Trong tháng đầu đời, trẻ sơ sinh có hệ miễn dịch chưa hoàn thiện, chủ yếu dựa vào kháng thể thụ động từ mẹ, dễ nhiễm bệnh và gặp biến chứng nặng do nhiều tác nhân virus, vi khuẩn. ThS.BS Nguyễn Văn Quảng, Quản lý Y khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC, giải thích ba loại vaccine và kháng thể cần tiêm sớm để tạo "lá chắn" bảo vệ trẻ.
Kháng thể đơn dòng RSV
RSV là virus hợp bào hô hấp hàng đầu gây viêm phổi, viêm tiểu phế quản và suy hô hấp nặng ở trẻ nhỏ. Khoảng 70% trẻ đã nhiễm RSV trong năm đầu đời, hầu hết trẻ đã nhiễm trước hai tuổi, có thể tái nhiễm nhiều lần trong năm.
Hơn 80% trẻ trở nặng do nhiễm RSV, phải nằm viện, có tiền sử khỏe mạnh, sinh đủ tháng. Nhiễm RSV còn có thể gây biến chứng viêm tai giữa, viêm tiểu phế quản, viêm phổi, suy hô hấp, phải nhập viện điều trị tích cực.
Trẻ sơ sinh tiêm kháng thể đơn dòng RSV tại BVĐK Tâm Anh Hà Nội. Ảnh: Tuấn Anh
BS Quảng cho biết, bệnh do RSV chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, chủ yếu theo dõi và hỗ trợ hô hấp. Để phòng bệnh cho trẻ nhỏ, Việt Nam đã có kháng thể đơn dòng Nirsevimab, do Sanofi (Pháp) đưa về. Nirsevimab giúp giảm hơn 82% nguy cơ nhập viện, bảo vệ liên tục 5-6 tháng. Trẻ từ 1 ngày tuổi đến 12 tháng tiêm một mũi theo cân nặng; trẻ 12-24 tháng nguy cơ cao tiêm hai mũi.
Kháng thể đơn dòng RSV có thể tiêm cùng vaccine viêm gan B và vaccine lao trong cùng 1 ngày và không có chống chỉ định, giúp trẻ được bảo vệ sớm.
Viêm gan B
Thống kê tại Việt Nam cho thấy khoảng 90% em bé được sinh ra từ những người mẹ nhiễm virus viêm gan B có nguy cơ cao bị lây bệnh. Nếu mẹ không nhiễm viêm gan B, trẻ vẫn có nguy cơ phơi nhiễm với virus. Lý do, tỷ lệ mắc viêm gan B tại Việt Nam thuộc nhóm cao nhất thế giới và khu vực, khoảng 10-16% tùy vùng. Phần lớn người dân không biết mình nhiễm bệnh.
Bệnh viêm gan B diễn tiến âm thầm, ít triệu chứng. Nếu không kiểm soát, virus có thể phá hủy tế bào gan, dẫn đến xơ gan, suy gan và ung thư gan. Theo Quỹ Nhi đồng Liên hiệp quốc (UNICEF), 90% trẻ từ sơ sinh đến dưới một tuổi nhiễm virus viêm gan B sẽ tiến triển thành viêm gan mạn tính, ở trẻ từ 1-4 tuổi, tỷ lệ này là 25-50%. Cứ 4 trẻ bị viêm gan B mạn tính sẽ có một trẻ tử vong do ung thư gan hoặc các bệnh lý về gan.
Vì vậy, trẻ cần được phòng viêm gan B từ khi chào đời. Nếu mẹ nhiễm bệnh, trẻ cần tiêm vaccine và huyết thanh trong 24 giờ sau sinh để phòng lây từ mẹ sang con, hiệu quả đến 90%. Nếu mẹ không mắc bệnh, việc tiêm ngừa cho trẻ giúp xóa khoảng trống miễn dịch cho đến khi trẻ đủ 2 tháng tuổi, sớm nhất là 6 tuần tuổi. Sau đó, trẻ tiếp tục tiêm vaccine 5 trong 1 hoặc 6 trong 1 từ 2 tháng tuổi.
Lao
Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) xếp bệnh lao nằm trong 10 nguyên nhân gây tử vong hàng đầu thế giới. Vi khuẩn này tấn công nhiều cơ quan, phổ biến nhất là phổi với các triệu chứng như ho kéo dài, khó thở, đau ngực... Bệnh có thể tiến triển nặng thành các thể lao ngoài phổi như lao màng não, lao hạch, lao màng bụng, lao da, lao xương, lao khớp.
Trẻ sơ sinh tiêm vaccine lao tại Hệ thống Tiêm chủng VNVC. Ảnh: Mộc Thảo
Hiện Việt Nam có vaccine phòng lao BCG tiêm trong da, liều lượng đối với trẻ dưới một tuổi là 0,05 mg BCG/0,1 ml, còn trẻ trên một tuổi là 0,1 mg BCG/0,1 ml. Với những trẻ có đủ sức khỏe, phát triển ổn định thường được tiêm vaccine lao trong vòng 24 giờ sau sinh. Càng muộn, khả năng ngăn ngừa, phòng tránh càng giảm. Trẻ chỉ cần chủng ngừa một liều duy nhất đã có thể tạo ra tác dụng bảo vệ lâu dài mà không cần tiêm thêm các liều bổ sung.
Tại gần 260 trung tâm tiêm chủng VNVC toàn quốc đang triển khai tiêm vaccine lao đa liều miễn phí cho trẻ dưới 1 tuổi. Phụ huynh có thể đưa bé đến các cơ sở tiêm chủng để được tư vấn và tiêm chủng miễn phí.
