Một tên lửa của Nga (Ảnh: AFP).
Mỹ và Nga đang tiến gần tới một thỏa thuận nhằm tiếp tục tuân thủ Hiệp ước kiểm soát vũ khí hạt nhân New START đã hết hạn vào ngày 5/2, ba nguồn tin am hiểu các cuộc đàm phán nói với báo Mỹ Axios.
Hai trong số các nguồn tin cho biết rằng dự thảo kế hoạch vẫn cần được cả hai Tổng thống phê chuẩn. Một nguồn tin khác xác nhận rằng các cuộc thương lượng đã diễn ra trong 24 giờ qua tại Abu Dhabi, UAE nhưng không xác nhận rằng một thỏa thuận đã đạt được.
New START là “hàng rào bảo vệ” cuối cùng ràng buộc kho vũ khí hạt nhân của 2 nước sở hữu khoảng 85% đầu đạn hạt nhân của thế giới.
Theo các nguồn tin, Đặc phái viên của Tổng thống Mỹ Donald Trump là Steve Witkoff và Jared Kushner dường như đã đàm phán về tương lai của New START với các quan chức Nga bên lề các cuộc đàm phán về chiến sự Ukraine tại Abu Dhabi.
“Mỹ và Nga đã nhất trí hành động thiện chí và bắt đầu thảo luận về cách cập nhật hiệp ước", một quan chức Mỹ nói.
Một nguồn tin khác cho biết trên thực tế, hai bên sẽ đồng ý tuân thủ các điều khoản của hiệp ước cũ ít nhất 6 tháng, trong thời gian đó họ sẽ đàm phán về một thỏa thuận mới tiềm năng.
New START đặt trần số đầu đạn hạt nhân mà Mỹ và Nga có thể triển khai trên tàu ngầm, tên lửa và máy bay ném bom, đồng thời bao gồm các cơ chế đảm bảo minh bạch, củng cố niềm tin giữa 2 cường quốc quân sự về vũ khí hạt nhân.
Tổng thống Nga Vladimir Putin trước đó từng đề xuất gia hạn ngắn hạn thỏa thuận, nhưng Bộ Ngoại giao Nga hôm 4/2 ra tuyên bố nói rằng “các đề xuất của chúng tôi đã bị cố tình phớt lờ”.
Cả Điện Kremlin và Nhà Trắng chưa bình luận về thông tin của Axios.
Lý do chính khiến Nhà Trắng chần chừ về việc gia hạn New START là vì họ muốn có một thỏa thuận có sự tham gia của cả Trung Quốc. Dù Trung Quốc có kho vũ khí hạt nhân nhỏ hơn, nhưng Mỹ cho rằng số lượng Bắc Kinh sở hữu đang tăng nhanh.
Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio nhắc lại hôm 4/2: “Rõ ràng Tổng thống Trump đã nói rõ trước đây rằng để có kiểm soát vũ khí thực sự trong thế kỷ 21, không thể có một thỏa thuận mà không bao gồm Trung Quốc, vì kho vũ khí lớn và đang tăng nhanh của họ".
Trung Quốc cho rằng, kho vũ khí hạt nhân của họ tương đối nhỏ so với Nga và Mỹ và họ từ chối đề nghị của Washington.
Ông Trump đã nói chuyện với Tổng Bí thư, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình hôm 4/2, nhưng vấn đề kiểm soát vũ khí không được đề cập trong thông cáo của Nhà Trắng.
Các cuộc đàm phán về New START kéo dài đến khuya ngày 4/2, theo các nguồn tin. Thứ trưởng phụ trách kiểm soát vũ khí Mỹ Thomas DiNanno dự kiến phát biểu tại một hội nghị của Liên hợp quốc về giải trừ quân bị ở Geneva vào ngày 6/2.
Một quan chức Mỹ cảnh báo rằng thỏa thuận tiềm tàng chỉ có thể là “bắt tay cam kết”, bởi về mặt pháp lý, việc gia hạn hiệp ước là không được phép. Cả Tổng thống Trump và người đồng cấp Putin đều phải chấp thuận cuối cùng đối với việc tiếp tục tuân thủ hiệp ước.
