Ý nghĩa của giáo dục không chỉ nằm ở việc truyền đạt kiến thức, mà còn ở chỗ giúp trẻ học cách sống một cuộc đời tử tế, vững vàng và có trách nhiệm. Những năm gần đây, ngày càng nhiều nghiên cứu và chính sách giáo dục cùng chỉ ra một điều tưởng chừng rất giản dị: cho trẻ làm việc nhà từ sớm không phải để “đỡ đần cha mẹ”, mà là để bồi đắp nền tảng quan trọng cho sự phát triển lâu dài của trẻ.
Thực tế, từ năm 2022, Trung Quốc đã chính thức ban hành “Chuẩn chương trình giáo dục lao động trong giáo dục bắt buộc (bản 2022)”, yêu cầu học sinh tiểu học và trung học phải học và thực hành các kỹ năng lao động, trong đó có làm việc nhà. Nhiều trường học đã đưa việc làm việc nhà vào danh sách bài tập về nhà. Đằng sau quyết định này không phải là phong trào nhất thời, mà dựa trên các nghiên cứu nghiêm túc của tâm lý học phát triển trẻ em.
Ảnh minh hoạ
Các chuyên gia chỉ ra rằng, lao động không chỉ rèn luyện kỹ năng tay chân hay khả năng thực hành, mà còn nuôi dưỡng tính độc lập, tinh thần trách nhiệm và năng lực tự quản. Thậm chí, nhiều nghiên cứu cho thấy: những đứa trẻ thường xuyên làm việc nhà có kết quả học tập tốt hơn rõ rệt.
Làm việc nhà giúp trẻ hình thành trách nhiệm từ rất sớm
Việc nhà, xét cho cùng, là bài học đầu tiên về trách nhiệm. Trẻ hiểu rằng mình không chỉ là “người được phục vụ” trong gia đình, mà là một thành viên có phần việc cần đảm đương.
Một nghiên cứu nổi tiếng của các học giả Đại học Harvard cho thấy: so với những đứa trẻ không làm việc nhà, trẻ thường xuyên làm việc nhà có tỷ lệ có việc làm khi trưởng thành cao hơn tới 15 lần, đời sống hôn nhân cũng ổn định hơn . Nguyên nhân nằm ở chỗ các em có trách nhiệm cao hơn, khả năng thấu hiểu và hợp tác với người khác tốt hơn.
Khi được giao việc nhà, trẻ có thể phản ứng: “Tại sao con phải làm?”, “Con làm rồi mẹ cho con xem thêm tivi nhé?”. Đây là lúc người lớn cần kiên nhẫn giải thích: mỗi thành viên trong gia đình đều có trách nhiệm, cha mẹ đi làm kiếm tiền, chăm sóc con cái; còn trẻ, việc nhà chính là phần trách nhiệm phù hợp với lứa tuổi.
Nhiều gia đình chọn cách thưởng tiền hay quà để khuyến khích con làm việc nhà, nhưng các chuyên gia khuyên không nên. Điều đó dễ biến việc nhà thành một cuộc “mua bán”. Thay vào đó, sự ghi nhận tinh thần, lời khen kịp thời và cảm giác được tin tưởng mới là động lực bền vững.
Việc nhà nuôi dưỡng tinh thần hợp tác và khả năng sống cùng người khác
Khi trẻ cùng cha mẹ rửa bát, dọn bàn, tổng vệ sinh nhà cửa, không chỉ hiệu quả công việc tăng lên mà mối liên kết gia đình cũng được củng cố. Trẻ học cách phối hợp, chờ đợi, chia sẻ và hỗ trợ lẫn nhau.
Những đứa trẻ lớn lên trong môi trường “không cần động tay” thường quen với việc được phục vụ, ít đặt mình vào vị trí của người khác. Khi trưởng thành, sống tập thể ở ký túc xá hay làm việc nhóm, các em dễ gặp khó khăn trong quan hệ xã hội.
Ngược lại, làm việc nhà từ sớm giúp trẻ hiểu rằng: sống chung là phải cùng gánh vác, không ai có thể chỉ nghĩ cho riêng mình.
Trẻ làm việc nhà có thành tích học tập vượt trội
Một khảo sát của Viện Khoa học Giáo dục Trung Quốc trên 20.000 phụ huynh và 20.000 học sinh tiểu học cho thấy kết quả rất đáng chú ý: Trong các gia đình cho trẻ làm việc nhà, tỷ lệ học sinh đạt thành tích xuất sắc lên tới 86,92% , trong khi ở nhóm trẻ không làm việc nhà, con số này chỉ là 3,17% - chênh lệch gần 27 lần .
Nhiều phụ huynh lo ngại làm việc nhà sẽ “lấy mất thời gian học”, nhưng thực tế, việc nhà cũng là một hình thức học tập. Tưới cây giúp trẻ quan sát, tìm hiểu đặc tính sinh học; sắp xếp quần áo, đồ chơi rèn tư duy logic, khả năng tổ chức; nấu ăn đơn giản giúp trẻ hiểu về dinh dưỡng và trình tự công việc.
Đây đều là những năng lực không thể học chỉ bằng sách vở, nhưng lại quyết định khả năng thích nghi và thành công lâu dài.
Cho trẻ làm việc nhà, suy cho cùng, không phải để con giỏi việc nhà hơn người khác, mà để con trở thành một người có trách nhiệm, biết hợp tác, biết tự quản và biết sống. Và đó chính là nền móng quan trọng nhất cho một tương lai rộng mở.
