Nhân kỷ niệm 800 năm sáng lập Vương triều Trần (1226 - 2026), sáng 10/1, tại Hoàng thành Thăng Long (Hà Nội), Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam phối hợp Viện Trần Nhân Tông (Đại học Quốc gia Hà Nội) và Hội đồng họ Trần Việt Nam tổ chức hội thảo khoa học Vương triều Trần: Tầm vóc lịch sử và giá trị thời đại.
Phát biểu khai mạc, Trung tướng, PGS.TS Trần Đình Nhã, Chủ tịch Hội đồng họ Trần Việt Nam nhấn mạnh: Cách đây 800 năm, sự ra đời của Vương triều Trần đã mở ra thời kỳ phát triển rực rỡ và đặc biệt vẻ vang của lịch sử dân tộc. Dưới triều Trần, Đại Việt khẳng định vững chắc nền độc lập, chủ quyền, đồng thời vươn lên thành quốc gia hùng cường với bản lĩnh và trí tuệ được khu vực nể trọng.
Ba lần chiến thắng quân Nguyên - Mông, đội quân từng làm rung chuyển Á - Âu, là minh chứng cho tinh thần tự cường, sức mạnh đoàn kết toàn dân và nghệ thuật lãnh đạo, chỉ huy xuất sắc. Những dấu ấn như Hội nghị Diên Hồng, Hịch tướng sĩ, chiến thắng Bạch Đằng 1288… trở thành biểu tượng bất tử của lòng yêu nước và trí tuệ Việt Nam.
Không chỉ nổi bật về quân sự, triều Trần còn để lại di sản đặc sắc trong quản trị quốc gia, chính trị và văn hóa - tư tưởng. Đây cũng là giai đoạn kết tinh rực rỡ của văn hóa Đại Việt mà đỉnh cao là tư tưởng Phật giáo Trúc Lâm Yên Tử do Phật hoàng Trần Nhân Tông sáng lập.
Trung tướng Trần Đình Nhã khẳng định hội thảo không chỉ là dịp tri ân và tôn vinh giá trị lịch sử mà còn là diễn đàn khoa học để các nhà nghiên cứu và quản lý làm sáng rõ ý nghĩa thời đại được hun đúc từ triều đại này.
Đỉnh cao của văn minh Đại Việt
Trình bày báo cáo đề dẫn, PGS.TS Nguyễn Tiến Vinh, Viện trưởng Viện Trần Nhân Tông, nhận định Vương triều Trần (1226-1400) là một trong những triều đại tiêu biểu nhất của lịch sử Việt Nam, để lại nhiều chiến công hiển hách, thành tựu rực rỡ và di sản văn hóa - xã hội đặc sắc.
Các bộ sử lớn như Đại Việt sử ký toàn thư, Việt Nam sử lược, Lịch sử Việt Nam… đều đánh giá cao vai trò của triều Trần trong tiến trình dân tộc. Nhiều hội thảo, tọa đàm tại Viện Sử học, Bộ Quốc phòng và các địa phương như Ninh Bình, Quảng Ninh, Hải Phòng… trong nhiều thập niên qua cũng cho thấy sức hấp dẫn học thuật của chủ đề này.
"Hội thảo lần này góp phần bổ sung luận cứ khoa học cho việc bảo tồn, phát huy các di sản văn hóa – lịch sử gắn với Vương triều Trần; đồng thời phục vụ giáo dục truyền thống, bồi đắp lòng yêu nước và niềm tự hào dân tộc cho các thế hệ hôm nay và mai sau", ông Nguyễn Tiến Vinh nhấn mạnh.
Di sản vô giá cho Việt Nam đương đại
Hội thảo tập trung vào bốn nhóm chủ đề chính: Diễn trình lịch sử Vương triều Trần, Cương vực - ngoại giao - chiến tranh vệ quốc, Quản trị và phát triển đất nước, Văn hóa tư tưởng - tôn giáo.
Các học giả trong và ngoài nước phân tích toàn diện đặc điểm, thành tựu và đóng góp của triều Trần, từ quân sự, chính trị đến kinh tế, văn hóa - xã hội. Nhiều ý kiến đi sâu nhận diện giá trị di sản cần bảo tồn và rút ra bài học kinh nghiệm có thể vận dụng trong công cuộc xây dựng, bảo vệ Tổ quốc hiện nay.
GS.TSKH Vũ Minh Giang, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam nhấn mạnh, thời Trần để lại bài học lớn về xây dựng chính quyền vì dân; khuyến khích kinh tế tư nhân; lấy dân làm gốc trong chiến lược phát triển; kết hợp giá trị văn hóa dân tộc với tinh hoa bên ngoài; thực hành ngoại giao hòa hiếu nhưng kiên quyết.
Ông cho rằng vận dụng tinh tế những bài học này sẽ giúp Việt Nam vừa bảo vệ chủ quyền, vừa phát triển kinh tế - xã hội, đồng thời nâng cao vị thế trên trường quốc tế: "Quá trình phát huy di sản Trần nhắc chúng ta rằng lịch sử không chỉ để chiêm ngưỡng mà còn là nguồn lực cho tương lai".
Từ góc độ văn hóa, GS.TS Từ Thị Loan, Phó Chủ tịch Hiệp hội Phát triển Văn hóa Doanh nghiệp Việt Nam nhận định, triều Trần là giai đoạn kết hợp hài hòa sức mạnh chính trị, quân sự với chiều sâu văn hóa.
Bà chỉ ra những giá trị nổi bật của văn hóa Trần trên các phương diện giáo dục, văn học, nghệ thuật, tư tưởng và đời sống tôn giáo. Theo bà, điểm đặc sắc nhất là khả năng dung hợp giữa Phật giáo, Nho giáo và Đạo giáo, trong đó Phật giáo Trúc Lâm giữ vai trò trung tâm, tạo nên không gian văn hóa khoan dung, linh hoạt, phù hợp điều kiện lịch sử Đại Việt.
Hệ thống giáo dục và văn học - nghệ thuật dưới thời Trần hướng tới đào tạo con người toàn diện, nuôi dưỡng tinh thần yêu nước, trách nhiệm xã hội và ý thức cộng đồng. Đây cũng là bài học có giá trị cho công cuộc xây dựng và phát triển văn hóa Việt Nam hôm nay.
Theo GS.TS Từ Thị Loan, từ di sản văn hóa - nghệ thuật thời Trần, có thể rút ra nhiều bài học hiện đại: tinh thần nhập thế của văn hóa, vai trò đối thoại và dung hợp trong tư tưởng - tôn giáo, xây dựng bản lĩnh văn hóa dân tộc trong hội nhập, và đặc biệt là coi con người là trung tâm của chiến lược phát triển văn hóa.
