Sau một năm, đàm phán giữa Mỹ và Iran đã được khôi phục trong bối cảnh Washington gia tăng trừng phạt và phô trương sức mạnh quân sự, còn Tehran vừa để ngỏ cánh cửa đối thoại vừa phát đi những cảnh báo cứng rắn.
Lạc quan thận trọng
Cuộc đàm phán gián tiếp giữa Mỹ và Iran tại Muscat (Oman) hôm 6.2 được cả hai phía mô tả bằng những từ ngữ tích cực, nhưng đi kèm là hàng loạt "lằn ranh đỏ". Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cho biết cuộc đàm phán là khởi đầu tốt, thậm chí hai bên có cơ hội "bắt tay" dù hình thức vẫn là gián tiếp. Ông Araghchi nói với Đài Al Jazeera ngày 7.2 rằng Tehran sẵn sàng tiếp tục đàm phán trong thời gian tới, song nhấn mạnh cần một chặng đường dài để xây dựng lòng tin.
Về nội dung, Tehran tái khẳng định việc làm giàu uranium là quyền bất khả xâm phạm và sẽ không bao giờ từ bỏ, kể cả khi bị ép buộc. Theo ông Araghchi, Iran sẵn sàng đạt được một thỏa thuận "mang tính trấn an" về mức độ và khuôn khổ làm giàu chất phóng xạ, nhưng chỉ trong phạm vi hạt nhân. Trong khi đó, ông cũng khẳng định chương trình tên lửa đạn đạo là vấn đề quốc phòng và không thể thương lượng.
Đặc phái viên Mỹ ra tàu sân bay sau khi đàm phán với Iran
Về phía Mỹ, Tổng thống Donald Trump đánh giá các cuộc tiếp xúc "là rất tốt" và cho biết sẽ có thêm một vòng đàm phán vào tuần tới. Tuy nhiên, nhà lãnh đạo cũng đã ban hành một sắc lệnh hành pháp mới có hiệu lực từ ngày 7.2 cho phép áp thuế với các đối tác làm ăn với Iran, cùng gói trừng phạt mới nhằm vào mạng lưới vận tải dầu mỏ của Tehran.
Ngay sau cuộc đàm phán, Đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff và con rể Jared Kushner của Tổng thống Trump xuất hiện trên tàu sân bay USS Abraham Lincoln đang hoạt động ở biển Ả Rập. Bộ Chỉ huy trung tâm Mỹ (CENTCOM) mô tả chuyến thăm là "hoạt động thường lệ", nhưng giới quan sát coi đây là lời nhắc nhở rõ ràng về lựa chọn quân sự luôn hiện hữu. Chính ông Witkoff cũng nhấn mạnh tàu sân bay đang "duy trì thông điệp hòa bình thông qua sức mạnh" của Tổng thống Trump. Đáp lại, Ngoại trưởng Araghchi hôm qua tuyên bố việc triển khai quân sự của Mỹ trong khu vực không dọa được Iran.
Đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff (phải) thăm tàu sân bay sau khi đàm phán với Iran
ẢNH: REUTERS
Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi đến dự đàm phán tại Oman ngày 6.2
ẢNH: AFP
Điều kiện của Israel
Hôm qua, Văn phòng Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu xác nhận ông sẽ sang Mỹ gặp Tổng thống Trump vào ngày 11.2, để thảo luận về vấn đề tên lửa đạn đạo và mạng lưới đồng minh của Iran trong khu vực, theo AFP. Phía Israel tuyên bố bất kỳ thỏa thuận nào cũng phải bao gồm việc hạn chế chương trình tên lửa đạn đạo của Iran và chấm dứt hỗ trợ cho "trục Iran" - thuật ngữ mà Tel Aviv dùng để chỉ các lực lượng đồng minh của Tehran tại Trung Đông. Đây là lập trường nhất quán của Israel, vốn coi năng lực tên lửa và ảnh hưởng khu vực của Iran là mối đe dọa trực tiếp đối với an ninh quốc gia.
Tehran phản ứng gay gắt trước các điều kiện này. Ngoại trưởng Araghchi chỉ trích cái mà ông gọi là "học thuyết thống trị", cho phép Israel mở rộng kho vũ khí trong khi gây áp lực buộc các quốc gia khác phải giải trừ. Ông khẳng định Iran sẽ không chấp nhận mở rộng đàm phán sang các vấn đề ngoài hạt nhân và cảnh báo bất kỳ cuộc tấn công nào của Mỹ hay Israel cũng sẽ kéo theo phản ứng quân sự nhắm vào các căn cứ của Washington trong khu vực.
Năm ngoái, Tehran đáp trả các đòn không kích của Tel Aviv và Washington bằng cách phóng tên lửa nhằm vào lãnh thổ Israel và căn cứ Mỹ ở Qatar. Đợt xung đột đó đã phá hủy lòng tin và làm giảm khả năng đạt thỏa thuận hạt nhân giữa các bên. Giờ đây, Israel kiên quyết yêu cầu Mỹ phải kèm các điều kiện nghiêm ngặt, khiến tiến trình trở nên chông chênh hơn. Thực tế là sau đợt ăn miếng trả miếng hồi năm ngoái, một số chuyên gia đã nhận định Iran có thể sẽ xem xét một bước "đột phá hạt nhân" thay vì thỏa hiệp.
Khi quân đội làm ngoại giao
Một điểm đáng chú ý trong những nỗ lực ngoại giao gần đây của Mỹ là vai trò ngày càng nổi bật của các chỉ huy quân đội. Đô đốc Brad Cooper, Tư lệnh Bộ Chỉ huy trung tâm (CENTCOM), lần đầu tiên tham gia cuộc đàm phán với Iran tại Oman, xuất hiện trong bộ quân phục như một thông điệp răn đe. Trước đó, Washington cũng giao cho Bộ trưởng Lục quân Dan Driscoll vai trò then chốt trong các cuộc tiếp xúc liên quan đến xung đột Nga - Ukraine. AP dẫn lời các nhà quan sát cho rằng việc đưa các tướng lĩnh vào vai trò ngoại giao vừa nhằm bổ sung chuyên môn quân sự - kỹ thuật, vừa là cách nhấn mạnh tính răn đe sức mạnh.
