Phó Thủ tướng Bùi Thanh Sơn vừa ký Quyết định số 26/QĐ-TTg ngày 9/2 phê duyệt Chiến lược phát triển ngành thép Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050. Đây được xem là "kim chỉ nam" quan trọng để tái cơ cấu ngành công nghiệp xương sống này, chuyển dịch từ phát triển theo chiều rộng sang chiều sâu.
Giảm phụ thuộc nhập khẩu, hướng tới tự chủ 85%
Điểm nhấn cốt lõi của Chiến lược là quyết tâm thay đổi cơ cấu sản phẩm. Thay vì tập trung vào các loại thép xây dựng thông thường vốn đã dư thừa năng lực sản xuất, ngành thép sẽ chuyển hướng mạnh mẽ sang các dòng sản phẩm chất lượng cao như thép hợp kim, thép dụng cụ và thép chế tạo đặc biệt.
Mục tiêu đặt ra đến năm 2030, ngành thép phải đáp ứng được khoảng 80-85% nhu cầu nội địa. Về năng lực sản xuất, phấn đấu sản lượng thép thô đạt 25-26 triệu tấn/năm (tăng trưởng 7-8%/năm); thép thành phẩm đạt 32-33 triệu tấn/năm (tăng trưởng 5,5-6,5%/năm). Mức tiêu thụ thép bình quân đầu người dự kiến đạt 270-280 kg/năm.
Giai đoạn 2030-2035, tỷ lệ đáp ứng nhu cầu trong nước sẽ được nâng lên mức 85-90%. Lúc này, Việt Nam sẽ ưu tiên tối đa cho các dòng thép có giá trị gia tăng cao phục vụ công nghiệp hỗ trợ như: ô tô, đóng tàu, cơ khí chế tạo và năng lượng.
Sản phẩm sắt thép trong một nhà máy của Việt Nam (Ảnh: VGP).
Đến năm 2050, Chính phủ đặt kỳ vọng ngành thép Việt Nam sẽ có năng lực sản xuất thép thô đạt tới 65-70 triệu tấn/năm và thép thành phẩm đạt 75-80 triệu tấn/năm. Khi đó, mức tiêu thụ bình quân đầu người sẽ tiệm cận các nước phát triển, đạt khoảng 570-650 kg/người/năm.
Đặc biệt, Chiến lược nhấn mạnh yêu cầu phát triển "thép xanh". Các dự án đầu tư mới bắt buộc phải sử dụng công nghệ tiên tiến, hiện đại, thân thiện với môi trường để giảm phát thải carbon. Đây là điều kiện tiên quyết để thép Việt Nam không chỉ đáp ứng tối đa nhu cầu trong nước mà còn tăng nhanh tỷ trọng xuất khẩu và tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
Dồn lực cho thép đường sắt tốc độ cao và công nghiệp quốc phòng
Một trong những nhiệm vụ đột phá được nêu tại Quyết định 26 là việc nghiên cứu và sản xuất các loại thép đặc chủng phục vụ hạ tầng chiến lược quốc gia.
Cụ thể, Chính phủ định hướng ngành thép phải làm chủ công nghệ sản xuất thép thanh ray phục vụ cho phát triển đường sắt tốc độ cao - siêu dự án đang được cả nước quan tâm. Bên cạnh đó là các sản phẩm thép tấm cường độ cao, thép dự ứng lực, thép dùng trong bê tông cốt thép ứng suất trước và thép siêu nhẹ cho ngành giao thông vận tải.
Đối với lĩnh vực năng lượng và biển đảo, Chiến lược yêu cầu tập trung vào thép không gỉ chống ăn mòn, thép ống đúc vận chuyển khí hóa lỏng, ống thép không hàn cho đóng tàu và trụ điện gió. Đặc biệt, năng lực sản xuất thép chế tạo phục vụ quốc phòng, an ninh cũng được đặt lên hàng đầu.
Để hiện thực hóa các tham vọng trên, Chiến lược đưa ra giải pháp phân bố lại không gian sản xuất một cách khoa học. Các dự án quy mô lớn sẽ được ưu tiên bố trí tại những địa phương có lợi thế về cảng nước sâu, hạ tầng logistics đồng bộ và nguồn năng lượng tái tạo dồi dào.
Việc này nhằm tối ưu hóa chi phí vận chuyển nguyên liệu và sản phẩm, đồng thời tận dụng nguồn lực địa phương để hình thành các khu liên hợp gang thép tầm cỡ khu vực. Đồng thời, Chiến lược cũng khuyến khích sự liên kết chặt chẽ trong chuỗi giá trị, từ khâu nghiên cứu, cung cấp nguyên liệu đến sản xuất và tiêu thụ, tạo nên một hệ sinh thái ngành thép bền vững và tự chủ.
