Trần Minh Quân (29 tuổi, tên nhân vật đã thay đổi) làm việc trong lĩnh vực marketing cho một công ty nước ngoài với thu nhập 40 triệu đồng/tháng. Quân thuê căn hộ riêng, mua ô tô trả góp và thường xuyên đi du lịch. Hình ảnh của anh được nhiều bạn bè ngưỡng mộ, xem là điển hình thành công khi lập nghiệp tại Hà Nội.
Mọi việc thực sự thay đổi khi công ty cắt giảm nhân sự vào cuối năm 2024. Quân cho biết anh chỉ trụ được đúng 2 tháng. Tiền tiết kiệm gần như bằng 0 vì mỗi tháng chi gần 30 triệu đồng. Khi mất việc, anh mới nhận ra mình chưa từng thực sự ổn định tài chính.
Sau cú sốc thất nghiệp, Quân bắt đầu thay đổi cách quản lý tiền bạc. Anh ghi chép chi tiêu hằng ngày, cắt giảm những khoản không cần thiết, chuyển sang căn hộ nhỏ hơn và bán chiếc xe đang trả góp. Thay vì ưu tiên tiêu dùng, anh tập trung xây dựng quỹ dự phòng và học cách đầu tư cơ bản.
Nhiều người trẻ mong muốn tự do tài chính. Ảnh minh họa: Tùng Đoàn
Nguyễn Hoài Nam (27 tuổi, làm việc trong lĩnh vực công nghệ) cũng từng rơi vào tình trạng tương tự. Với mức thu nhập khoảng 35 triệu đồng/tháng, Nam thuê căn hộ chung cư tại Cầu Giấy, sử dụng thẻ tín dụng cho phần lớn chi tiêu và tham gia nhiều khóa học phát triển bản thân đắt đỏ.
Nam cho biết anh chưa bao giờ nghĩ mình “nghèo” cho đến khi phải nhập viện vì một ca phẫu thuật khẩn cấp vào giữa năm 2024. Bảo hiểm chi trả một phần, nhưng phần còn lại cùng thời gian nghỉ việc không lương khiến tài chính của anh nhanh chóng rơi vào khủng hoảng.
Dù có thu nhập ổn định, tài khoản tiết kiệm của anh chỉ còn hơn 40 triệu đồng. Sau 1 tháng nằm viện và 2 tháng nghỉ ở nhà không lương, anh buộc phải vay thêm tiền từ gia đình. Khi đó, Nam mới nhận ra bản thân chưa từng chuẩn bị cho tình huống xấu nhất.
Thực tế, tại các đô thị lớn như Hà Nội hay TP HCM, không ít người trẻ có mức thu nhập từ 25-40 triệu đồng/tháng, sở hữu cuộc sống “hưởng thụ” với căn hộ đẹp, xe tốt, thường xuyên check-in nhà hàng, khách sạn sang trọng nhưng vẫn thiếu quỹ dự phòng đủ để duy trì cuộc sống khi biến cố xảy ra.
Vấn đề nằm ở sự nhầm lẫn phổ biến giữa “thu nhập cao” và “giàu có thực sự”. Thu nhập chỉ phản ánh dòng tiền vào mỗi tháng, trong khi mức độ giàu có được đo bằng tài sản ròng, phần giá trị còn lại sau khi lấy tổng tài sản trừ đi tổng nợ phải trả. Một người có thu nhập 35 triệu đồng nhưng chi tiêu gần hết và đang gánh nợ mua xe hoặc vay tiêu dùng, thực tế sở hữu nền tảng tài chính rất mong manh.
Thế nào mới là giàu thực sự?
Theo chuyên viên tài chính cá nhân Nguyễn Mạnh Cường, nhiều người trẻ rơi vào tình trạng thu nhập cao nhưng chi tiêu gần bằng hoặc vượt quá thu nhập, khiến tài sản ròng không tăng theo thời gian. Ông Cường so sánh việc có thu nhập cao nhưng không tích lũy được tài sản giống như chạy nhanh trên máy chạy bộ: người chạy tiêu tốn rất nhiều năng lượng nhưng không tiến về phía trước. Điều quan trọng không phải mức lương bao nhiêu, mà là giữ lại được bao nhiêu và số tiền đó có tiếp tục sinh lời hay không.
Trong bối cảnh mạng xã hội lan tỏa mạnh mẽ hình ảnh về phong cách sống thành đạt, áp lực duy trì chuẩn mực thành công càng khiến chi tiêu tăng theo thu nhập. Khi mức lương tăng, căn hộ phải đẹp hơn, xe phải tốt hơn, chuyến du lịch phải xa hơn. Hiện tượng “lạm phát phong cách sống” khiến tốc độ chi tiêu bám sát hoặc vượt tốc độ tăng thu nhập, triệt tiêu khả năng tích lũy dài hạn.
Rủi ro chỉ thực sự lộ diện khi xảy ra biến cố như mất việc, giảm thu nhập hoặc phát sinh chi phí lớn ngoài dự kiến. Không có quỹ dự phòng, cá nhân buộc phải vay mượn, sử dụng thẻ tín dụng quá hạn hoặc rút các khoản đầu tư dài hạn, làm xói mòn nền tảng tài chính vốn đã mỏng.
Theo ông Cường, an toàn tài chính không đến từ mức lương cao nhất trong nhóm bạn bè, mà đến từ khả năng duy trì tài sản ròng dương và tăng trưởng đều đặn theo thời gian. Trong bối cảnh kinh tế nhiều biến động, thu nhập cao chỉ là điều kiện cần; kỷ luật tài chính và chiến lược tích lũy mới là điều kiện đủ.
Giàu thu nhập có thể tạo ra vẻ ngoài thành công trong ngắn hạn. Nhưng chỉ khi tài sản ròng thực sự tăng lên và quỹ dự phòng đủ dày, người trẻ mới có được sự an tâm dài hạn – thứ giá trị bền vững hơn bất kỳ phong cách sống hào nhoáng nào.
Các chuyên gia khuyến nghị người trẻ nên thay đổi tư duy từ “tiêu phần còn lại sau khi tiết kiệm” sang “tiết kiệm trước khi tiêu”. Ngay khi nhận lương, nên tự động trích một tỷ lệ cố định chuyển vào tài khoản tiết kiệm hoặc đầu tư để hình thành kỷ luật tài chính.
Song song đó, cần xây dựng quỹ dự phòng đủ trang trải tối thiểu 6 tháng chi phí sinh hoạt nhằm bảo vệ bản thân trước rủi ro mất việc hoặc biến cố sức khỏe. Bên cạnh đó, nên hạn chế vay tiêu dùng cho các tài sản mất giá nhanh, ưu tiên đầu tư dài hạn vào những kênh minh bạch và phù hợp với khẩu vị rủi ro.
Quan trọng hơn cả, quản lý tài chính nên được xem là một kỹ năng sống bắt buộc, không phải lựa chọn, bởi sự an toàn tài chính không đến từ mức lương cao, mà từ cấu trúc tài sản bền vững.
