Với đồng bào Mông, Nùng nơi đây, biết chữ không chỉ để thoát nghèo, mà còn là cách để họ cùng những người lính quân hàm xanh giữ vững chủ quyền nơi phên giậu Tổ quốc.
"Biết mặt chữ rồi, tự tin hơn nhiều"
Trung tá Hàn Seo Chúng, thầy giáo quân hàm xanh Đồn Biên phòng Thàng Tín, kiên trì, tận tình hướng dẫn từng nét chữ
ẢNH: ĐỖ TÚ
Gió mùa đông bắc tràn về, mang theo cái rét ngọt và sương mù dày đặc bao phủ khắp xã biên giới Thàng Tín. Khi bóng tối vừa sập xuống, chị Lù Thị Mến (thôn Cốc Mui Hạ) đã vội vã địu đứa con nhỏ trên lưng, tay cầm đèn pin lầm lũi vượt hơn 2 km đường rừng để đến lớp học xóa mù chữ tại nhà văn hóa thôn.
Tuổi thơ của Mến là những ngày dài theo cha mẹ lên nương. Học chưa hết lớp 1, con chữ chưa kịp "bén rễ" trong đầu thì chị phải bỏ dở để mưu sinh, rồi lấy chồng, sinh con.
"Nhiều khi muốn học cách chăn nuôi, trồng trọt cho hiệu quả mà không biết chữ, thấy thiệt thòi lắm. Tôi quyết tâm đi học lại để biết tính toán, sau này làm kinh tế cho đời con mình đỡ vất vả hơn", chị Mến tâm sự.
Học cùng chị Mến có 26 học viên, chủ yếu là phụ nữ dân tộc Nùng. Có người tóc đã muối tiêu như bà Lù Già Thì. Sau nửa đời người gánh nặng trên nương rẫy, giờ đây bà mới có dịp ngồi thẳng lưng để tập viết tên mình.
Bà Thì xúc động: "Trước đây có giấy tờ gì cũng phải nhờ người khác đọc hộ. Khi ra xã làm thủ tục, mình không biết ký tên, chỉ biết lăn tay điểm chỉ vào mực đỏ, xấu hổ lắm. Giờ biết mặt chữ rồi, thấy tự tin hơn nhiều".
"Mở cửa" thoát nghèo
Xã Thàng Tín có 20,5 km đường biên giới với 23 thôn; 99% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số. Hiện nay, toàn xã vẫn còn trên 20% người dân chưa biết chữ và chưa thông thạo tiếng phổ thông, tạo nên rào cản lớn trong tiếp cận thông tin, chính sách và phát triển sinh kế.
Trước thực tế đó, chính quyền địa phương đang duy trì 3 lớp xóa mù chữ tại các địa bàn khó khăn như một giải pháp căn cơ nhằm nâng cao dân trí.
Lớp học xóa mù chữ tại thôn Lùng Chin Thượng, xã biên giới Thàng Tín, tỉnh Tuyên Quang
ẢNH: ĐỖ TÚ
Cách Cốc Mui Hạ không xa, tại thôn Lùng Chin Thượng - địa bàn xa xôi nhất của xã, một lớp học đặc biệt khác cũng đang rộn ràng tiếng đánh vần.
Lớp học xóa mù chữ ở thôn Lùng Chin Thượng được mở từ cuối tháng 5.2025 với 26 học viên, phần lớn là các chị, các mẹ đã có tuổi, ngày lên nương, tối tới trường. Một vài người trong số họ có con đang học tại trường bán trú của xã. Vậy là tối về, mẹ học lớp xóa mù, con học lớp chính khóa, có khi mẹ quên nét chữ lại quay sang hỏi con. Hai mẹ con cùng học.
Phụ trách lớp là hai "thầy giáo" đặc biệt: trung úy Lăng Thanh Quang và đại úy Vũ Văn Bắc (Đồn Biên phòng Thàng Tín). Quãng đường từ đồn về tới lớp học chừng gần 20 km, vắt vẻo trên lưng chừng những đỉnh núi cao vút mờ xa và chen đặc cây rừng. Thế nên, cứ chập tối, khi sương đêm mới chỉ là là mặt đất, hai thầy giáo đã tất tả vượt mấy triền núi, tụt vài con dốc lên đường tới lớp.
Để duy trì được lớp học này là cả một hành trình bền bỉ. Những ngày đầu, các anh phải "gõ cửa từng nhà" để vận động. Nhiều người khăng khăng: "Già rồi, đi học ngại lắm!". Các anh phải dùng chiêu "vận động ngược", nhờ chính các em học sinh đang học bán trú về thủ thỉ với cha mẹ, ông bà, nhờ vậy mà 100% người chưa biết chữ trong thôn đã tự nguyện đăng ký.
Trung tá Hàn Seo Chúng, một người lính biên phòng có gần 20 năm đứng lớp, chia sẻ: "Đói nghèo không chỉ đến từ thiếu đất sản xuất, mà sâu xa là thiếu tri thức. Khi không biết chữ, bà con rất khó tiếp cận chính sách. Mang con chữ đến bản làng chính là mở cánh cửa thoát nghèo bền vững".
Tại lớp học của trung úy Quang, có những cảnh tượng khiến người xem thắt lòng: Những người mẹ đi làm nương về, chưa kịp thay áo đã vào lớp ngay; có bà địu cháu đến lớp, cháu ngủ trên lưng, bà nắn nót tô chữ.
Có lần, trong một buổi học, học viên Vàng Thị Pà thắc mắc: "Quả bí thì dài mà tên nó viết ngắn thế thầy nhỉ? Vì giá đỗ nó cong nên trên đầu nó có dấu ngã loằng ngoằng!". Cả lớp cười vang giữa đêm vắng, sau sự so sánh hồn nhiên của chị Pà.
Với những người lính biên phòng, xóa mù chữ không chỉ là nhiệm vụ giáo dục mà còn là nhiệm vụ chính trị quan trọng. Theo thống kê, tỷ lệ biết chữ tại các xã biên giới vẫn còn thấp, tạo ra những "khoảng trống" dễ bị các thế lực xấu lợi dụng, kích động.
Đại tá Nguyễn Tiến Minh, Chủ nhiệm Chính trị Bộ đội Biên phòng tỉnh Tuyên Quang, khẳng định: "Khi người dân biết đọc, biết viết, việc tuyên truyền pháp luật trở nên thuận lợi hơn. Bà con hiểu rõ quy định về biên giới, nâng cao ý thức bảo vệ chủ quyền, từ đó chủ động cùng bộ đội giữ gìn an ninh trật tự ngay từ cơ sở".
Tính từ đầu năm 2025 đến nay, Bộ đội Biên phòng tỉnh đã cử 39 cán bộ trực tiếp đứng lớp cho hơn 1.100 học viên tại 17 xã biên giới. Những lớp học này không chỉ dạy chữ mà còn là nơi sinh hoạt cộng đồng, nơi các chiến sĩ lồng ghép chuyện mùa vụ, chuyện giữ rừng và bảo vệ biên cương.
Rời Thàng Tín khi đêm đã về khuya, chúng tôi bắt gặp những ánh đèn pin đội đầu của học viên đang tỏa ra các ngả đường về bản. Nhìn những vệt sáng nhỏ nhoi dập dềnh trong sương mù, tôi chợt nhận ra những con chữ ấy đang âm thầm bén rễ, không chỉ thắp sáng ước mơ thoát nghèo mà còn đang dệt nên một "bức tường thành" bằng lòng dân nơi cực bắc Tổ quốc.
