Thủ môn Trung Kiên không thừa hưởng gene chiều cao từ cha mẹ - Ảnh tư liệu
Vì sao Trung Kiên lại cao vượt trội cha mẹ?
Trong lĩnh vực phát triển chiều cao, gene di truyền - cụ thể là gene di truyền trực tiếp từ cha mẹ - luôn được xem là yếu tố quan trọng nhất. Nhưng cũng có một số ngoại lệ, như trường hợp của thủ môn Trung Kiên.
Theo tổ chức Medline Plus thuộc Thư viện Y khoa Mỹ, chiều cao là một tính trạng đa gene (polygenic trait), nghĩa là nó không được quyết định bởi một hay một vài gene đơn lẻ, mà bởi hàng trăm biến thể gene khác nhau đóng góp từng chút một vào tiềm năng chiều cao của mỗi người.
Mỗi cá thể sinh ra đều mang một tổ hợp gene độc nhất định hình việc biểu hiện chiều cao về sau, và các tổ hợp gene này ở con có thể rất khác với những gì quan sát ở bố mẹ. Chính sự đa dạng và ngẫu nhiên này giúp một số người trẻ có chiều cao vượt trội so với bố mẹ của họ, như trường hợp của Trung Kiên.
Khoa học di truyền hiện đại ước tính rằng khoảng 80% khác biệt chiều cao giữa các cá thể là do DNA di truyền, nhưng đây không phải là con số tuyệt đối và các yếu tố môi trường khác (dinh dưỡng, hormone, chăm sóc sức khỏe) cũng đóng vai trò rất lớn.
Do đó dù bố mẹ thấp bé, con cái vẫn có thể phát triển vượt trội nếu nhận được tổ hợp gene thuận lợi và điều kiện sống tối ưu.
Cách thức hoạt động của “polygenic inheritance” khiến khoảng cách chiều cao giữa các thế hệ có thể rất khác nhau, đặc biệt ở những gia đình có biến thể gene tăng trưởng tiềm ẩn trong dòng họ nhưng không biểu hiện ngay ở thế hệ trực tiếp.
Nhiều chuyên gia di truyền cho rằng chiều cao của mỗi người giống như một “mảnh ghép” ngẫu nhiên của hàng trăm biến thể gene, và khi tổ hợp gene ở con đúng “những biến thể trội tăng chiều cao”, kết quả là người đó có chiều cao vượt trội hơn kỳ vọng thống kê dựa trên chiều cao bố mẹ.
Điều này giải thích tại sao trong một gia đình, dù bố và mẹ đều dưới 1,7m, con trai lại có thể đạt đến hoặc vượt qua 1,9m.
Gene từ ông nội
Với riêng Trung Kiên, anh còn là một trường hợp đặc biệt khi nhận gene chiều cao từ ông nội của mình, người cao đến gần 1,8m (rất cao so với thế hệ người Việt trước đây).
Trong hệ thống di truyền đa gene, các biến thể gene liên quan đến chiều cao có thể “ẩn” trong dòng họ nhiều thế hệ và chỉ biểu hiện rõ ở thế hệ cháu chắt khi được tổ hợp đúng cách.
Vì vậy, chiều cao vượt trội của ông nội là một dấu hiệu cho thấy gia đình có vốn gene thuận lợi về tăng trưởng, dù thế hệ trung gian (bố/mẹ) không biểu hiện mức chiều cao quá nổi bật.
Trung Kiên sở hữu gene chiều cao từ ông nội - Ảnh: NGUYÊN KHÔI
Đây là một khía cạnh của di truyền học mà nhiều người gọi là di truyền bổ sung hoặc di truyền phân ly, nơi gene từ ông bà có thể “tái xuất” ở hậu duệ.
Chuyên gia di truyền học Joel Hirschhorn, giáo sư tại Bệnh viện Nhi Boston và Trường Y Harvard (Mỹ), từng phân tích rằng chiều cao là một trong những tính trạng dễ quan sát nhất về di truyền phức hợp ở con người.
Trong bài viết tổng quan của ông trên Harvard Medicine Magazine, Hirschhorn giải thích rằng mặc dù cha mẹ có chiều cao tương đối, “tổ hợp gene” mà con nhận được đóng vai trò quyết định hơn trong việc con cao đến mức nào, và điều này khiến các mẫu hình di truyền thực tế rất đa dạng.
Tuy nhiên, di truyền không phải là yếu tố duy nhất. Những yếu tố ngoài gene như dinh dưỡng hợp lý, hormone tăng trưởng, vận động thể chất và môi trường sống cũng ảnh hưởng trực tiếp đến việc con có đạt được chiều cao di truyền tiềm năng hay không.
Các nghiên cứu y tế toàn cầu khẳng định rằng dinh dưỡng, giấc ngủ và chăm sóc sức khỏe tốt trong giai đoạn phát triển (đặc biệt là giai đoạn dậy thì) giúp gia tăng tối đa phần chiều cao mà gene đã “quy định”.
Một chế độ dinh dưỡng đầy đủ protein, canxi, vitamin D, cùng với vận động đều đặn thúc đẩy hormone tăng trưởng hoạt động hiệu quả hơn, làm tăng cơ hội con cao lớn hơn nhiều so với cha mẹ.
