Theo cơ quan y tế của Liên hợp quốc (LHQ), thảm họa toàn cầu COVID-19 đã cướp đi sinh mạng của khoảng 20 triệu người, đồng thời tàn phá nền kinh tế, làm tê liệt hệ thống y tế và đảo lộn cuộc sống của người dân. Những trường hợp đầu tiên được phát hiện ở Vũ Hán, Trung Quốc vào cuối năm 2019, và việc hiểu rõ nguồn gốc của virus SARS-CoV-2 được xem là chìa khóa để ngăn ngừa các đại dịch trong tương lai.
Ngay trong ngày đầu tiên trở lại nắm quyền vào tháng 1/2025, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã gửi tới WHO thông báo rút khỏi tổ chức này trong vòng 1 năm, với lý do "tổ chức đã xử lý sai đại dịch COVID-19". Chính quyền của ông Trump chính thức ủng hộ giả thuyết cho rằng virus đã rò rỉ từ một phòng thí nghiệm virus học ở Vũ Hán. Tuy nhiên, WHO cho biết Washington đã không bàn giao bất kỳ thông tin tình báo nào về nguồn gốc COVID-19 trước khi rời khỏi tổ chức.
(Ảnh minh họa: AFP)
Tổng Giám đốc WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus cũng nhắc lại rằng một số quốc gia đã công khai nói "họ có thông tin tình báo về nguồn gốc, đặc biệt là Mỹ". Do đó, vài tháng trước, cơ quan y tế của LHQ đã viết thư cho các quan chức cấp cao của Mỹ, kêu gọi họ "chia sẻ bất kỳ thông tin tình báo nào mà họ có".
"Chúng tôi chưa nhận được bất kỳ thông tin nào. Chúng tôi hy vọng họ sẽ chia sẻ, bởi vì chúng tôi vẫn chưa đi đến kết luận về nguồn gốc COVID-19. Việc hiểu rõ những gì đã xảy ra có thể giúp chúng ta ngăn chặn đại dịch tiếp theo" - ông Tedros nói.
Các cuộc điều tra của WHO cho đến nay vẫn chưa đưa ra kết luận rõ ràng vì cần thêm bằng chứng và mọi giả thuyết vẫn được xem xét. Ông Tedros kêu gọi bất kỳ chính phủ nào có thông tin tình báo về nguồn gốc đại dịch COVID-19 hãy chia sẻ thông tin đó để WHO có thể đưa ra kết luận.
Tiến sĩ Maria Van Kerkhove, Giám đốc phụ trách quản lý các mối đe dọa dịch bệnh và đại dịch của WHO, cho biết: "Chúng tôi tiếp tục theo sát tất cả các chính phủ đã nói rằng họ có các báo cáo tình báo, bao gồm cả Mỹ. Cho đến nay, chúng tôi chưa có các báo cáo đó".
Trước khi Mỹ chính thức rút khỏi WHO ngày 22/1, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio và Bộ trưởng Y tế Robert F. Kennedy Jr. cho rằng WHO đã "cản trở việc chia sẻ kịp thời và chính xác các thông tin quan trọng có thể cứu sống người dân Mỹ". Họ cũng cáo buộc WHO đã "bôi nhọ và phá hoại mọi thứ mà Mỹ đã làm cho tổ chức này". Tuy nhiên, WHO đã lên tiếng phủ nhận điều này và cho biết Hiến pháp của WHO không bao gồm điều khoản rút khỏi tổ chức.
Mỹ đã bảo lưu quyền rút khỏi tổ chức khi gia nhập WHO vào năm 1948, với điều kiện phải thông báo trước 1 năm và hoàn thành đầy đủ các nghĩa vụ tài chính cho năm tài khóa đó. Theo dữ liệu do WHO công bố, thời hạn thông báo hiện đã hết, nhưng Washington vẫn chưa thanh toán các khoản đóng góp năm 2024 hoặc 2025, còn nợ khoảng 260 triệu USD.
Liên quan đến nguồn gốc của COVID-19, hôm 30/4/2025, Văn phòng Báo chí Quốc vụ viện Trung Quốc công bố Sách Trắng về việc phòng ngừa, kiểm soát và truy tìm nguồn gốc COVID-19, cho rằng đại dịch đã bùng phát ở Mỹ sớm hơn thông báo chính thức và cả ở Trung Quốc. Do vậy, cần điều tra về nguồn gốc của COVID-19 tại Mỹ. Theo đó, Trung Quốc phủ nhận khả năng Vũ Hán là nguồn gốc tự nhiên của SARS-CoV-2, cho biết Trung Quốc đã chia sẻ thông tin liên quan với WHO và cộng đồng quốc tế một cách kịp thời, đồng thời nhấn mạnh một nghiên cứu chung của WHO và Trung Quốc đã kết luận rằng khả năng rò rỉ từ phòng thí nghiệm Vũ Hán là "cực kỳ khó xảy ra".
