Sự bùng nổ của hạ tầng trí tuệ nhân tạo (AI) đang kích hoạt một cuộc khủng hoảng chip nhớ trên diện rộng. Tại các đại công xưởng bán dẫn, ưu tiên hàng đầu hiện nay là các dòng chip phục vụ siêu máy tính và trung tâm dữ liệu, thay vì các linh kiện phổ thông dùng cho laptop hay smartphone.
Tình trạng khan hiếm này đang tạo ra những phản ứng dây chuyền trên quy mô toàn cầu. Hệ quả tất yếu của xu hướng này là giá thiết bị điện tử tiêu dùng sẽ bị đẩy lên cao, đe dọa trực tiếp đến sự tồn tại của phân khúc smartphone giá rẻ, laptop và thậm chí là cả xe điện.
Dưới đây là cái nhìn cận cảnh về "cơn khát" chip nhớ hiện nay.
Sản xuất chuyển dịch: Ưu tiên AI, bỏ rơi thiết bị tiêu dùng
Chip nhớ là thành phần không thể tách rời trong hệ sinh thái bán dẫn. Được chế tác từ các tấm silicon (silicon wafers), chúng có nhiệm vụ lưu trữ và truyền tải dữ liệu đến các bộ vi xử lý — vốn được coi là "bộ não" thực hiện mọi phép toán của thiết bị.
Thị trường hiện chia làm hai dòng chủ lực: DRAM (bộ nhớ truy cập ngẫu nhiên động) đóng vai trò bộ nhớ ngắn hạn cho các ứng dụng đang chạy; và NAND flash đóng vai trò lưu trữ dữ liệu dài hạn (như hình ảnh, video, tệp tin).
Trái tim của các trung tâm dữ liệu AI là kiến trúc bộ nhớ siêu tốc mang tên HBM (bộ nhớ băng thông cao). Với HBM, các chip DRAM được xếp chồng lên nhau theo chiều dọc và đặt sát cạnh GPU (bộ xử lý đồ họa). Cấu trúc đặc biệt này là "chìa khóa" để vận hành các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) vốn phải xử lý các tập dữ liệu khổng lồ liên tục.
Trước cơn lốc đơn hàng HBM từ các gã khổng lồ AI, các nhà sản xuất buộc phải cắt giảm năng suất của DRAM và NAND thông thường để ưu tiên cho dòng chip cao cấp này.
Hệ quả là giá chip nhớ đang tăng vọt ở mức chưa từng thấy. Theo hãng nghiên cứu TrendForce, chỉ trong quý 1, giá DRAM dự kiến tăng từ 90%–95%, trong khi NAND flash cũng tăng khoảng 55%–60%.
Thời hoàng kim của các "đế chế" phần cứng
Bộ ba SK Hynix, Samsung và Micron (Hoa Kỳ) hiện nắm giữ hơn 90% sản lượng chip nhớ toàn cầu. Nhờ nhu cầu tăng đột biến, giá trị vốn hóa của các công ty này liên tục lập đỉnh mới.
Để đáp ứng thị trường, cả ba đều đang rầm rộ mở rộng quy mô sản xuất. Micron lên kế hoạch xây thêm cơ sở tại Mỹ, Nhật Bản, Singapore và Đài Loan (Trung Quốc). Trong khi đó, Samsung và SK Hynix tập trung nâng cao năng lực tại "đại bản doanh" Hàn Quốc.
Sự trỗi dậy của AI đã làm thay đổi bản đồ quyền lực công nghệ tại châu Á. Các nhà cung cấp phần cứng đang chiếm trọn tâm điểm, đẩy các công ty internet vốn thống trị khu vực suốt nhiều thập kỷ xuống phía sau. Một minh chứng rõ nét là tổng vốn hóa của Samsung và SK Hynix vừa lần đầu tiên vượt mặt hai "ông lớn" internet Trung Quốc là Alibaba và Tencent cộng lại.
Dù vẫn phụ thuộc vào nguồn nhập khẩu, Trung Quốc đang nỗ lực tự lực cánh sinh trong ngành chip như một phần của chiến lược tự chủ công nghệ AI. Năm 2024, Mỹ đã thắt chặt các hạn chế tiếp cận chip HBM nhằm kiềm tỏa tiến bộ AI của Bắc Kinh.
ChangXin Memory Technologies (CXMT), niềm hy vọng của Trung Quốc ở mảng DRAM, đang nỗ lực bám đuổi các đối thủ Hàn Quốc trong việc sản xuất chip HBM.
Dù vẫn đi sau vài năm về mặt công nghệ, SemiAnalysis dự báo CXMT có thể chiếm tới 15% sản lượng DRAM toàn cầu vào năm 2026. Một đại diện khác là Yangtze Memory Technologies (YMTC) cũng đang tăng tốc xây dựng các nhà máy mới và có kế hoạch lấn sân sang mảng DRAM phục vụ AI.
Tương lai nào cho smartphone và laptop?
Các chuyên gia nhận định phải mất nhiều năm nữa, các dây chuyền sản xuất mới có thể đáp ứng đủ nhu cầu khổng lồ từ AI. Từ nay cho đến lúc đó, giá máy tính, smartphone, máy tính bảng và thậm chí là ô tô sẽ không ngừng leo thang.
Theo Counterpoint Research, chi phí linh kiện tăng cao sẽ khiến việc sản xuất các thiết bị phân khúc thấp không còn mang lại lợi nhuận. Nhiều dòng smartphone bình dân có khả năng sẽ bị xóa sổ hoàn toàn khi biên lợi nhuận bị bào mòn.
Dự báo lượng smartphone xuất xưởng toàn cầu sẽ giảm 2,1% vào năm 2026. Các thương hiệu Trung Quốc như Honor, Vivo và Oppo — vốn sở hữu dải sản phẩm giá rẻ chiếm tỷ trọng lớn — được cho là sẽ chịu tổn thương nặng nề nhất trong cuộc khủng hoảng này.
