Những năm gần đây, khi nhắc đến nợ nần, người ta không còn chỉ nghĩ tới đàn ông - những người vỡ nợ vì làm ăn, vay mua nhà, mua xe hay sa chân vào cờ bạc. Nhân vật chính của các câu chuyện nợ nần ngày càng xuất hiện nhiều hơn dưới một hình hài khác: phụ nữ trẻ, thu nhập trung bình, bề ngoài chỉn chu, mạng xã hội bóng bẩy.
Vấn đề không nằm ở giới tính. Vấn đề nằm ở cách nợ tiêu dùng đang được "đóng gói" ngày càng tinh vi.
Đằng sau vẻ ngoài ổn định là dòng tiền bấp bênh
Nữ đồng nghiệp của tôi là con một, gia đình định cư ở thành phố lớn. Thu nhập không đến 10 triệu đồng/tháng, không có khoản tiết kiệm nào đáng kể - theo chính lời cô ấy. Nhưng mỗi khi có mẫu điện thoại mới ra mắt, cô luôn là người đổi máy sớm nhất. Đồng hồ thể thao, đồ công nghệ, đồ chơi "hot trend" gần như không thiếu.
Cô ấy có ba thẻ tín dụng, vay tiêu dùng qua nhiều ứng dụng khác nhau. Lương về là để trả nợ tối thiểu. Chỉ riêng tiền lãi mỗi tháng đã đủ cho một gia đình nhỏ chi tiêu cơ bản.
Một trường hợp khác khiến tôi giật mình hơn: cô gái sinh năm 2002, mới đi làm, nợ hơn 8 triệu đồng tiền vay online. Ban đầu chỉ cần trả vài trăm nghìn mỗi tháng, nhưng vì trễ hạn, khoản vay bị gọi thu hồi toàn bộ. Một cú trượt nhỏ, nhưng đủ để kéo cả tháng lương xuống đáy.
Nhiều người dễ kết luận: "Phù phiếm thôi mà". Nhưng nếu chỉ dừng ở đó, chúng ta đang bỏ qua phần nguy hiểm nhất.
"Nghèo tinh tế" không phải ngẫu nhiên - đó là một trò chơi định giá
Đây không đơn thuần là thói quen tiêu xài. Nó là một mô hình tiêu dùng được thiết kế sẵn.
Rất nhiều phụ nữ hiểu rõ giá trị hình ảnh, hiểu cách "định giá" bản thân trên mạng xã hội. Một mức lương trung bình hoàn toàn có thể được "phóng đại" thành một đời sống trung lưu nếu biết chọn góc chụp, quán cà phê, phụ kiện, bối cảnh.
Ảnh chín ô chỉnh màu kỹ, trà chiều mua chung, túi hàng hiệu thuê làm đạo cụ, check-in ở những địa điểm sang trọng. Tất cả tạo ra ảo giác về một cuộc sống ổn định và thành công - ngay cả khi tài khoản trống rỗng.
Về bản chất, đây là việc biến bản thân thành một "sản phẩm tài chính", sống bằng kỳ vọng của người khác, tài trợ bằng tín dụng. Bong bóng này có thể phồng lên rất nhanh và cũng vỡ rất nhanh.
Phụ nữ đang bị trói chặt bởi các vai trò xã hội
Nếu phụ nữ độc thân chịu áp lực "giữ hình ảnh", thì phụ nữ đã lập gia đình lại gánh thêm nhiều tầng trách nhiệm: con cái, hôn nhân, vị thế xã hội.
Chi tiền cho lớp học thêm của con, cho các liệu trình làm đẹp, cho việc "không để mình tụt lại so với bạn bè". Một buổi vào phòng khám thẩm mỹ có thể tiêu vài triệu. Một quyết định bốc đồng trước lời tư vấn khéo léo có thể "bay" vài chục triệu chỉ trong vài phút quẹt thẻ.
Tín dụng tiêu dùng đã học rất nhanh cách khai thác nỗi lo này. Những câu nói quen thuộc: "Bạn xứng đáng được đối xử tốt hơn", "Phụ nữ nên đầu tư cho bản thân", "Hãy tận hưởng hiện tại"
Thông điệp ẩn phía sau lại là: dùng tiền tương lai để trả cho cảm xúc hiện tại.
Thu nhập cao chưa chắc đã an toàn hơn
Điều trớ trêu là: không ít người có thu nhập 20-30 triệu đồng/tháng lại sống trong vòng xoáy nợ dai dẳng hơn người lương thấp. Chi tiêu 50-60 triệu mỗi tháng, lương vừa về đã chia hết cho thẻ tín dụng.
Trong khi đó, có những người thu nhập dưới 10 triệu nhưng vẫn để dành đều đặn vài triệu mỗi tháng. Họ bị chê là "bảo thủ", "sống kham khổ". Nhưng thực chất, đó là sự khác biệt giữa quản lý dòng tiền và chạy theo hình ảnh.
Những người thực sự có tài sản thường sống rất kín đáo. Họ không cần chứng minh mình giàu bằng tiêu dùng. Và họ cũng hiếm khi rơi vào khủng hoảng nợ.
Kiến thức tài chính: Một môn học bắt buộc nhưng bị bỏ quên
Nhiều phụ nữ quản lý chi tiêu gia đình rất giỏi: tiền chợ, tiền học, tiền sinh hoạt. Nhưng lại thiếu kỹ năng phòng vệ trước tín dụng tiêu dùng cảm xúc.
Thói quen "quẹt trước - nghĩ sau" không xuất phát từ ngu dốt, mà từ thiếu giáo dục tài chính thực tế: hiểu lãi suất, hiểu bẫy trả góp, hiểu chi phí cơ hội của từng quyết định mua sắm.
Thành công không nằm ở việc sống trông có vẻ đủ đầy. Và phẩm giá không cần được tài trợ bằng nợ.
Sự tinh tế, nếu không gắn với kỷ luật tài chính, rất dễ trở thành cái bẫy ngọt ngào nhất. Sống vừa túi tiền không phải là nghèo mà là tự do.
Và phụ nữ, hơn ai hết, xứng đáng với sự tự do đó.
