Củ cải trắng là một trong những loại rau củ phổ biến vào mùa lạnh tại nhiều quốc gia châu Á, trong đó có Việt Nam. Nhờ dễ chế biến, giá thành thấp và được xem là có lợi cho tiêu hóa, củ cải trắng thường xuất hiện trong các món canh hầm gia đình. Tuy nhiên, dưới góc nhìn khoa học dinh dưỡng và y học cổ truyền, việc sử dụng củ cải trắng không hoàn toàn "càng nhiều càng tốt", cũng như không thể tùy tiện kết hợp với mọi loại thực phẩm.
Giá trị dinh dưỡng của củ cải trắng
Theo dữ liệu từ USDA (Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ), củ cải trắng (Raphanus sativus) chứa lượng vitamin C, kali, chất xơ hòa tan và các hợp chất sulfur có tác dụng hỗ trợ tiêu hóa, giảm cảm giác đầy bụng và kích thích nhu động ruột. Một số nghiên cứu đăng trên Journal of Food Science & Nutrition cho thấy các enzyme tự nhiên trong củ cải có thể hỗ trợ quá trình phân giải protein và lipid, từ đó giúp giảm cảm giác nặng bụng sau bữa ăn nhiều chất béo.
Trong y học cổ truyền phương Đông, củ cải trắng được xếp vào nhóm thực phẩm có tác dụng "tiêu thực, hành khí", thường được dùng khi cơ thể có dấu hiệu tích trệ thức ăn hoặc đầy hơi. Chính vì đặc tính này, củ cải trắng thường được khuyến nghị sử dụng vào mùa đông – thời điểm chế độ ăn giàu đạm và chất béo hơn bình thường.
Tuy nhiên, cả y học hiện đại lẫn y học cổ truyền đều thống nhất rằng: tác dụng hỗ trợ tiêu hóa của củ cải trắng mang tính điều hòa, không phải bồi bổ. Khi sử dụng quá thường xuyên hoặc kết hợp sai cách, loại thực phẩm này có thể gây phản tác dụng, đặc biệt với người có hệ tiêu hóa nhạy cảm, người cao tuổi và trẻ nhỏ.
3 nhóm thực phẩm không nên kết hợp với củ cải trắng
1. Củ cải trắng và cà rốt: sự "triệt tiêu" vitamin C
Một quan niệm phổ biến trong nấu ăn gia đình là kết hợp củ cải trắng và cà rốt để tạo màu sắc và hương vị cho món canh hầm. Tuy nhiên, các tài liệu dinh dưỡng chỉ ra rằng cà rốt chứa enzyme ascorbate oxidase, có khả năng oxy hóa và làm giảm hàm lượng vitamin C trong thực phẩm khác.
Theo nghiên cứu được công bố trên Food Chemistry, khi các thực phẩm giàu vitamin C (như củ cải trắng) được nấu chung với thực phẩm chứa enzyme này, lượng vitamin C có thể bị suy giảm đáng kể. Điều này không gây hại cấp tính, nhưng làm giảm giá trị dinh dưỡng của món ăn, đặc biệt không có lợi với trẻ em đang trong giai đoạn tăng trưởng, vốn cần hấp thu vitamin C cho miễn dịch và phát triển mô.
Giải pháp được các chuyên gia khuyến nghị là chế biến riêng hai loại rau củ: canh củ cải trắng thuần hoặc món cà rốt xào/luộc riêng biệt.
2. Củ cải trắng và các nguyên liệu "bổ khí": xung đột theo y học cổ truyền
Trong y học cổ truyền Trung Hoa, củ cải trắng được xem là thực phẩm có tính "phá khí", trong khi các nguyên liệu như táo đỏ (jujube), hoàng kỳ (Astragalus), long nhãn lại có tác dụng "bổ khí".
Các tài liệu kinh điển như Bản thảo cương mục và các nghiên cứu tổng quan đăng trên Chinese Journal of Integrative Medicine cho thấy: khi kết hợp đồng thời hai nhóm thực phẩm có tác dụng sinh lý đối lập, hiệu quả bồi bổ có thể bị suy giảm. Dưới góc nhìn hiện đại, điều này có thể được lý giải là sự khác biệt trong tác động lên chuyển hóa và nhu động tiêu hóa, khiến cơ thể khó đạt trạng thái cân bằng mong muốn.
Do đó, các chuyên gia Đông - Tây y đều khuyến nghị: canh bồi bổ nên giữ công thức đơn giản, không nên cho thêm củ cải trắng vào các món nhằm phục hồi thể lực hoặc tăng cường khí huyết.
3. Củ cải trắng và nhóm thực phẩm tính lạnh: nguy cơ rối loạn tiêu hóa
Xét theo y học cổ truyền, củ cải trắng có tính mát nhẹ. Khi kết hợp với các thực phẩm cũng mang tính lạnh như lê, bí đao, nho, đặc biệt vào buổi tối, hệ tiêu hóa dễ bị quá tải.
Dưới góc nhìn y học hiện đại, nhiều nghiên cứu trên World Journal of Gastroenterology chỉ ra rằng thực phẩm có hàm lượng nước cao và nhiệt tính thấp, khi dùng nhiều cùng lúc, có thể làm chậm quá trình làm rỗng dạ dày, gây đau bụng, tiêu chảy ở người có hệ tiêu hóa yếu.
Giải pháp được các chuyên gia dinh dưỡng khuyến nghị là xử lý nhiệt phù hợp: chần củ cải trắng qua nước sôi trước khi hầm, kết hợp với protein động vật như thịt bò hoặc sườn để trung hòa tác động lạnh, đồng thời giúp món ăn cân bằng hơn về mặt dinh dưỡng.
