Nếu như trước đây, nhắc đến thư viện tôi sẽ nghĩ ngay những kho sách tĩnh lặng, một số dãy bàn ghế và mọi người tới mượn sách. Ở cửa ra vào sẽ là cô thủ thư, muốn tìm sách thì lần mò hoặc hỏi cô này là nhanh nhất. Ấy thế mà khi đến thăm vài thư viện trong các chuyến công tác nước ngoài, tôi đã phải thay đổi hoàn toàn suy nghĩ của mình. Thư viện giờ đây đã trở thành những không gian trải nghiệm tri thức đa chiều, kết hợp hoàn hảo giữa công nghệ, lịch sử, và sáng tạo thực tiễn.
"Thư viện của tương lai"
Thư viện vùng Tampines ở Singapore, nơi được mệnh danh là "Thư viện của tương lai", tọa lạc tại không gian thương mại Tampines với 5 tầng rộng lớn và là một trong 26 cơ sở công cộng do Ban Thư viện quốc gia Singapore (NLB) quản lý. Sức hấp dẫn của thư viện Tampines nằm ở việc tạo ra các không gian cho phép người dùng trải nghiệm thực tế. Thư viện trang bị một khu vực dành riêng cho các bà nội trợ, được cung cấp đầy đủ bếp núc để dạy và học nấu ăn. Trẻ em cũng có khu vui chơi trong nhà riêng.
May vá ở thư viện Oodi
ảnh: Trung Nhân
Đặc biệt, thư viện còn vận hành dự án Pixel Labs, do Cơ quan Phát triển truyền thông thông tin Singapore (IMDA) điều phối. Đây là nơi mọi đối tượng, từ chuyên nghiệp đến không chuyên, có thể thỏa sức sáng tạo nội dung truyền thông bằng máy ảnh và phần mềm, với sự hướng dẫn của các chuyên gia. Người dùng thậm chí có thể sử dụng các bộ kit phần cứng và lập trình để tự tay tạo ra các sản phẩm lưu niệm mang bản sắc cá nhân. Tôi cũng đã thử với những sản phẩm đơn giản nhất, rất thú vị.
Tampines còn gây ấn tượng với hệ thống công nghệ hiện đại. Các thiết bị điện tử được bố trí ngay cửa vào để cung cấp thông tin và hướng dẫn "đường đi nước bước". Thư viện được trang bị công cụ mượn, trả sách tự động. Khi quá bận rộn, người dùng có thể gửi sách cho robot để xử lý việc trả sách. Ngoài ra, ứng dụng qua điện thoại miễn phí cho phép mọi người dễ dàng mượn và trả tài liệu ebook.
Không gian hộp ánh sáng
Khi tới thư viện Từ Gia Hội tại Thượng Hải (Trung Quốc) trong chuyến công tác gần đây, tôi đã bắt gặp những hình ảnh đặc biệt. Mọi người ở nhiều độ tuổi khác nhau xếp hàng để vào thư viện, một ngày bình thường chứ chẳng phải dịp đặc biệt nào. Thư viện có hành lang mở là khu vực đọc sách 24/24 giờ, có thể tự phục vụ mượn trả sách và đặt trước sách mọi lúc. Với công nghệ và mô hình cộng đồng, mọi người có thể trả sách ở tất cả thư viện công cộng của Thượng Hải.
Người trẻ lẫn người lớn tuổi đều thích thú tới thư viện Từ Gia Hội
Ảnh: Ngọc Mai
Thư viện này được thiết kế như một bảo tàng tri thức với 8 "Không gian hộp ánh sáng" khác biệt với kệ sách truyền thống. Các hộp ánh sáng này trưng bày mô hình, thiết bị trò chơi tương tác, và màn hình đa phương tiện để thể hiện mạch văn lịch sử. Thư viện Từ Gia Hội là nơi lần đầu tiên công nghệ tiên tiến được áp dụng trong thư viện công cộng Thượng Hải. Robot có thể nhanh chóng tìm sách theo đơn đặt trước, không cần phân loại xếp giá truyền thống. Tôi đặc biệt bị thu hút với khu vực đọc nhập vai, cho phép người dùng trải nghiệm quá trình tiến hóa 4,6 tỉ năm của trái đất chỉ trong 4 phút.
Ở đây còn có một thư viện ảo với mô hình hóa 3D để khôi phục cảnh thực, giúp người dùng tra cứu và điều hướng nhanh đến vị trí giá sách.
Tới xưởng sáng tạo
Trong khi đó, thư viện trung tâm Oodi ở thủ đô Helsinki (Phần Lan) lại là một minh chứng khác định nghĩa về vai trò của thư viện hiện đại. Nằm đối diện tòa nhà Quốc hội Phần Lan, thư viện Oodi dành 2/3 tổng diện tích 17.250 m2 cho các tiện nghi công cộng, ưu tiên các tiện ích hơn là sách.
Ở thư viện vùng Tampines, ngoài đọc sách, mọi người có thể học nấu ăn, sáng tạo với các thiết bị được cung cấp
Bên trong thư viện có một cơ sở giáo dục xã hội, được gọi là urban workshop (kaupunkiverstas), dành cho các hoạt động sáng tạo náo nhiệt. Nơi đây cung cấp miễn phí các thiết bị kỹ thuật và sáng tạo như máy in 3D, máy cắt laser, thiết bị điêu khắc gỗ kỹ thuật số. Người tham quan cũng dễ dàng tìm thấy phòng thu âm máy trạm truyền thông dành cho đồ họa máy tính và phim ảnh, và máy trạm điện tử. Thậm chí đến máy may, máy vắt sổ cũng có mặt tại thư viện.
Việc các máy móc này được đặt ngẫu nhiên trong hành lang rộng rãi khiến khách tham quan dễ dàng làm quen với công nghệ mới nhất một cách tự nhiên. Các bức tường kính được sử dụng để đảm bảo "tính minh bạch" và "tính mở", khuyến khích người ngoài dễ dàng nhìn thấy và sau đó tự mình thử sử dụng các tiện ích đó. Theo chia sẻ của những người từng khám phá, Oodi là nơi mọi người có thể học tập, thư giãn, hoặc cho con cái vui chơi "mà không cần phải tiêu thụ bất cứ thứ gì", bởi đây là không gian công cộng miễn phí và bình đẳng, nơi ai cũng có thể sử dụng tiện nghi.
