Nhiều trường có thể phải hạ quy mô chỉ tiêu tuyển sinh
Bộ GD-ĐT vừa đưa ra dự thảo thông tư quy định về việc xác định chỉ tiêu tuyển sinh để lấy ý kiến. Dự thảo thông tư có nhiều điểm mới, đáng chú ý là quy định lấy giảng viên trình độ tiến sĩ làm chuẩn (dùng để làm hệ số quy đổi). Nếu quy định này được thông qua, nhiều trường ĐH phải hạ quy mô chỉ tiêu tuyển sinh ĐH ngay trong mùa tuyển sinh 2026.
Cụ thể, trong điều 4 dự thảo quy chế tuyển sinh có quy định nguyên tắc xác định chỉ tiêu tuyển sinh: "Chỉ tiêu tuyển sinh được xác định theo từng ngành đối với trình độ tiến sĩ và trình độ ĐH (đối với các ngành đào tạo giáo viên, các ngành thuộc lĩnh vực sức khỏe, lĩnh vực pháp luật và các ngành mới mở); xác định theo lĩnh vực đối với các trình độ và các ngành còn lại".
Cũng tại điều 4 của dự thảo, Bộ GD-ĐT đề xuất hệ số quy đổi của giảng viên có chức danh, trình độ khác nhau trong xác định số lượng tuyển sinh trình độ cao đẳng ngành giáo dục mầm non và trình độ ĐH, trong đó giảng viên có trình độ tiến sĩ có hệ số 1 (để làm mốc tính toán). Đồng thời, giá trị quy đổi của giảng viên có trình độ thạc sĩ và ĐH giảm mạnh: thạc sĩ từ 1,0 xuống 0,5; ĐH từ 0,3 xuống 0,2. Điều này buộc các trường phải có nhiều giảng viên tiến sĩ hơn nếu muốn giữ nguyên hoặc tăng quy mô tuyển sinh. Như vậy, dự thảo thông tư mới cho thấy xu hướng siết chặt hơn và coi trọng trình độ tiến sĩ hơn so với quy định hiện hành.
Sinh viên trong giờ học. Năm 2026 dự kiến sẽ có nhiều thay đổi trong xác định chỉ tiêu đại học
ẢNH: NHẬT THỊNH
Không tăng chỉ tiêu nếu tỷ lệ thôi học năm đầu lớn hơn 15%
Dự thảo cũng cụ thể hóa quy định của luật Giáo dục ĐH năm 2025 về giảng viên đồng cơ hữu, cho phép tham gia xác định số lượng tuyển sinh với hệ số phù hợp (bằng 1/2 giảng viên cơ hữu cùng trình độ), đồng thời quy định rõ điều kiện hợp đồng, thời gian cam kết, giới hạn số lượng và nguyên tắc tham gia, bảo đảm không trùng lặp nguồn lực và không ảnh hưởng đến chất lượng đào tạo.
Ngoài ra, dự thảo thông tư mới cũng đưa ra các điều kiện "cứng" để được tăng chỉ tiêu, bổ sung các rào cản kỹ thuật mới để kiểm soát chất lượng. Về tỷ lệ thôi học và việc làm, dự thảo quy định không được tăng chỉ tiêu nếu tỷ lệ thôi học năm đầu lớn hơn 15% hoặc tỷ lệ tốt nghiệp có việc làm dưới 70% (thông tư hiện hành quy định tỷ lệ việc làm chung là 80% cho cả lĩnh vực).
Theo Bộ GD-ĐT, những quy định trên nhằm bảo đảm việc bố trí đội ngũ giảng viên phù hợp với chuyên môn, đáp ứng yêu cầu đặc thù của từng ngành và nâng cao chất lượng đào tạo. Việc điều chỉnh hệ số giảng viên quy đổi, lấy giảng viên trình độ tiến sĩ làm chuẩn (thay vì lấy thạc sĩ làm chuẩn) là để "khuyến khích các cơ sở đào tạo nâng cao chất lượng đội ngũ". Việc điều chỉnh điều kiện hạn chế tăng số lượng tuyển sinh gắn với chất lượng đào tạo nhằm chuyển trọng tâm quản lý từ kiểm soát hình thức sang nâng cao chất lượng đào tạo thực chất và hiệu quả đầu ra.
Học sinh tìm hiểu về thông tin tuyển sinh đại học năm 2026 tại chương trình Tư vấn mùa thi
ảnh: Bá Duy
Thay đổi phương thức quản lý tuyển sinh
Ngoài ra có một số thay đổi khác ở dự thảo thông tư mới so với thông tư hiện hành, trong đó đáng chú ý là thay đổi về đơn vị xác định chỉ tiêu (ngành với lĩnh vực). Đây là thay đổi quan trọng nhất về phương thức quản lý tuyển sinh.
Theo thông tư hiện hành, chỉ tiêu ĐH chủ yếu xác định theo lĩnh vực đào tạo, còn dự thảo thông tư mới chuyển sang xác định theo nhóm ngành đào tạo. Tuy nhiên, riêng với các nhóm ngành sức khỏe, pháp luật, đào tạo giáo viên (và các ngành đào tạo trình độ tiến sĩ) thì dự thảo quy định bắt buộc xác định theo ngành đào tạo.
Dự thảo cũng quy định số lượng tuyển sinh được xác định riêng cho trụ sở chính và từng phân hiệu của cơ sở đào tạo. Bộ GD-ĐT giải thích: "Quy định này nhằm phản ánh đúng năng lực bảo đảm chất lượng tại mỗi địa điểm đào tạo, tránh tình trạng dồn chỉ tiêu về một địa điểm không đáp ứng đủ điều kiện, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý và giám sát chất lượng đào tạo".
Về diện tích sàn đào tạo, dự thảo thông tư mới vẫn giữ định mức cũ (không nhỏ hơn 2,8 m2/người học quy đổi) nhưng có một thay đổi rất lớn về "mẫu số" (đối tượng người học) khiến quy định mới trở nên khắt khe hơn nhiều. Thay vì chỉ tính trên "sinh viên chính quy" (chủ yếu là ĐH, CĐ), dự thảo thông tư mới yêu cầu tính trên "tổng số người học trực tiếp quy đổi". Nghĩa là bao gồm cả học viên thạc sĩ, nghiên cứu sinh tiến sĩ. Khi tính diện tích sàn, số người học sau đại học còn được nhân với hệ số cao hơn (thạc sĩ hệ số 1,5; tiến sĩ hệ số 2). Với thông tư hiện hành, các trường chỉ cần đảm bảo diện tích cho khối đại học, còn theo dự thảo mới, diện tích sàn phải "gánh" thêm cả khối sau đại học với hệ số quy đổi cao, đòi hỏi các trường phải có quỹ đất và diện tích sàn lớn hơn rất nhiều so với trước đây nếu muốn giữ nguyên quy mô tuyển sinh.
Tuy nhiên dự thảo cũng tăng tính linh hoạt trong tổ chức tuyển sinh, cho phép số thực tuyển vượt số lượng đã công bố trong phạm vi không quá 5% đối với trình độ ĐH và không quá 20% đối với trình độ thạc sĩ, tiến sĩ, với điều kiện vẫn bảo đảm năng lực đào tạo theo quy định.
Nhiều băn khoăn
Theo PGS Đặng Hồng Sơn, Phó hiệu trưởng Trường ĐH Khoa học xã hội - nhân văn, ĐH Quốc gia Hà Nội, nhà trường ủng hộ Bộ GD-ĐT dự kiến quy định giảng viên trình độ tiến sĩ làm chuẩn (hệ số 1) để các trường tính toán khi tự xác định chỉ tiêu.
Hiện nay Trường ĐH Khoa học xã hội - nhân văn, ĐH Quốc gia Hà Nội đạt tỷ lệ trên 80% (khoảng 82 - 85%) giảng viên có trình độ tiến sĩ, riêng tiến sĩ có chức danh GS, PGS là 25%. Nhiều năm nay nhà trường đã không đặt nặng việc mở rộng chỉ tiêu tuyển sinh ĐH mà quan tâm nhiều hơn việc mở rộng chỉ tiêu tuyển sinh sau ĐH (thạc sĩ, tiến sĩ). Dự thảo quy chế mới của Bộ nếu chính thức ban hành cũng không ảnh hưởng gì tới chỉ tiêu tuyển sinh ĐH 2026 của nhà trường.
PGS Đặng Hồng Sơn nói: "Đây không chỉ là việc xác định chỉ tiêu mà còn liên quan đến những việc mà Bộ sẽ làm trong thời gian tới: sắp xếp lại giáo dục ĐH để trong hệ thống không còn hiện tượng manh mún, phân lẻ, mỗi trường đã mang các sứ mệnh khác nhau thì phải thực hiện sứ mệnh của mình".
Trong khi đó, TS Lê Trường Tùng, Chủ tịch Hội đồng trường Trường ĐH FPT, cho rằng nếu nhìn nhận ở khía cạnh tích cực thì dự thảo thông tư mới sẽ thúc đẩy mặt bằng chung trình độ giảng viên ĐH (đã là giảng viên ĐH thì phải là tiến sĩ), mặc dù luật yêu cầu thấp hơn. Tuy nhiên, nếu nhìn ở góc độ tiêu cực, nếu không cẩn thận thì sẽ có một trào lưu mang tính hình thức nhằm chạy đua "người người có bằng tiến sĩ" trong giảng viên ĐH, trong khi trình độ thực chất của nhiều giảng viên chưa chắc đã tương xứng.
Về tính linh hoạt trong việc chấp nhận tuyển vượt chỉ tiêu (không quá 5% với tuyển sinh ĐH), TS Lê Trường Tùng cho rằng quy định này vô nghĩa nếu nội dung liên quan trong Nghị định của Chính phủ về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực GD-ĐT không được thay đổi. "Theo Nghị định 04/2021/NĐ-CP và các dự thảo sửa đổi, trường ĐH tuyển sinh vượt từ 3% trở lên so với chỉ tiêu xác định sẽ bị xử phạt hành chính. Nghị định là do Chính phủ ban hành, thông tư là do Bộ ban hành. Vì vậy thông tư không có hiệu lực điều chỉnh với nghị định", TS Lê Trường Tùng nói.
Đặc biệt, quy định mà TS Lê Trường Tùng băn khoăn nhất là giảng viên đồng cơ hữu được đưa vào để tính chỉ tiêu. Theo định nghĩa của luật Giáo dục ĐH mới, chỉ viên chức nhà nước phục vụ trường công mới được tính là giảng viên đồng cơ hữu. Đây là một quy định bất công với trường tư. Giờ đây, Bộ GD-ĐT lại dự định cho phép tính chỉ tiêu với giảng viên đồng cơ hữu, nghĩa là lại bồi thêm một bước "bất bình đẳng" dành riêng cho hệ thống trường ĐH tư thục.
