Sự ra đi đột ngột của bác sĩ phẫu thuật thần kinh nổi tiếng tại Nagpur (Ấn Độ), ông Chandrashekhar Pakhmode, ở tuổi 53 đã khiến giới y khoa và dư luận không khỏi bàng hoàng. Điều khiến nhiều người khó lý giải là chỉ vài ngày trước đó, ông vẫn được đánh giá là người có thể trạng tốt, chú trọng tập luyện và kết quả điện tâm đồ (ECG) hoàn toàn bình thường.
Tuy nhiên, rạng sáng ngày 31/12, ông bất ngờ ngã quỵ lúc khoảng 6 giờ sáng vì một cơn nhồi máu cơ tim nặng. Dù được đưa đến bệnh viện kịp thời và cấp cứu tích cực, ông vẫn không qua khỏi. Vụ việc làm dấy lên một câu hỏi lớn: liệu chúng ta đang quá tin vào các chỉ số “đẹp” như đường huyết, cholesterol hay điện tim mà bỏ qua những yếu tố nguy hiểm khác?
Bác sĩ Chandrashekhar Pakhmode
Stress, kiệt sức và thiếu ngủ: “sát thủ thầm lặng” với tim mạch
Theo bác sĩ tim mạch Ranjan Shetty, Giám đốc y khoa Bệnh viện Sparsh (Bengaluru, Ấn Độ), ông từng chứng kiến không ít bác sĩ, đặc biệt là những người làm việc cường độ cao, bị nhồi máu cơ tim dù không có nhiều yếu tố nguy cơ kinh điển.
“Stress kéo dài, làm việc quá giờ, thiếu ngủ và kiệt sức nghề nghiệp là những yếu tố nguy hiểm hàng đầu, đặc biệt ở giới bác sĩ. Trong nhiều trường hợp, đây chính là yếu tố kích hoạt chính dẫn đến nhồi máu cơ tim hoặc ngừng tim đột ngột, ngay cả khi các xét nghiệm khác đều bình thường”, bác sĩ Shetty phân tích.
Ông cho biết, nếu tình trạng tắc nghẽn xảy ra ở động mạch vành trái chính hoặc nhánh động mạch xuống trước trái (LAD), nơi nuôi phần lớn cơ tim phía trước, hậu quả thường rất nghiêm trọng vì diện cơ tim bị tổn thương quá lớn, dễ dẫn đến tử vong.
Vì sao tắc động mạch vành trái đặc biệt nguy hiểm?
Khi động mạch vành trái chính bị tắc hoàn toàn, khoảng 50% lượng máu giàu oxy cung cấp cho tim sẽ bị cắt đứt. Điều này không chỉ làm hoại tử cơ tim mà còn gây rối loạn tín hiệu điện của tim, dẫn đến loạn nhịp nguy hiểm và có thể gây ngừng tim đột ngột.
Bác sĩ Shetty từng chứng kiến một bác sĩ trẻ khác bị tắc 100% động mạch vành trái, dù đã can thiệp nong mạch và hỗ trợ bằng ECMO (hệ thống tim phổi nhân tạo tạm thời) nhưng vẫn không thể cứu sống.
Người khỏe mạnh có thể bị nhồi máu cơ tim chỉ vì stress?
Câu trả lời là có. Stress và kiệt sức kéo dài gây viêm mạn tính trong cơ thể, làm tổn thương thành mạch máu. Khi đó, cholesterol xấu (LDL) dễ xâm nhập và tích tụ, thúc đẩy quá trình hình thành mảng xơ vữa nhanh hơn.
Bên cạnh đó, stress kích hoạt hormone “chiến hay chạy” như adrenaline, khiến tim đập nhanh, huyết áp tăng. Nếu tình trạng này lặp đi lặp lại trong thời gian dài, tim sẽ dần bị tổn thương. Một hormone khác là cortisol cũng làm tăng đường huyết, cholesterol và triglyceride, tất cả đều bất lợi cho tim mạch.
Ngay cả stress ngắn hạn cũng có thể nguy hiểm. Một cơn tăng adrenaline đột ngột có thể làm vỡ mảng xơ vữa đã có sẵn trong mạch máu, tạo cục máu đông và gây nhồi máu cơ tim. Nghiên cứu đăng trên tạp chí The Lancet cho thấy, những người chịu stress cao hoặc có tiền sử trầm cảm có nguy cơ nhồi máu cơ tim cao gấp 2,5 lần so với người ít stress.
Vì sao nhồi máu cơ tim hay xảy ra vào sáng sớm?
Khoảng từ 3 giờ đến 6 giờ sáng, cơ thể tiết ra nhiều cortisol và adrenaline để “đánh thức” hệ thống sinh học. Những hormone này làm tăng nhịp tim, huyết áp và nhu cầu oxy của tim. Trong khi đó, máu có xu hướng dễ đông hơn do cơ thể hơi mất nước và khả năng tiêu cục máu đông tự nhiên giảm.
Sự kết hợp này khiến nguy cơ hình thành cục máu đông và tắc mạch tăng cao, lý giải vì sao nhiều ca nhồi máu cơ tim xảy ra vào sáng sớm. Vì vậy, các bác sĩ khuyến cáo nên dành ít nhất 30 phút sau khi thức dậy để cơ thể thích nghi, tránh căng thẳng, không vội vàng xử lý công việc hay tiếp xúc với các yếu tố gây stress.
Điện tim bình thường có đồng nghĩa tim hoàn toàn khỏe mạnh?
Không hẳn. Điện tâm đồ có thể hoàn toàn bình thường ở giai đoạn sớm của nhồi máu cơ tim hoặc trong trường hợp mạch máu bị hẹp nặng nhưng chưa gây tổn thương cơ tim, gọi là đau thắt ngực không ổn định. Đặc biệt, người mắc đái tháo đường có thể ít triệu chứng và thay đổi ECG rất kín đáo.
Vì vậy, trong những trường hợp nghi ngờ, bác sĩ thường chỉ định xét nghiệm máu đo troponin, một protein đặc hiệu phản ánh tổn thương cơ tim, thay vì chỉ dựa vào điện tim.
Câu chuyện của bác sĩ Chandrashekhar Pakhmode là lời cảnh tỉnh rõ ràng: chăm sóc tim mạch không chỉ là ăn uống lành mạnh hay tập luyện, mà còn là quản lý stress, giấc ngủ và sức khỏe tinh thần – những yếu tố dễ bị bỏ qua nhưng có thể quyết định sự sống còn.
Nguồn và ảnh: Indian Express
