Trong các mùa tuyển sinh, không khó để bắt gặp những câu hỏi kiểu: "Sao trường này cũng gọi là đại học mà lại không phải Đại học?" hay "Đại học Quốc gia khác gì Trường Đại học Ngoại thương?". Nghe thì giống nhau, nhưng trên thực tế, "trường đại học" và "đại học" là hai mô hình hoàn toàn khác nhau trong hệ thống giáo dục Việt Nam.
Sự khác biệt này không chỉ nằm ở cách gọi mà liên quan trực tiếp đến quy mô, cơ cấu tổ chức, quyền tự chủ và vai trò đào tạo, nghiên cứu.
"Trường đại học" là gì?
Trường đại học là một cơ sở giáo dục độc lập, trực tiếp tổ chức đào tạo và cấp bằng cho người học. Phần lớn các trường đại học hiện nay ở Việt Nam đều thuộc nhóm này.
Một số đặc điểm của trường đại học:
- Hoạt động như một đơn vị đơn lẻ, không quản lý các trường thành viên khác
- Có thể đào tạo từ đại học đến sau đại học
- Có thể rất nổi tiếng, điểm chuẩn cao, chất lượng đào tạo tốt
- Thường tập trung mạnh vào một số lĩnh vực hoặc ngành thế mạnh
Ví dụ: Trường Đại học Ngoại thương, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, Trường Đại học Y Hà Nội, Trường Đại học Luật TP.HCM…
Dù có danh tiếng lớn, các trường này vẫn là "trường đại học" mà không phải "đại học" theo nghĩa hệ thống.
Trường Đại học Ngoại thương. Ảnh: VGP
"Đại học" là gì?
Đại học là một tổ hợp giáo dục quy mô lớn, thường bao gồm nhiều trường đại học thành viên, viện nghiên cứu, khoa trực thuộc, cùng hoạt động dưới một mô hình quản lý chung. Có thể hiểu đơn giản là đại học như một hệ thống, trong đó mỗi "trường đại học" là một mảnh ghép.
Một số đặc điểm của đại học:
- Quản lý nhiều đơn vị đào tạo khác nhau
- Đào tạo đa ngành, đa lĩnh vực, từ khoa học cơ bản, kỹ thuật, kinh tế đến xã hội nhân văn
- Có quyền tự chủ cao, vai trò lớn trong nghiên cứu khoa học và hoạch định chiến lược giáo dục
- Thường được Nhà nước giao những nhiệm vụ đào tạo và nghiên cứu trọng điểm
Ví dụ tiêu biểu: Đại học Quốc gia Hà Nội gồm Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Trường Đại học Ngoại ngữ, Trường Đại học Công nghệ… Đại học Quốc gia TP.HCM gồm Trường Đại học Bách khoa, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Trường Đại học Công nghệ Thông tin…
Đại học Bách khoa. Ảnh: HUST
Đại học có "xịn" hơn trường đại học không?
Lý do nhiều người hay nhầm lẫn hai khái niệm này là vì trong tên gọi hàng ngày, cụm từ "đại học" được dùng rất rộng. Người ta thường nói "học đại học", "thi đại học", "đỗ đại học"... nên dễ nghĩ rằng tất cả đều giống nhau. Trong khi đó, về mặt pháp lý, "trường đại học" là một đơn vị đào tạo còn "đại học" là cấp tổ chức cao hơn, quản lý nhiều đơn vị đào tạo.
Sự khác biệt lớn nhất giữa hai khái niệm này nằm ở cơ cấu tổ chức, chứ không phải ở chất lượng giảng dạy hay danh tiếng. Một trường đại học hoàn toàn có thể có chất lượng đào tạo rất cao, sinh viên ra trường được săn đón, dù trường đó không thuộc mô hình đại học. Ngược lại, trong một đại học lớn, mỗi trường thành viên lại có thế mạnh và mức độ cạnh tranh khác nhau, không phải tất cả đều giống nhau về chất lượng đầu vào hay đầu ra.
Không ít người có thể cho rằng "đại học" thì mặc nhiên tốt hơn học ở "trường đại học". Thực tế, danh xưng này chủ yếu phản ánh quy mô và cách tổ chức, chứ không phải là thước đo trực tiếp cho việc sinh viên học tốt hay không, ra trường có dễ xin việc hay không. Điều quan trọng hơn nằm ở ngành học cụ thể, chương trình đào tạo, đội ngũ giảng viên và cơ hội thực hành, kết nối nghề nghiệp trong suốt quá trình học.
Trong những năm gần đây, việc một số trường được chuyển đổi từ mô hình trường đại học sang đại học khiến sự nhầm lẫn càng phổ biến. Nhiều người tưởng rằng đó đơn thuần là đổi tên cho "oai" hơn, nhưng thực chất là quá trình tái cấu trúc toàn diện, mở rộng hệ thống đào tạo và vai trò học thuật. Tuy vậy, với người học, việc trường mang tên gì vẫn không quan trọng bằng câu hỏi học ở đó sẽ được học gì và học như thế nào.
Hiểu đúng sự khác nhau giữa trường đại học và Đại học giúp học sinh và phụ huynh tránh kỳ vọng sai khi chọn trường. Không phải cứ thấy chữ "Đại học" là mặc định tốt hơn, cũng không nên đánh giá thấp một trường đại học chỉ vì nó không nằm trong một hệ thống lớn. Cuối cùng, chọn trường vẫn nên quay về những tiêu chí cốt lõi là ngành học phù hợp, môi trường học tập và cơ hội phát triển sau khi ra trường.
