Cảng Darwin ở vùng Lãnh thổ Phía Bắc Australia (Ảnh: Abc.net.au)
Đại sứ Trung Quốc tại Australia Xiao Qian cho biết kế hoạch của chính phủ Albanese nhằm loại Cảng Darwin khỏi quyền sở hữu của công ty Trung Quốc sẽ buộc Bắc Kinh phải can thiệp và điều này có thể ảnh hưởng tới thương mại giữa 2 nước.
Ông phản đối sự phản đối với phát biểu của Thủ tướng Anthony Albanese rằng Australia sẽ lấy lại cảng Darwin, vốn đã cho công ty Landbridge do Trung Quốc thuê 99 năm từ năm 2015. Đây là chủ trương xuất phát từ các lo ngại về an ninh quốc gia từ cả Công đảng lẫn Liên minh đối lập.
Thỏa thuận 99 năm
Khi Landbridge, thuộc sở hữu của tỷ phú Trung Quốc Ye Cheng, lần đầu ký hợp đồng thuê cảng vào năm 2015 với chính quyền Lãnh thổ Bắc Australia, thương vụ này không cần sự phê duyệt của chính phủ liên bang. Landbridge chiếm 80% cổ phần tại cảng Darwin và có quyền kiểm soát hoạt động của cảng trong 99 năm.
Vào thời điểm đó, chính quyền Lãnh thổ Bắc khi đó coi cảng Darwin là một phần quan trọng đối với tăng trưởng kinh tế tương lai của khu vực, nhưng theo ông Dave Tollner, lãnh đạo cơ quan tài chính thời điểm đó, cơ sở hạ tầng của cảng đã xuống cấp nghiêm trọng.
Quan điểm khi đó là việc cải tạo cảng sẽ tốn ngân sách lớn và chính quyền quyết định để tư nhân quản lý cảng để đảm bảo hiệu quả hơn. Có 33 nhà đầu tư tư nhân bày tỏ sự quan tâm và sau nhiều tháng đánh giá, Landbridge được tuyên bố là bên trúng thầu hợp đồng thuê dài hạn.
Ông Tollner cho biết đề nghị 506 triệu AUD của công ty này “cao hơn đáng kể so với bên đứng thứ hai”, đồng thời bày tỏ kỳ vọng rằng sự tham gia của Landbridge tại Darwin sẽ mở ra các tuyến thương mại mới cho ngành chăn nuôi bò, khai khoáng và khí đốt của Lãnh thổ Bắc.
Tuy nhiên, thương vụ này nhanh chóng vấp phải chỉ trích từ các cơ quan an ninh quốc gia, bao gồm cả Tổng thống Mỹ khi đó là Barack Obama.
Vào thời điểm đó, quan hệ giữa Australia và Trung Quốc đang trong giai đoạn nồng ấm và phía Canberra khi đó đã đánh giá rủi ro của thương vụ ở mức không quá cao.
Quan hệ giữa 2 nước sau đó đã có những giai đoạn căng thẳng nhất định, dẫn tới những lo ngại từ Australia về yếu tố an ninh quốc gia liên quan tới cảng Darwin.
Vị trí chiến lược
Cảng Darwin nằm ở vị trí chiến lược (Ảnh: Britannica).
Cảng Darwin, nằm ở vị trí chiến lược đối diện căn cứ quốc phòng Darwin, là một trong những cửa ngõ thương mại then chốt của Australia, kết nối quốc gia này với khu vực châu Á-Thái Bình Dương.
Cảng nước sâu này xử lý khoảng 4,5 triệu đơn vị hàng hóa và đóng vai trò thiết yếu như một trung tâm cung ứng cho các dự án dầu khí của Australia.
Khoảng 2.000 lính thủy đánh bộ Mỹ tiến hành huấn luyện tại Darwin trong 6 tháng mỗi năm, và các căn cứ không quân nằm gần cảng Darwin trong khu vực đang được mở rộng để tiếp nhận máy bay ném bom của Mỹ.
Chính quyền Lãnh thổ Bắc Australia trao hợp đồng cho Landbridge vài năm sau khi Mỹ triển khai đợt đầu tiên trong nhóm lính thủy đánh bộ luân phiên tới Darwin.
Gần đây, Australia đã tăng cường xây dựng các căn cứ quân sự ở miền bắc sau khi ký kết quan hệ đối tác an ninh với Mỹ và Anh.
Nhà sử học hàng hải Alfred Thayer Mahan đã xây dựng một bộ 3 tiêu chí nhằm giúp giới chức hải quân đánh giá giá trị của bất kỳ vị trí chiến lược nào, đặc biệt là các địa điểm tiềm năng cho căn cứ hải quân gồm vị trí địa lý, sức mạnh và nguồn lực.
Tạp chí National Interest đánh giá, theo các tiêu chí của ông Mahan, Darwin đáp ứng rất tốt cả 3 yếu tố, đặc biệt là yếu tố vị thế chiến lược.
Đây là cảng lớn nằm ở cực bắc của Australia, tọa lạc trên một mỏm đất vươn ra. Các lực lượng hải quân đồn trú tại đây có được vị trí trung tâm ngay bên ngoài vòng cung phía nam của “chuỗi đảo thứ nhất” ở châu Á, chuỗi này uốn lượn từ Nhật Bản qua Đài Loan, Philippines và Indonesia, trước khi kết thúc tại eo biển Malacca. Đáng chú ý, các eo biển Sunda và Lombok, những tuyến thay thế tốt nhất cho Malacca, đều nằm trong tầm với từ Darwin.
Vị trí thuận lợi của Cảng Darwin mang lại cho tàu thuyền và máy bay sự tự do cơ động theo chiều ngang. Từ đây, họ có thể di chuyển qua lại trên bản đồ, góp phần phong tỏa chuỗi đảo thứ nhất trước sự di chuyển của lực lượng đối thủ.
Tóm lại, Darwin chiếm giữ một vị trí chiến lược có giá trị rất lớn, đồng thời sở hữu nguồn lực đủ để hỗ trợ các lực lượng tác chiến trên biển. Việc kiểm soát cảng này có thể giúp thu thập thông tin tình báo về hoạt động ra vào của khí tài từ các lực lượng đối thủ,
Lập trường của Trung Quốc và Australia
Ông Xiao cho biết, Trung Quốc và chủ sở hữu công ty đã thảo luận về cảng này trong thời gian qua. “Trong 10 năm qua, Landbridge đã đầu tư rất nhiều. Bắt đầu từ năm ngoái, Cảng Darwin đã ngừng thua lỗ và bắt đầu có lãi", ông nhấn mạnh.
Landbridge đã trả 506 triệu AUD để giành quyền thuê cảng trong 99 năm. Năm tài chính vừa qua, công ty ghi nhận lợi nhuận 9,6 triệu AUD, tăng mạnh so với khoản lỗ 37 triệu AUD của năm trước đó.
Quan chức Trung Quốc khẳng định, việc tiếp tục vai trò của Landbridge tại cảng là quyết định của công ty, nhưng cảnh báo rằng Bắc Kinh có nghĩa vụ bảo vệ các lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp Trung Quốc ở nước ngoài.
Trung Quốc là đối tác thương mại hai chiều lớn nhất của Australia, chiếm 24% tổng kim ngạch thương mại hàng hóa và dịch vụ trong năm tài chính vừa qua, với giá trị 309 tỷ AUD.
Trong khi đó, Thủ tướng Albanese cho rằng Landbridge đã không đầu tư đủ vào hoạt động của cảng. Vào ngày 28/1, ông khẳng định việc bán lại cảng là vì lợi ích quốc gia của Australia, bao gồm cả yếu tố an ninh và kiểm soát cơ sở hạ tầng chiến lược.
“Tôi tin rằng nó nên trở lại trong tay người Australia. Đó là điều chúng tôi đang làm”, ông nói.
Trong chiến dịch bầu cử gần đây, cả Công đảng cầm quyền của Australia lẫn Liên minh Tự do - Quốc gia đối lập đều cam kết sẽ thu hồi hợp đồng thuê cảng của Landbridge.
Theo giới quan sát, cảng Darwin nằm ở phía bắc Australia, rất gần các căn cứ quân sự và là điểm quan trọng cho hoạt động logistics và phối hợp với lực lượng đồng minh như Mỹ. Sự hiện diện của một công ty Trung Quốc ở đây được coi là tiềm ẩn rủi ro an ninh.
Giám đốc điều hành Viện Chính sách Chiến lược Australia (ASPI), ông Justin Bassi, cho rằng Darwin không chỉ đơn thuần là một cảng, mà là hạ tầng trọng yếu quốc gia, không nên nằm dưới sự kiểm soát của một đối thủ chiến lược.
Thỏa thuận cho thuê cảng đồng thời khiến Mỹ lo ngại bởi cảng này có ý nghĩa quan trọng đối với các hoạt động của lực lượng Mỹ ở Thái Bình Dương, cũng như các hoạt động hợp tác quân sự giữa Washington và Canberra trong thời gian tới.
