Những năm gần đây, không khó để bắt gặp cảnh sinh viên tốt nghiệp đại học đi chạy ship, bán hàng online hay làm livestream. Có người xem đó là lựa chọn linh hoạt của giới trẻ, nhưng với nhiều bậc phụ huynh, đó lại là điều khiến họ lo lắng, thậm chí khó chấp nhận.
Không ít cha mẹ đặt câu hỏi: "Bỏ ra bao nhiêu tiền cho con ăn học, sao cuối cùng lại làm những công việc không khác gì lao động phổ thông?". Thế nhưng, trong chính những gia đình điều kiện kinh tế hạn chế, lại tồn tại một nghịch lý rằng càng khó khăn, cha mẹ càng có xu hướng hướng con cái vào những công việc quen thuộc và "an toàn". Qua nhiều câu chuyện đời thực, có thể thấy 3 kiểu công việc được các gia đình điều kiện kinh tế hạn chế ưu tiên nhiều nhất.
1. "Có tiền sớm là được", không quan trọng lâu dài
Với nhiều phụ huynh, nỗi lo lớn nhất là cơm áo gạo tiền trước mắt. Vì vậy, họ thường khuyên con đi làm càng sớm càng tốt, miễn có thu nhập ổn định hàng tháng.
Không ít sinh viên bị thuyết phục rằng học tiếp, thực tập hay khởi nghiệp chỉ là "mơ mộng", còn tiền kiếm được mới là thứ chắc chắn. Việc chọn công việc lương thấp nhưng đều đặn được xem là an toàn hơn nhiều so với việc đầu tư cho học tập dài hạn.
Tư duy này giúp gia đình bớt áp lực trước mắt, nhưng cũng khiến người trẻ sớm đánh đổi quãng thời gian quan trọng nhất để nâng cấp kỹ năng - thứ quyết định cơ hội trong tương lai.
2. Biên chế mới là bến đỗ cuối cùng
Công chức, giáo viên, viên chức nhà nước gần như là lựa chọn mơ ước của rất nhiều gia đình bình dân. Với họ, đó không chỉ là công việc mà còn là sự bảo đảm cho cả cuộc đời: lương đều, có bảo hiểm, có hưu trí.
Công chức, giáo viên, viên chức nhà nước gần như là lựa chọn mơ ước của rất nhiều gia đình bình dân. (Ảnh minh hoạ)
Sự an tâm của phụ huynh đôi khi quan trọng hơn mong muốn cá nhân của con cái. Thế nhưng trong bối cảnh nhiều ngành nghề thay đổi nhanh chóng, ngay cả "việc làm ổn định" cũng không còn bất biến như trước. Áp lực cạnh tranh lớn, thu nhập chậm tăng và khả năng phát triển hạn chế đang khiến không ít người trẻ mắc kẹt.
3. "Học một cái nghề cho khỏi chết đói"
Nếu con học không giỏi, lời khuyên quen thuộc nhất thường là học một nghề tay chân để còn có cái nuôi thân. Cắt tóc, sửa xe, nấu ăn, điện nước,… đều được xem là lựa chọn thực tế.
Quan điểm này không sai, bởi lao động kỹ thuật luôn cần thiết. Tuy nhiên, trong thời đại công nghệ phát triển nhanh, những công việc chỉ dựa vào sức tay, ít cập nhật kỹ năng mới cũng đang dần bị thay thế. Khoảng cách giữa người "chỉ làm nghề" và người biết kết hợp tư duy, công nghệ đang ngày càng rõ rệt.
Ba lựa chọn trên đều xuất phát từ một nỗi sợ chung: sợ rủi ro. Khi không có tiền dự phòng, cha mẹ thường ưu tiên cái chắc chắn hơn là cơ hội dài hạn. Trong khi đó, xã hội đang thay đổi từng ngày. AI, tự động hóa và kinh tế số khiến nhiều công việc quen thuộc không còn đứng vững như trước. Người chỉ biết làm theo quy trình rất dễ bị thay thế, còn người có khả năng học nhanh, thích nghi và sáng tạo mới có cơ hội tồn tại lâu dài.
AI, tự động hóa và kinh tế số khiến thị trường việc làm không còn như trước. ( Ảnh minh hoạ)
Ngày càng nhiều người trẻ chọn rẽ hướng sang làm sáng tạo nội dung, kinh doanh nhỏ, nghề thủ công hiện đại, kỹ năng số… Những con đường này không phải lúc nào cũng bằng phẳng, nhưng mở ra cơ hội vượt khỏi giới hạn xuất thân.
Có lẽ, điều quan trọng nhất không nằm ở việc chọn nghề gì, mà là có dám cho con quyền thử và quyền sai hay không. Bởi trong một thời đại biến động, thứ thực sự giúp một người đứng vững không phải công việc ổn định, mà là năng lực tự tạo ra giá trị cho chính mình.
