Chiến dịch trấn áp nhập cư quy mô lớn của chính quyền Tổng thống Donald Trump tại Minnesota đang làm lộ ra rạn nứt nghiêm trọng giữa Bộ Tư pháp với Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan (ICE), phá vỡ lòng tin vốn đã lung lay giữa chính quyền và tòa án, đồng thời dẫn đến hàng chục vụ bắt người mà các thẩm phán tuyên bố là bất hợp pháp.
Lời bộc bạch thẳng thắn của một công tố viên Bộ Tư pháp tại phiên tòa ở Minneapolis hôm 3/2 càng phơi bày thêm về cuộc khủng hoảng, giữa bối cảnh chính phủ tiếp tục thực thi chiến dịch bắt hàng loạt người nhập cư, trong khi không có đủ nguồn lực tương ứng để giam họ, xử lý hồ sơ pháp lý hay thực hiện lệnh từ tòa án liên bang.
Đặc vụ liên bang áp giải một nhập cư khỏi ôtô tại Minneapolis, Minnesota, ngày 13/1. Ảnh: Reuters
"Cả hệ thống này tồi tệ. Công việc này tồi tệ. Và tôi đang cố gắng hết sức mình để có thể cung cấp cho ngài những gì ngài cần", Julie Le, công tố viên gốc Việt tại văn phòng Minnesota, nói với thẩm phán liên bang Jerry Blackwell khi ông yêu cầu giải thích lý do ít nhất 5 lệnh thả người của mình bị phớt lờ. "Đôi khi tôi chỉ ước ngài tống giam tôi vì tội khinh thường tòa án để tôi có thể ngủ trọn vẹn 24 giờ".
Theo Le, một phần vấn đề nằm ở việc các quan chức ICE không phản hồi khi bà hoặc các công tố viên khác của Bộ Tư pháp cố gắng yêu cầu họ tuân thủ phán quyết thả người của tòa án.
"Tôi không có nút bấm thần kỳ nào để sửa chữa một hệ thống đã hỏng. Tôi không có quyền lực hay tiếng nói để làm điều đó", bà bức xúc nói tại tòa.
Le, 47 tuổi, từng làm việc cho ICE với vai trò luật sư tại tòa di trú, rồi tình nguyện tham gia đợt phân công đến Minnesota làm công tố viên hồi đầu tháng 1.
Ngay sau màn đối đáp tại tòa, Le được cho là đã bị đình chỉ vị trí công tố viên của Bộ Tư pháp. Nhưng thực tế, những gì bà trải qua không phải cá biệt. Hồ sơ và biên bản tại tòa cho thấy tình trạng tắc nghẽn thông tin diễn ra trên diện rộng, các thủ tục tố tụng bị xử lý một cách lúng túng và lệnh của thẩm phán bị vi phạm tràn lan.
Công tố viên gốc Việt bức xúc vì quá tải khi làm việc cho ICE
Cách chính quyền Tổng thống Donald Trump tiến hành chiến dịch nhập cư đã khiến các thẩm phán liên bang tại Minnesota phải lên tiếng cảnh báo. Họ ngày càng bất bình trước thái độ thách thức công khai không phải từ các công tố viên địa phương mà chính từ ban lãnh đạo Bộ Tư pháp và Bộ An ninh Nội địa.
Nhiều công tố viên cấp cao tại văn phòng công tố Mỹ ở Minnesota đã từ chức giữa lúc chính quyền Trump đẩy mạnh chiến dịch trục xuất hàng loạt. Điều này dẫn đến tình trạng thiếu hụt nhân sự để xử lý số lượng hồ sơ di trú, trục xuất nhiều chưa từng có. Những ngày gần đây, nhiều công tố viên khác cũng đe dọa sẽ bỏ việc.
Phát ngôn viên Bộ An ninh Nội địa Tricia McLaughlin bác bỏ ý kiến cho rằng chính quyền chưa chuẩn bị sẵn sàng cho làn sóng hồ sơ nhập cư đang làm ngập các tòa án. Bà đổ lỗi cho các thẩm phán làm trầm trọng thêm tình trạng này.
"Chính quyền Trump đã chuẩn bị kỹ lưỡng để xử lý khối lượng công việc pháp lý cần thiết nhằm thực hiện chương trình trục xuất của Tổng thống Trump", McLaughlin nói. "Không có gì ngạc nhiên khi các đơn yêu cầu quyền bảo thân được những người nhập cư bất hợp pháp nộp nhiều hơn, nhất là sau khi hàng loạt thẩm phán 'kiểu nhà hoạt động' đã cố gắng ngăn cản Tổng thống Trump thực hiện nhiệm vụ trục xuất hàng loạt mà người dân Mỹ đã giao phó".
Quyền bảo thân là một quyền cơ bản trong luật pháp Mỹ nhằm bảo vệ một cá nhân khỏi việc bị bắt giam vô căn cứ hoặc bất hợp pháp.
Người phát ngôn Bộ Tư pháp cũng đưa ra cáo buộc tương tự đối với "các thẩm phán biến chất" vì làm gia tăng tình trạng trì trệ trong việc xử lý hồ sơ. Tuy nhiên, văn phòng công tố tại Minnesota đã thừa nhận áp lực ngày càng tăng đối với họ tại tòa.
"Bộ phận Dân sự thuộc Văn phòng Công tố Mỹ ở Minnesota hoàn toàn bị quá tải bởi số lượng đơn yêu cầu quyền bảo thân (quyền được bảo vệ tính mạng, thân thể) gần đây, giữa lúc cơ quan đang thiếu hụt nhân sự", các công tố viên trình bày với thẩm phán liên bang Susan Nelson sau khi để lỡ một thời hạn do tòa án ban hành trong tuần qua.
Tại Minneapolis, Le được giao xử lý 80 đơn yêu cầu quyền bảo thân do người nhập cư nộp. Tại phiên điều trần hôm 3/2, Le đã nói với thẩm phán Blackwell rằng mình quá tải đến mức từng tìm cách xin thôi việc. "Tôi thực sự đã nộp đơn xin thôi việc nhưng họ không tìm được người thay thế", bà nói trước tòa.
Theo lời Le, việc yêu cầu ICE tuân thủ lệnh của tòa hay thậm chí là phản hồi các câu hỏi từ bà "khó như nhổ răng". Bà cho biết mình đã nhấn mạnh với các quan chức ICE về tầm quan trọng của việc chấp hành lệnh tòa, thường xuyên gửi email cho họ với cỡ chữ 24 và đe dọa sẽ "nêu đích danh" họ trong các hồ sơ pháp lý.
Tại phiên tòa, thẩm phán Blackwell cũng cho hay ông thường xuyên phải nghe báo cáo về việc vi phạm lệnh tòa xảy ra sau khi các luật sư Bộ Tư pháp liên hệ với phía ICE nhưng không nhận được phản hồi.
"Câu trả lời không thể chỉ là 'chúng tôi đã gọi cho ICE' rồi nhún vai bỏ qua được", ông nói.
Công tố viên liên bang Mỹ Julie Le. Ảnh: Aberrant Law
Le còn cho biết bà cảm thấy bất an trước những cáo buộc rằng ít nhất một vài vụ bắt người nhập cư của ICE có yếu tố phân biệt chủng tộc. "Tôi không phải người da trắng, như ngài có thể thấy. Và gia đình tôi cũng đối mặt với rủi ro bị bắt như bất kỳ ai khác, vì vậy tôi chia sẻ nỗi lo lắng đó và tôi thực sự trăn trở về điều này", bà khẳng định.
Ngoài ra, hàng loạt vấn đề khác cũng nảy sinh liên quan đến việc xử lý khiếu nại về nhập cư, như trễ hạn nộp hồ sơ, tài liệu bị lỗi, thông tin cung cấp cho tòa thiếu chính xác hoặc mâu thuẫn hay thậm chí có trường hợp sai thông tin người đang bị giam.
Trong sự việc gần đây, ICE đã bắt một người đàn ông có lý lịch trong sạch và đang cư trú hợp pháp tại Minnesota theo diện thị thực "T". Đây là loại visa hiếm hoi dành cho nạn nhân của các đường dây buôn người nghiêm trọng hoặc những người đã hỗ trợ cảnh sát điều tra tội phạm buôn người.
Một ngày sau khi thẩm phán chất vấn về sự việc, Bộ Tư pháp cho biết nên bác bỏ vụ kiện vì người đàn ông đã được trả tự do. Tuy nhiên, 4 ngày sau, Bộ Tư pháp lại gửi một hồ sơ khó hiểu, nhầm lẫn giới tính của người này thành "nữ" và cho biết anh ta đã bị chuyển đến một trại giam ở El Paso.
Bộ Tư pháp sau đó lờ đi thời hạn giải trình sự việc, khiến thẩm phán đi đến kết luận rằng "ICE đã chuyển người khởi kiện từ Minnesota sang Texas mà không thông báo và thực tế từ hồ sơ cho thấy ngay cả Bộ Tư pháp có lẽ cũng không biết về việc chuyển người".
Thẩm phán liên bang tại Minnesota Patrick Schiltz từng cảnh báo sẽ kết tội "khinh thường tòa án" với quyền Giám đốc ICE Todd Lyons, song đã rút lại quyết định trên.
Các quan chức Bộ An ninh Nội địa tại Washington đã chế nhạo thẩm phán Schiltz vì rút lại lời đe dọa, đồng thời gọi ông một cách mỉa mai là một "nhà hoạt động". Bộ này cũng có động thái công kích tương tự đối với các thẩm phán liên bang khác có phán quyết chống lại họ.
Tuy nhiên, một diễn biến đáng chú ý là Nhà Trắng vừa thông báo hôm 4/2 rằng họ sẽ rút 700 trong khoảng 3.000 đặc vụ trấn áp nhập cư khỏi Minnesota. Động thái này có thể làm giảm áp lực lên tòa án, phía công tố và ICE nhờ làm chậm lại làn sóng bắt giam người nhập cư.
"Mục tiêu của tôi không phải đe dọa cô hay bất kỳ ai. Điều chúng tôi thực sự muốn chỉ đơn giản là thượng tôn pháp luật. Bởi đằng sau những chuyện này là những con người lẽ ra ngay từ đầu không nên bị bắt, hoặc đang bị giam cầm, xiềng xích suốt nhiều ngày, thậm chí hơn một tuần, dù đã có lệnh trả tự do", thẩm phán Blackwell nói với công tố viên Le tại phiên tòa hôm 3/2.
Ông nhấn mạnh toàn bộ nhánh hành pháp phải tuân thủ mệnh lệnh từ thẩm phán và các quan chức từ mọi cơ quan liên quan đều phải chịu trách nhiệm nếu vi phạm. "Nếu nhà hàng có vấn đề, tôi không rảnh để vào tận bếp tìm xem ai là người làm bánh", ông nói.
Ana Voss, trưởng Bộ phận Dân sự tại Văn phòng Công tố Minnesota, đã cùng Le ra hầu tòa để giải trình về những nỗ lực của văn phòng trong việc xử lý số vụ kiện nhập cư tăng đột biến. Bà thừa nhận "toàn bộ" nhánh hành pháp phải chịu trách nhiệm về những sai sót này. Tuy nhiên, khi bị gặng hỏi, bà đã nói cụ thể về những khó khăn trong việc phối hợp với văn phòng địa phương của ICE, đồng thời đổ lỗi cho tình trạng "thiếu đào tạo và liên lạc kém" đã khiến vấn đề lặp đi lặp lại.
Người dân quay phim các đặc vụ liên bang khi họ thực thi chiến dịch truy quét nhập cư ở Minneapolis hôm 2/2. Ảnh: AP
Thẩm phán Blackwell cho biết ông chắc chắn rằng trong suốt sự nghiệp của mình, Voss chưa bao giờ phải đứng ra giải trình về việc Bộ Tư pháp không tuân thủ lệnh tòa án.
"Cô từng thấy điều gì tương tự thế này chưa?", ông hỏi.
"Chưa bao giờ trong suốt sự nghiệp của tôi", Voss đáp.
(Theo Politico, AFP, Reuters)
