Tờ Financial Times (FT) cho hay mối lương duyên kéo dài gần một thế kỷ giữa Anglo American và De Beers đang đi đến hồi kết. Trong một diễn biến mới nhất, Duncan Wanblad, Giám đốc điều hành của tập đoàn khai khoáng Anglo American (công ty mẹ của De Beers), vừa tiết lộ kế hoạch thoái vốn đầy tham vọng tại "gã khổng lồ" kim cương này.
Thay vì một thương vụ mua lại thuần túy từ tư nhân, De Beers nhiều khả năng sẽ thuộc về một liên minh công - tư (consortium), nơi các quốc gia sở hữu tài nguyên tại châu Phi đóng vai trò cầm lái.
Để hiểu tại sao thương vụ này lại gây chấn động, cần nhìn lại vị thế "độc tôn" của De Beers. Được thành lập vào năm 1888 bởi Cecil Rhodes, De Beers không chỉ là một công ty khai khoáng mà còn chính là thực thể đã tạo ra toàn bộ cấu trúc của thị trường kim cương hiện đại.
Trong suốt thế kỷ 20, De Beers từng kiểm soát tới 80% - 90% nguồn cung kim cương thô toàn cầu. Chính De Beers là tác giả của chiến dịch marketing huyền thoại "A Diamond is Forever" (Kim cương là vĩnh cửu) vào năm 1947, biến một loại khoáng sản hiếm thành biểu tượng không thể thiếu của tình yêu và hôn nhân.
Dù hiện nay vị thế độc quyền không còn như xưa, De Beers vẫn là "ông trùm" chi phối cuộc chơi. Theo số liệu từ Statista và Bain & Company, De Beers hiện vẫn chiếm khoảng 30% - 35% giá trị sản lượng kim cương thô toàn cầu, cạnh tranh trực tiếp với Alrosa của Nga.
Ngoài ra, hệ thống "Sightholders" (những khách hàng được chọn lọc kỹ lưỡng) của De Beers vẫn là kênh phân phối kim cương thô uy tín nhất thế giới, định hình giá cả cho toàn bộ thị trường.
Hơn nữa các mỏ khai thác tại Botswana (như Jwaneng - mỏ kim cương giá trị nhất thế giới) vẫn là "mỏ vàng" mà bất kỳ chính phủ hay tổ chức tài chính nào cũng thèm muốn.
Cuộc tháo chạy khỏi "vương miện" lỗi thời
Việc Anglo American quyết tâm bán De Beers ngay trong năm nay là một phần của kế hoạch tái cấu trúc triệt để sau khi tập đoàn này đẩy lùi nỗ lực thâu tóm thù địch từ đối thủ BHP vào năm 2024.
Dù từng được coi là "viên ngọc quý trên vương miện" của Anglo, De Beers hiện đang trở thành gánh nặng khi thị trường kim cương toàn cầu rơi vào trạng thái "đông cứng".
Áp lực lên De Beers không chỉ đến từ sự sụt giảm chi tiêu cho hàng xa xỉ của người tiêu dùng Trung Quốc mà còn từ sự trỗi dậy mãnh liệt của kim cương nhân tạo (lab-grown diamonds). Loại đá này có mức giá rẻ hơn đáng kể và đang dần chiếm lĩnh thị phần của kim cương tự nhiên. Hệ quả là Anglo American đã phải cảnh báo về khả năng tiếp tục điều chỉnh giảm giá trị sổ sách của De Beers lần thứ ba trong vòng ba năm qua khi công bố báo cáo tài chính sắp tới.
Hiện nay, Trung Quốc đại lục đang thống trị tuyệt đối thị trường kim cương nhân tạo khi cung ứng tới hơn 50% sản lượng toàn cầu. Đáng chú ý, tỉnh Hà Nam (Henan) đã trở thành "thủ phủ" của loại đá này với công suất sản xuất hàng triệu carat mỗi năm.
Sự bùng nổ về sản lượng đi kèm với một cuộc "thảm sát" về giá. Nếu như cách đây vài năm, kim cương nhân tạo vẫn có giá bằng 80% kim cương tự nhiên, thì hiện nay con số này đã rơi thẳng đứng xuống chỉ còn khoảng 10% - 20%. Theo các báo cáo thị trường, giá bán buôn của một carat kim cương nhân tạo loại tốt đã giảm từ mức vài nghìn USD xuống chỉ còn vài trăm USD, thậm chí thấp hơn.
Sức mạnh cạnh tranh của Trung Quốc đến từ chi phí sản xuất siêu rẻ. Nhờ quy mô công nghiệp hóa và công nghệ HPHT (nhiệt độ cao, áp suất cao) tân tiến, chi phí để "nuôi" một carat kim cương trong phòng thí nghiệm tại đây chỉ dao động trong khoảng vài chục đến dưới 100 USD.
Với mức giá "hủy diệt" này, kim cương tự nhiên của De Beers vốn tốn kém hàng tỷ USD để thăm dò và khai thác dưới lòng đất sâu hàng trăm mét, gần như không còn cửa để cạnh tranh về giá với thế hệ GenZ vốn ưu tiên tính kinh tế và bền vững.
Mặc dù nhiều nhà phân tích cho rằng Anglo đang bán tài sản ở "đáy" của thị trường, Wanblad vẫn kiên định với lập trường ưu tiên lợi ích cổ đông. Ông nhấn mạnh rằng chúng ta nên tập trung vào những mảng kinh doanh mang lại lợi nhuận tốt nhất, và việc tiếp tục nắm giữ De Beers không nằm trong danh mục đó.
Tương lai về ai?
Điểm đáng chú ý nhất trong tiến trình bán hàng này chính là sự xuất hiện của các chính phủ châu Phi với tư cách là những nhà thầu tiềm năng. Theo chia sẻ của Wanblad với tờ Financial Times, quy trình bán hàng hiện đang ở giai đoạn tiến triển khá xa và bên mua khả năng cao là một liên minh bao gồm cả thực thể chính phủ và tư nhân.
Botswana, quốc gia hiện nắm giữ 15% cổ phần của De Beers, được xác định là nhân tố quyết định. Tổng thống Duma Boko đã không giấu giếm tham vọng gia tăng tỷ lệ sở hữu của quốc gia này tại doanh nghiệp khai thác kim cương lớn nhất thế giới. Botswana không chỉ là một cổ đông mà còn là nơi đặt những mỏ kim cương chất lượng nhất của De Beers, tạo cho họ một vị thế đàm phán cực kỳ vững chắc.
Bên cạnh đó, cuộc đua còn có sự góp mặt của Angola. Các quan chức nước này tiết lộ bên lề hội nghị khai thác mỏ Indaba tại Nam Phi rằng họ đặt mục tiêu thâu tóm từ 20% đến 30% cổ phần của công ty. Namibia, quốc gia đóng góp khoảng 10% sản lượng kim cương cho De Beers, cũng đang cân nhắc việc tham gia vào liên minh mua lại này.
Dù mục tiêu hoàn tất thương vụ trong năm 2025 (hoặc sớm hơn là ngay trong năm nay theo kỳ vọng của CEO Wanblad) đã được đặt ra, nhưng con đường phía trước vẫn còn nhiều chông gai.
Trở ngại lớn nhất lúc này chính là vấn đề tài chính. Trong một thị trường kim cương đang suy yếu, việc huy động nguồn vốn lớn để định giá một doanh nghiệp như De Beers là bài toán không hề đơn giản.
Ngoài ra, ngành công nghiệp này còn đang chịu tác động từ các rào cản thương mại. Việc Mỹ áp thuế nhập khẩu đối với kim cương từ Ấn Độ, vốn là trung tâm chế tác đá quý lớn nhất thế giới, đã khiến dòng chảy hàng hóa bị gián đoạn đáng kể.
"Hàng hóa đã không còn lưu thông một cách tự nhiên như trước", Wanblad nhận định.
Nguồn: FT, Fortune, BI
