Từ 2056 dân số Việt Nam sẽ siêu già

Theo Cục Dân số (Bộ Y tế), những thành tựu về khoa học, những ứng dụng kỹ thuật trong y học, tuổi thọ con người ngày một gia tăng, tỷ trọng người già trong dân số tăng lên trong khi số người được sinh ra ngày càng ít đi làm đẩy nhanh tốc độ già hóa dân số. Tuổi thọ được tăng lên, kết hôn muộn, sinh con muộn, sinh ít con là các yếu tố gia tăng già hóa dân số.

Tại VN, những năm gần đây xu thế mức sinh giảm, nhiều năm dưới mức sinh thay thế (2,1 con/phụ nữ). Năm 2024 ở mức 1,91 con/phụ nữ là mức thấp trong lịch sử nhân khẩu học.

ẢNH: TUẤN MINH

Xu hướng kết hôn muộn được thể hiện rõ nét khi tuổi kết hôn trung bình lần đầu (SMAM) của VN tăng nhanh. Cụ thể, trong 20 năm (1999 - 2019) SMAM chỉ tăng 1,1 tuổi (từ 24,1 tuổi lên 25,2 tuổi), thì chỉ 5 năm (2019 - 2024) đã tăng 2,1 tuổi (từ 25,2 tuổi lên 27,3 tuổi). Năm 2024, SMAM của nam tiếp tục tăng lên 29,4 tuổi và nữ là 25,2 tuổi.

Theo chuyên gia của Cục Dân số, việc kết hôn muộn sẽ dẫn đến sinh con muộn, sinh ít con, thậm chí không sinh con. Nếu mức sinh tiếp tục giảm, VN có nguy cơ đối mặt với hệ lụy thiếu hụt lực lượng lao động. Số người được sinh ra ngày càng ít đi, dân số trong độ tuổi lao động càng bị thu hẹp, dẫn tới thiếu hụt lao động và suy giảm tăng trưởng kinh tế.

Theo dự báo của Cục Thống kê (Bộ Tài chính), năm 2039, VN sẽ kết thúc thời kỳ dân số vàng, sau đó tỷ trọng dân số trong độ tuổi lao động (15 - 64 tuổi) giảm dần.

Đáng lưu ý, theo chuyên gia, nếu mức sinh tiếp tục giảm sẽ đẩy nhanh tốc độ già hóa dân số. Tuổi thọ con người ngày một gia tăng, tỷ trọng người già trong dân số tăng lên trong khi số người được sinh ra ngày càng ít đi làm đẩy nhanh tốc độ già hóa dân số. Theo dự báo, VN bắt đầu thời kỳ dân số già từ năm 2036. Từ năm 2056, VN sẽ có cơ cấu dân số siêu già.

Ngoài ra, mức sinh thấp kéo dài tác động trực tiếp đến tỷ lệ gia tăng dân số tự nhiên và làm cho quy mô dân số suy giảm dẫn tới dư thừa hạ tầng xã hội đã đầu tư (nhà ở, trường học, cơ sở y tế, giao thông…), gây lãng phí xã hội rất lớn.

Theo dự báo trong nước và dự báo của Liên Hiệp Quốc, trong trường hợp mức sinh giảm mạnh thì sau năm 2054, dân số VN sẽ bắt đầu tăng trưởng âm và mức giảm dân số ngày càng lớn. Dự báo của Cục Thống kê cho thấy, giai đoạn 2054 - 2069, bình quân mỗi năm dân số giảm 0,04% - 0,18%, tương đương giảm bình quân 200.000 người/năm.

Chuyên gia của Cục Dân số cũng lưu ý, mức sinh thấp làm gia tăng các dòng di cư. Do mức sinh thấp, lực lượng lao động thiếu hụt tác động đến các chính sách di cư làm tăng các dòng di cư, thu hút lao động nhập cư. Già hóa dân số nhanh, sự thiếu hụt lực lượng lao động, gia tăng các dòng di cư sẽ phát sinh các vấn đề về an sinh xã hội, an ninh trật tự...