Tở Gizmodo cho hay trong suốt nhiều thập kỷ qua, các cường quốc vũ trụ và những tỷ phú công nghệ như Elon Musk hay Jeff Bezos đã đổ hàng tỷ USD vào việc phát triển tên lửa đẩy, hệ thống oxy và công nghệ khai thác tài nguyên trên Mặt Trăng hay Sao Hỏa.
Tuy nhiên, một báo cáo chấn động vừa được công bố trên tạp chí khoa học uy tín Reproductive BioMedicine Online (RBMO) vừa qua đã chỉ ra một "gót chân Achilles" trong kế hoạch tham vọng này: Khả năng sinh sản của con người trong môi trường ngoài không gian.
Các chuyên gia lập luận rằng, nếu nhân loại thực sự hy vọng thuộc địa hóa hệ Mặt trời, họ phải vượt qua một thách thức có lẽ còn lớn hơn bất kỳ rào cản công nghệ thuần túy nào là đảm bảo sức khỏe sinh sản và sự phát triển bền vững của phôi thai ngoài Trái Đất.
Những "kẻ thù" vô hình
Cơ thể con người là kết quả của hàng triệu năm tiến hóa để thích nghi hoàn hảo với các điều kiện môi trường tại Trái Đất. Do đó, không gian là một môi trường hoàn toàn không tương thích với các đặc tính sinh lý và sinh học vốn có của chúng ta.
Trao đổi với chuyên trang công nghệ Gizmodo qua email, Tiến sĩ Giles Palmer, nhà phôi học lâm sàng và là Giám đốc điều hành của Sáng kiến IVF Quốc tế (International IVF Initiative), nhấn mạnh rằng bức xạ và vi trọng lực là hai mối đe dọa lớn nhất đối với sức khỏe sinh sản của các phi hành gia.
Theo phân tích của ông Palmer, bức xạ không gian có khả năng phá hủy cấu trúc DNA, làm gián đoạn quá trình hình thành giao tử và làm tăng đáng kể nguy cơ ung thư. Trong khi đó, môi trường vi trọng lực (vô trọng lượng) lại can thiệp trực tiếp vào quá trình điều tiết hormone, làm giảm chất lượng giao tử và cản trở sự phát triển bình thường của phôi thai.
Báo cáo trên tạp chí Reproductive BioMedicine Online cũng mở rộng danh sách các mối đe dọa bao gồm bụi độc hại từ các lớp đất đá (regolith) trên Mặt Trăng hoặc Sao Hỏa, nguồn lực hạn chế và sự ô nhiễm hóa học hoặc vi khuẩn bên trong các tàu vũ trụ khép kín.
Tất cả những yếu tố này đều có thể gây hại nghiêm trọng cho sức khỏe của cả người mẹ và thai nhi. Thêm vào đó, việc sống trong không gian làm xáo trộn nhịp sinh học, dẫn đến mất cân bằng nội tiết tố và giảm khả năng sinh sản, đồng thời gây ra những căng thẳng tâm lý cực độ làm suy giảm chức năng sinh sản.
Về lâu dài, ông Palmer nhận định với Gizmodo rằng việc tiếp xúc kéo dài với các điều kiện này có thể gây ra những tổn thương tích lũy và rủi ro di truyền, bao gồm cả những thay đổi biểu hiện gen (epigenetic) có khả năng di truyền sang các thế hệ sau.
Mặt khác, giới khoa học hiện nay vẫn đang đối mặt với một thực trạng đáng ngại: Sự thiếu hụt dữ liệu thực tế. Các nghiên cứu trên mô hình động vật cho thấy việc tiếp xúc với bức xạ ngắn hạn làm gián đoạn chu kỳ kinh nguyệt, nhưng đánh giá của nhóm chuyên gia do Giles Palmer dẫn đầu cho thấy có rất ít dữ liệu tin cậy từ các phi hành gia trở về sau các nhiệm vụ dài hạn.
Theo số liệu từ các nhiệm vụ tàu Thoi (Space Shuttle) của NASA, tỷ lệ mang thai và các biến chứng sau đó của các nữ phi hành gia phần lớn không bị ảnh hưởng đáng kể. Tuy nhiên, nhóm tác giả báo cáo lưu ý rằng đây chỉ là dữ liệu từ các chuyến bay ngắn ngày. Đối với những nhiệm vụ dài hạn hơn, bằng chứng thu thập được từ cả nam giới và nữ giới vẫn còn quá sơ sài.
Do đó, việc xây dựng một hệ thống chẩn đoán, phòng ngừa và chiến lược trị liệu trong môi trường ngoài Trái Đất là yêu cầu cấp thiết.
Báo cáo đề xuất rằng các nghiên cứu trong tương lai cần tập trung sâu hơn vào việc hiểu rõ cách thức các tác nhân nguy hiểm trong không gian tác động đến từng giai đoạn của quá trình sinh sản. Theo nhóm nghiên cứu của Palmer, chìa khóa để bảo vệ thế hệ "công dân vũ trụ" tương lai sẽ nằm ở việc thúc đẩy các công nghệ hỗ trợ sinh sản thông qua trí tuệ nhân tạo (AI), tự động hóa và các công cụ chẩn đoán không xâm lấn.
Ở một khía cạnh khác, Tiến sĩ Giles Palmer cũng làm rõ quan điểm rằng giới khoa học không cổ xúy việc thực hiện sinh sản trong không gian ở thời điểm hiện tại.
Thay vào đó, mục tiêu là xây dựng một khuôn khổ quốc tế và một hội đồng thẩm định đạo đức ngành để đảm bảo các nghiên cứu được thực hiện một cách an toàn, có trách nhiệm và minh bạch. Các nhà khoa học sẽ không gửi người mang thai vào không gian để nghiên cứu mà sẽ dựa trên các môi trường giả lập và mô hình phi nhân loại.
Tuy nhiên, với sự quan tâm trở lại của các dự án Artemis lên Mặt Trăng và các kế hoạch thám hiểm Sao Hỏa, việc lập kế hoạch chủ động là không thể trì hoãn. Việc thiết lập một khung quản lý toàn cầu về sức khỏe sinh sản và nghiên cứu trong không gian sẽ không chỉ bảo vệ các phi hành gia hiện tại mà còn là nền tảng cốt lõi để duy trì sự hiện diện bền vững của nhân loại ngoài không gian.
Nếu chúng ta không thể giải quyết được bài toán sinh học này, giấc mơ về những thành phố trên Sao Hỏa có lẽ sẽ mãi mãi chỉ nằm trên những bản vẽ kỹ thuật.
*Nguồn: Gizmodo, Reproductive BioMedicine Online (RBMO)
