Vẻ đẹp của kẻ chán chường

Một cuốn sách mỏng để ghi lại những ngày dài. Dài đến mức thời gian tưởng chừng tan loãng, miên man chẳng tháng chẳng ngày. Còn không gian cứ như bị bó chặt ở cái nơi mà ở đời chả ai muốn đặt chân đến: bệnh viện.

Mắc kẹt trong dự cảm mãnh liệt về cái chết

Thời gian cứ dàn trải, không gian cứ thu lại. Giữa không - thời gian ấy là con người bé nhỏ, oằn oại trong đau đớn, trong cái bí bách của một đời sống thường nhật quanh quẩn.

Giữa lúc ngoài kia thế giới dường như vẫn rộn ràng đập nhịp phơi phới.

Còn "ở đây", mọi thứ dường như đang ở trong một tách cà phê sữa cứ không ngừng bị một đấng siêu hình lấy muỗng khuấy liên tục. Xung quanh chao đảo, ngày tháng như không thực.

Mọi sự cơ hồ phi lý. Phi lý giống chuyện một con người còn trẻ khỏe lại phải bó mình trong bệnh tật, loay hoay giữa bốn bức tường bệnh viện, giữa những túi truyền dịch, kim tiêm. Và đáng sợ nhất là mắc kẹt trong dự cảm mãnh liệt về cái chết.

Ở trong môi trường như vậy, không biến thành "kẻ chán chường" cũng lạ. Nhưng chán chường cũng có ba bảy đường chán chường.

Như có lần ông Bùi Giáng nhắc chuyện "chán chường thi ca" của mình: "Chán chường thi ca, mà cứ làm thơ hoài, ấy là đạo vậy".

Trong Vẻ đẹp của kẻ chán chường, Nguyễn Ngọc Thuần làm thơ. Những bài thơ không cầu kỳ hoa mỹ, không vẽ rắn thêm chân. Những câu thơ thẳng thắn như thở ra thơ ngay giữa hồi chính người viết ra thơ ấy cũng đang thở khó khăn.

Có thể nhà văn Nguyễn Ngọc Thuần sẽ chối: "Tôi có làm thơ đâu". Cũng không sao hết, vì (nhại Bùi Giáng): làm thơ mà nói mình không làm thơ, đó là đạo vậy.

Ông Đười Ươi Thi Sĩ còn viết: "Nhe răng cười trong bóng tối, ấy là đạo vậy. Không bao giờ bắt chuồn chuồn mà cứ bảo rằng mình luôn luôn bắt chuồn chuồn, ấy là đạo vậy... Đêm tối ở trần gian đau đớn vô cùng mà vẫn bảo rằng trần gian lộng lẫy, ấy là đạo vậy... Bỏ ăn năm ngày, lại bảo rằng bỏ ăn năm ngày rưỡi, ấy là đạo vậy. Không bỏ ăn, mà bảo có bỏ ăn, ấy là đạo vậy...".

Nguyễn Ngọc Thuần tìm "đạo" trong mọi sinh hoạt thường nhật của bệnh viện. Những đồng bệnh tương lân. Những lần thăm khám của bác sĩ. Anh tìm trong những lần hò hẹn ngắn ngủi, những cuộc xê dịch về nhà, rồi trở lại bệnh viện.

Xuất hiện giữa hai không gian và hai trạng thái là những con người chợt đến chợt đi. Một cô X, cô Z... Họ là những nàng thơ, những tri âm tri kỷ, bè bạn, người thân. Hay họ chỉ là một hình bóng thoáng qua trong đời rồi để lại nỗi day dứt khôn nguôi.

Khoảnh khắc là thứ đáng giá duy nhất

Văn trong Vẻ đẹp của kẻ chán chường như từng đợt sóng, cứ xô vào rồi lại dạt ra, và ngược lại. Tựa hồ cơn đau, cứ khởi lên, dịu xuống rồi tái phát. Những người đó cứ đến và đi trong cuộc đời anh, giữa những tháng ngày vô định, mông lung, khi sống và chết, vui và buồn dường như chỉ cùng một nghĩa.

Nguyễn Ngọc Thuần cười cợt tất cả. Sự chết. Sự sống. Tình yêu. Nỗi nhớ. Anh cười cợt cả thơ, dù tác phẩm này như một bài thơ với những phiến đoạn ngắn nối kết nhau bằng cảm xúc của người viết hơn là một trật tự cố kết.

Tồn tại như một bài thơ, cuốn sách tôn vinh khoảnh khắc, chỉ khoảnh khắc là thứ đáng giá duy nhất. Cho nên đừng hỏi cô X, anh K là ai. Đừng hỏi số phận của những nhân vật xuất hiện trong trang văn này sẽ như thế nào.

Kể từ lúc xuất hiện, họ đã trượt khỏi tay tác giả. Họ mang trong mình một đời sống không có quá khứ và không có tương lai. Chỉ có hiện tại. Chỉ có khoảnh khắc họ được tạo ra bằng những con chữ này.

Nguyễn Ngọc Thuần chơi đùa với thể loại. Ngay từ đầu, cách định danh tác phẩm này cho thấy sự cà rỡn: bán tự truyện. Nghĩa là một nửa sự thật chăng? Và ngay cả như vậy, nửa ấy cũng không nằm rạch ròi mà trộn lẫn với nhau, tạo nên một thế giới kỳ ảo kiểu Nguyễn Ngọc Thuần.

Ở thế giới đó đến một lúc ta không rõ các nhân vật được bày biện ra đây có phải chỉ là một? Tất cả chỉ là muôn vạn trạng thái được bóc tách từ một thực tại và hiện diện độc lập, soi chiếu lấy nhau. Chúng soi được nỗi buồn, sự giận dữ, nỗi cô đơn và cả sự sợ hãi. Nhưng cả trong nỗi cô đơn cũng tồn tại một niềm khoái lạc.

"Trong tất cả nỗi sợ, cô đơn sợ nhất. Nó thông báo cho ta một sự lẻ loi. Nó thông báo cho ta những ngày tháng không nhiều ý nghĩa. Nhưng nó cũng là nỗi khoan khoái kỳ cục. Nó cho ta biết rõ ràng là ta không thể giữ nó được nữa". (tr.162).

Cứ vậy, Nguyễn Ngọc Thuần trộn lẫn mọi thứ lại với nhau, thành một khối chán chường đẹp đẽ. Một nỗi chán chường không thu bé con người lại vào tấm thân cô lẻ, mà luôn hướng ra, luôn không ngừng nheo mắt nhìn thế giới. Dẫu thế giới ấy có trăm ngàn đắng cay và đau đớn.

Chính vì vậy người ta cần có văn chương trong đời. Cần cất lên những lời thơ ngay cả khi cuộc đời không phải lúc nào cũng thơ thơ.