Cứ mỗi dịp Tết đến, không ít bố mẹ lại bối rối khi con bỗng trở nên nhạy cảm hơn thường ngày. Chúng dễ cáu gắt, bám mẹ, thậm chí đụng tí là khóc nhè giữa chốn đông người. Trong khi người lớn háo hức với tiệc tùng, thăm hỏi và những cuộc sum vầy rộn ràng, trẻ nhỏ lại phải đối diện với hàng loạt thay đổi cùng lúc từ giờ giấc sinh hoạt đảo lộn, không gian ồn ào, đến việc gặp gỡ nhiều gương mặt xa lạ. Dưới góc nhìn tâm lý học, đó không phải là biểu hiện của sự “hư”, mà là phản ứng rất tự nhiên khi trẻ cảm thấy quá tải và chưa kịp thích nghi.
Thực ra, với một đứa trẻ, Tết không chỉ đơn thuần là những phong bao lì xì đỏ thắm hay bộ quần áo mới tinh tươm. Mỗi phong tục được gìn giữ, mỗi lần chúc Tết ông bà, họ hàng, mỗi cuộc trò chuyện rộn ràng và từng cung bậc cảm xúc trong những ngày đầu năm… tất cả đều trở thành “vitamin tinh thần” nuôi dưỡng hành trình trưởng thành. Chính trong những tình huống tưởng như rắc rối ấy, trẻ đang học cách làm quen với môi trường mới, rèn sự tự lập, tập giao tiếp và từng bước điều tiết cảm xúc của mình.
Vì thế, khi cùng con bước vào không khí Tết, bố mẹ hoàn toàn có thể biến khoảng thời gian này thành một cơ hội giáo dục con. Từ việc để con phụ giúp chuẩn bị đồ đạc, học cách chào hỏi lễ phép, đến việc hướng dẫn con chờ đợi và thích nghi với sự thay đổi… tất cả đều góp phần giúp trẻ lớn lên vững vàng hơn.
01
Cùng con “chuẩn bị Tết”
Lý Hạo An (5 tuổi, Trung Quốc) vốn rất dễ mất tập trung. Trước Tết, khi cả nhà tổng vệ sinh, mẹ giao cho cậu nhiệm vụ sắp xếp lại giá truyện tranh và dặn con phân loại theo kích thước. Thế nhưng mới đặt được hai cuốn, Lý Hạo An đã chạy đi nghịch ô tô đồ chơi. Thay vì quát mắng, mẹ nhẹ nhàng đặt cây lau nhà xuống, ngồi cạnh con và cùng làm. Vừa làm, mẹ vừa động viên: “Hạo An xếp khéo lắm nhé! Mới một lúc mà đã xong nửa rồi này”. Khi hoàn thành, hai mẹ con đập tay ăn mừng. Lý Hạo An cười tít mắt, gương mặt rạng rỡ tự hào và còn hào hứng hỏi: “Giờ con làm gì tiếp nữa ạ?”
Thực ra, khoảng thời gian trước Tết từ dọn dẹp nhà cửa, gói bánh, dán câu đối đến đi siêu thị mua sắm… đều là những “bài tập thực hành” sinh động để trẻ học cách bắt đầu và hoàn thành công việc. Khi được tin tưởng giao nhiệm vụ, trẻ không chỉ cảm nhận rõ ràng rằng “mình làm được”, mà kỳ nghỉ cũng trở nên bận rộn và ý nghĩa hơn rất nhiều. Khi đi mua sắm, bố mẹ có thể để con phụ trách ghi danh sách, tự chọn món ăn vặt hoặc món đồ trang trí yêu thích. Khi gói bánh hay nặn bánh, hãy cho con được làm theo cách riêng, thành phẩm có thể “méo mó”, nhưng đó là dấu ấn của sự trải nghiệm.
Điều quan trọng nhất không nằm ở việc chiếc bánh có đẹp hay không, mà ở chỗ trẻ hiểu rằng hoàn thành một việc đến cùng còn đáng giá hơn việc cố gắng để nó trở nên hoàn hảo.
Cùng con “chuẩn bị Tết” không chỉ là cách lấp đầy những ngày nghỉ mà còn là cơ hội tuyệt vời để rèn tính tự lập cho trẻ. (Ảnh: Sohu)
Cùng con “mở khóa” tiệc tùng
Vương Gia Mộc (4 tuổi, Trung Quốc) từng rất sợ đi chúc Tết. Mỗi lần theo mẹ sang nhà người lạ, con đều khóc òa rồi đòi về. Trước kỳ nghỉ năm nay, mẹ đã chủ động trao đổi với cô giáo mầm non để tìm cách hỗ trợ con. Khi đi chúc Tết, mẹ không ép Gia Mộc phải chào hỏi ngay khi vừa bước vào. Sau khi chào chủ nhà, mẹ bế con đứng ở một góc, nhẹ nhàng giới thiệu từng người: “Đây là bạn của mẹ, con có thể gọi là cô”; “Bà kia là mẹ của cô ấy, bà đang mỉm cười chào con kìa”...
Khi Gia Mộc dần thả lỏng, mẹ vẫn không thúc ép, chỉ đơn giản ở cạnh con để con tự làm quen với không gian mới.
Lần thứ hai đi chúc Tết, Gia Mộc đã chủ động vẫy tay. Đến lần thứ ba, con đứng sau lưng mẹ, lí nhí nói: “Con chúc cô năm mới vui vẻ”, thậm chí còn cùng mẹ đưa quà cho chủ nhà. Những thay đổi nhỏ ấy không đến từ sự ép buộc, mà từ cảm giác an toàn được vun đắp từng chút một.
Tết là chuỗi ngày thăm hỏi họ hàng liên tục. Với người lớn có thể là niềm vui, nhưng với trẻ nhỏ lại là một thử thách không hề nhỏ. Gương mặt xa lạ, không gian ồn ào, áp lực phải chào hỏi hay “biểu diễn” trước đông người… đều có thể khiến trẻ quá tải. Vì thế, thay vì trách móc hay giục giã, bố mẹ nên dẫn dắt con từng bước bằng sự đồng hành và giọng điệu nhẹ nhàng.
Bố mẹ có thể chuẩn bị một món đồ chơi nhỏ hoặc cuốn sách quen thuộc làm “cầu nối giao tiếp”. Nếu con chưa muốn chia sẻ cũng không sao, món đồ ấy ít nhất giúp con cảm thấy an toàn hơn. Khi họ hàng hỏi chuyện, đừng ép con trả lời ngay. Bố mẹ có thể đáp lời trước, cho con thêm thời gian thích nghi. Chỉ một chút tôn trọng nhịp độ của con cũng đủ để con thấy mình được thấu hiểu giữa không khí đông đúc. Và khi đã cảm thấy an toàn, con mới thực sự sẵn sàng mở lòng.
03
Cùng con đối diện “mood” ngày Tết
Lưu Gia Vũ (6 tuổi, Trung Quốc) vốn là đứa trẻ hay cáu gắt. Những năm trước, trong bữa cơm tất niên đông đủ, chỉ vì phải chờ món lâu mà con có thể khóc lóc, ăn vạ giữa bàn tiệc, khiến không khí sum vầy đôi lúc chùng xuống.
Năm nay, mẹ quyết định thay đổi “chiến lược”. Thay vì để Gia Vũ ngồi đợi trong tâm trạng sốt ruột, mẹ giao cho con những nhiệm vụ nhỏ như nhặt rau, lau bàn, bày bát đũa. Trong lúc chờ món lên, cả nhà còn cùng nhau chơi trò nối tên món ăn theo chủ đề như “đồ màu xanh”, “món ngọt”, “món có nước”… Ai nói được nhiều nhất sẽ nhận một phần thưởng nhỏ. Có việc để làm, có trò để tham gia, Gia Vũ không còn dồn sự chú ý vào cảm giác phải chờ đợi. Ngược lại, con hào hứng nhập cuộc, cười nói rộn ràng và thậm chí còn tiếc nuối: “Con muốn chơi thêm nữa”.
Đến bữa ăn, mẹ bất ngờ đứng dậy trước cả gia đình và nói: “Hôm nay nhờ có Gia Vũ giúp mà cả nhà được ăn sớm hơn 10 phút. Con giỏi lắm, cảm ơn con”. Rồi mẹ cụng ly với con một cách trang trọng. Gia Vũ vừa ngượng ngùng vừa tự hào, gương mặt đỏ ửng nhưng ánh mắt lấp lánh niềm vui.
Chỉ một thay đổi nhỏ trong cách ứng xử đã giúp con học được cách chờ đợi, điều chỉnh cảm xúc và cảm nhận giá trị của mình trong tập thể. Khi được trao cơ hội đóng góp và được ghi nhận đúng lúc, trẻ không chỉ bớt cáu gắt mà còn dần hiểu rằng mình là một phần quan trọng của gia đình.
Chỉ một thay đổi nhỏ trong cách ứng xử đã giúp con học được cách chờ đợi, điều chỉnh cảm xúc và cảm nhận giá trị của mình trong tập thể. (Ảnh: Sohu)
Tết thực sự là “thời điểm vàng” để trẻ trưởng thành, nhưng trưởng thành chưa bao giờ là câu chuyện một sớm một chiều. Nếu ở phần mở đầu chúng ta từng nhắc rằng với một đứa trẻ, Tết không chỉ là lì xì hay quần áo mới mà là “vitamin” cho hành trình lớn lên, thì chính những khoảnh khắc tưởng như ồn ào, lộn xộn - một lần khóc nhè, một cơn cáu gắt, một sự bẽn lẽn nép sau lưng mẹ - lại là liều vitamin quan trọng nhất.
Điều đáng quan tâm không phải là làm sao để sửa ngay những biểu hiện ấy hay biến con thành một đứa trẻ “ngoan hoàn hảo” trong mắt người lớn, mà là biết biến từng thử thách nhỏ thành cơ hội để con học cách hiểu và điều tiết cảm xúc của mình. Khi con khóc vì quá tải, đó là lúc con cần được dẫn dắt; khi con nổi nóng vì phải chờ đợi, đó là lúc con cần được trao nhiệm vụ; khi con ngập ngừng trước người lạ, đó là lúc con cần một điểm tựa an toàn.
Hãy nhớ rằng đồng hành chứ đừng ép buộc.
Tôn trọng nhịp độ của con.
Ghi nhận từng tiến bộ nhỏ, dù chỉ là một cái vẫy tay hay một lời chào lí nhí.
Chấp nhận sự chưa hoàn hảo, cho phép con được lặp lại, được sai và được thử lại.
Bởi suy cho cùng, Tết không chỉ là thời khắc chuyển giao của năm cũ và năm mới, mà còn là những bước chuyển mình thầm lặng trong tâm hồn trẻ nhỏ. Và đó mới chính là dáng hình chân thực, đẹp đẽ nhất của quá trình lớn lên.
