Theo các thông báo rút bài được công bố, nhân vật liên quan là Brian M. Lucey, giáo sư tại Trường Trinity College Dublin. Ông và các đồng tác giả không đồng tình với quyết định của Elsevier, vốn được đưa ra chỉ vài ngày trước lễ Giáng sinh.
“Tôi không phủ nhận việc mình là người đưa ra quyết định cuối cùng để đăng bài. Điều tôi phản đối là việc này không thể được coi là căn cứ để rút bài”, ông Lucey nói trong một cuộc phỏng vấn.
Theo ông, nhà xuất bản Elsevier biết rõ việc biên tập viên đăng bài trên chính tạp chí mình phụ trách là khá phổ biến trong lĩnh vực tài chính và kinh tế học. “Chúng tôi đã cung cấp bằng chứng về hàng trăm trường hợp như vậy. Và cho đến nay, không có điều gì xảy ra. Điều này đặt ra câu hỏi liệu họ có rà soát tất cả các trường hợp tương tự và liệu mọi người có được đối xử như nhau hay không”, ông nói.
Danh sách do ông Lucey cung cấp gồm 240 bài báo, trong đó có 133 bài đăng trên Science of the Total Environment - tạp chí đã bị Clarivate loại khỏi hệ thống Web of Science vào tháng 11 năm ngoái.
Tranh cãi về căn cứ rút bài và vai trò của COPE
Theo Irish Independent, ông Lucey và các đồng tác giả, trong đó có nhiều nhà kinh tế học tên tuổi, đã gửi đơn khiếu nại lên Ủy ban Đạo đức Xuất bản (COPE). “Hướng dẫn của COPE và các nhà xuất bản đều nói rằng chỉ nên rút bài khi nội dung khoa học là sai”, ông Lucey cho biết.
Tuy nhiên, trên thực tế, theo hướng dẫn của COPE, bài báo có thể bị rút nếu quy trình phản biện hoặc xuất bản bị xâm phạm và biên tập viên “luôn là người đưa ra quyết định cuối cùng về việc rút bài, trừ khi chính họ có xung đột lợi ích”.
Ông Lucey từng giữ các vị trí biên tập chủ chốt tại cả ba tạp chí của Elsevier liên quan đến vụ việc, gồm International Review of Financial Analysis, International Review of Economics & Finance và Finance Research Letters. Tuy nhiên, ông cho biết mối quan hệ hợp tác giữa ông và Elsevier đã chấm dứt từ mùa thu năm ngoái theo thỏa thuận chung.
Theo lời giáo sư Lucey, việc ông đăng các công trình nghiên cứu trên những tạp chí do mình phụ trách chính là “lý do” mà Elsevier đưa ra khi muốn kết thúc hợp tác. Hiện nay, ông Lucey là tổng biên tập của Journal of Economic Surveys (Wiley) và Energy Finance (Springer Nature).
Một cộng sự thân cận của ông Lucey là Samuel A. Vigne, giảng viên Trường Kinh doanh Luiss (Rome), người từng giữ chức tổng biên tập Finance Research Letters và phó tổng biên tập International Review of Financial Analysis, cũng không còn xuất hiện trong ban biên tập của các tạp chí này, theo thông tin trên website. Ông Vigne chưa phản hồi yêu cầu bình luận.
Ý kiến trái chiều trong giới học thuật
Người phát ngôn của Elsevier xác nhận: “Chúng tôi có thể khẳng định các bài báo này đã bị rút trong khoảng thời gian từ ngày 19 đến 23/12/2025”. Elsevier cho biết nhà xuất bản “luôn duy trì các tiêu chuẩn cao nhất về tính chặt chẽ và đạo đức xuất bản nhằm bảo vệ chất lượng và sự toàn vẹn của nghiên cứu khoa học”.
Theo Elsevier, biên tập viên có thể đăng bài trên tạp chí của mình nếu tuân thủ đầy đủ các chính sách hiện hành, song nhà xuất bản không cung cấp thêm chi tiết do các cuộc điều tra vẫn đang diễn ra.
Các thông báo rút bài có khác nhau đôi chút trong cách mô tả vai trò biên tập của ông Lucey, nhưng phần nội dung còn lại gần như giống hệt nhau. Một thông báo nêu rõ: “Nhóm phụ trách liêm chính nghiên cứu và đạo đức xuất bản của Elsevier, với sự tư vấn của một chuyên gia độc lập trong lĩnh vực, đã tiến hành điều tra và kết luận rằng bài báo phải bị rút”.
Thông báo tiếp tục: “Quá trình phản biện và quyết định đăng bài do chính biên tập viên Brian Lucey giám sát và đưa ra, dù ông đồng thời là đồng tác giả. Điều này làm tổn hại đến quy trình biên tập và vi phạm chính sách của tạp chí”.
Đáng chú ý, có bài trong số này từng được trích dẫn tới 707 lần, theo Web of Science (Clarivate).
Trên LinkedIn, một bài đăng của Richard Tol (ĐH Sussex, Anh) về vụ việc đã thu hút hàng chục bình luận từ giới kinh tế học. “Theo ông, đây là việc lẽ ra phải được thực hiện từ lâu. Việc đăng bài trên những tạp chí này đã là một tín hiệu không tốt ở nhiều cơ sở học thuật trong nhiều năm qua”, Fotios Pasiouras (MBS School of Business, Pháp), người từng hợp tác với ông Lucey, nhận xét.
Ở chiều ngược lại, Klaus Grobys (ĐH Vaasa, Phần Lan) cho rằng: “Trong giới học thuật, ai cũng biết rằng nhiều biên tập viên có cách làm tương tự. Việc chỉ nhắm vào một cá nhân, ở đây là Brian, để làm ‘vật tế thần’ là không công bằng”.
Theo Retraction Watch, trước khi chấm dứt hợp tác với Elsevier, ông Lucey từng tham gia điều phối hệ sinh thái các tạp chí tài chính của nhà xuất bản này, cho phép bản thảo bị từ chối ở một tạp chí được chuyển sang tạp chí khác trong cùng hệ thống mà không cần nộp lại từ đầu.
Hệ thống này từng gây tranh cãi vào năm ngoái, sau khi một nghiên cứu đăng trên nền tảng tiền in (preprint) cho rằng cơ chế trên có thể tạo điều kiện cho việc “xếp chồng trích dẫn” nhằm nâng cao hệ số tác động của tạp chí, đồng thời đặt nghi vấn về sự tồn tại của một “vòng tròn trích dẫn” liên quan đến các biên tập viên của Elsevier.
Theo ông Lucey, ông và một số biên tập viên khác đã đăng bài phản biện trên cùng nền tảng, khẳng định phần lớn các cáo buộc là sai.
