Cá là thực phẩm quen thuộc trong bữa cơm của nhiều gia đình Việt. Giá cả phải chăng, dễ chế biến, giàu đạm và khoáng chất khiến cá trở thành lựa chọn ưu tiên, đặc biệt với những gia đình có thu nhập trung bình. Tuy nhiên, không phải loại cá nào cũng an toàn như chúng ta vẫn nghĩ. Trên thực tế, có những loại cá nước ngọt giá rẻ, được bày bán phổ biến ngoài chợ, lại tiềm ẩn nguy cơ nhiễm ký sinh trùng rất cao – đến mức chính người bán cá lâu năm cũng hạn chế hoặc tuyệt đối không ăn.
Theo PGS.TS. Trần Văn Minh, chuyên gia ký sinh trùng học (Trường Đại học Y), cá nước ngọt sống ở môi trường bùn lầy, nước tù, ô nhiễm hoặc có tập tính ăn tạp thường là “vật chủ trung gian” lý tưởng của nhiều loại giun sán nguy hiểm. Ký sinh trùng trong cá không dễ nhận biết bằng mắt thường. Nếu chế biến không kỹ, người ăn có nguy cơ nhiễm sán lá gan, giun tròn, thậm chí là ấu trùng ký sinh di chuyển trong cơ thể, gây biến chứng lâu dài.
Dưới đây là 4 loại cá được giới buôn bán thủy sản đánh giá là “vùng nguy hiểm”, dù vẫn xuất hiện hằng ngày trên mâm cơm của nhiều gia đình.
1. Cá trê - “người dọn rác” dưới nước nhưng đầy rủi ro
Cá trê là loại cá nước ngọt quen thuộc, giá rẻ, thường được mua về nấu canh, kho hoặc chiên. Tuy nhiên, trong giới buôn cá, cá trê lại nổi tiếng là loài “dọn dẹp đáy ao”. Chúng có thể sống khỏe trong môi trường nước đục, ao tù, thậm chí là mương rãnh gần khu dân cư.
Chế độ ăn của cá trê rất tạp: từ côn trùng, xác động vật phân hủy, thức ăn thừa đến phân của các loài thủy sinh khác. Chính thói quen này khiến cá trê dễ tích tụ vi khuẩn, trứng giun và nhiều loại ký sinh trùng trong ruột, gan và mô thịt.
Nhiều người bán cá thừa nhận họ chỉ bán cá trê cho khách chứ hiếm khi mua về ăn cho gia đình. “Làm cá trê rất mất công, ruột bẩn, nhớt nhiều, mà vẫn không yên tâm”, một tiểu thương tại chợ đầu mối cho biết.
2. Cá chạch - sống trong bùn, ký sinh trùng dễ bám
Cá chạch nhỏ, rẻ, thường được dùng để chiên giòn hoặc nấu canh. Thế nhưng, môi trường sống của cá chạch lại là ruộng lúa, ao bùn - nơi ẩm thấp, thiếu oxy và rất giàu mầm bệnh.
Cá chạch có lớp da trơn, nhiều nhớt, thường xuyên vùi mình trong bùn để trú ẩn. Đây là điều kiện lý tưởng cho trứng và ấu trùng ký sinh trùng bám vào da và xâm nhập vào cơ thể. Đặc biệt, giun tròn và một số loài sán có thể tồn tại lâu trong cơ thể cá chạch.
Người bán cá cho biết, dù có chà rửa nhiều lần, mổ bụng kỹ lưỡng, vẫn rất khó làm sạch hoàn toàn cá chạch. Chính vì vậy, nhiều người trong nghề chỉ bán chứ không ăn, hoặc chỉ ăn khi chắc chắn cá được nuôi trong môi trường kiểm soát.
3. Lươn - bổ dưỡng nhưng khó làm sạch triệt để
Lươn thường được coi là món ăn bổ dưỡng, đặc biệt với người ốm hoặc trẻ nhỏ. Tuy nhiên, ít ai biết rằng lươn có môi trường sống gần giống cá chạch: hang bùn, ruộng lúa, ao tù.
Thân lươn dài, nhiều nếp gấp da, lớp nhớt dày khiến việc làm sạch trở nên cực kỳ khó khăn. Trứng ký sinh trùng có thể trú ngụ trong các nếp da, khoang bụng và ruột lươn. Nếu sơ chế không kỹ hoặc nấu chưa đủ chín, nguy cơ nhiễm ký sinh trùng là rất lớn.
Theo chia sẻ của những người bán cá lâu năm, lươn là loại “ăn thì ngon nhưng làm thì sợ”. Nhiều người sẵn sàng bỏ thêm tiền để mua cá diếc, cá rô đồng thay vì ăn lươn, vì mức độ rủi ro cao hơn.
4. Cá dọn vệ sinh - “cá rác” xâm lấn, không dành cho bàn ăn
Cá dọn vệ sinh (cá pleco, cá trê miệng hút) vốn được nuôi để làm sạch bể cá cảnh. Tuy nhiên, vài năm gần đây, loài cá này xuất hiện ở các quầy cá giá rẻ, thậm chí được giới thiệu là “cá sông”.
Chế độ ăn của cá dọn vệ sinh cực kỳ đáng lo ngại: tảo, mùn bã hữu cơ, xác sinh vật chết và phân cá. Ruột của chúng chứa rất nhiều vi khuẩn và ký sinh trùng. Ngoài ra, thịt cá khô, xương cứng, hầu như không có giá trị dinh dưỡng.
Giới buôn cá thẳng thắn thừa nhận: cá dọn vệ sinh chỉ bán cho người không biết, người trong nghề tuyệt đối không ăn, càng không mang về cho gia đình.
3 nguyên tắc quan trọng để ăn cá an toàn hơn
Thứ nhất, chọn nguồn cá uy tín. Không nên ham rẻ mua cá trôi nổi, cá bán ven đường không rõ nguồn gốc. Ưu tiên cá tại siêu thị, cửa hàng thủy sản có kiểm dịch.
Thứ hai, sơ chế cực kỳ kỹ lưỡng. Cá nước ngọt cần được cạo sạch nhớt, loại bỏ hoàn toàn ruột, màng đen trong bụng, máu đông và mang cá. Rửa nhiều lần dưới vòi nước sạch.
Thứ ba, nấu chín hoàn toàn. Tuyệt đối không ăn cá nước ngọt tái, chưa chín kỹ. Nhiệt độ cao là cách hiệu quả nhất để tiêu diệt ký sinh trùng.
Cá là thực phẩm tốt, nhưng chỉ thực sự an toàn khi được lựa chọn và chế biến đúng cách. Đôi khi, kinh nghiệm của người bán cá lâu năm - những người “biết nhưng không nói” - lại chính là lời cảnh báo thực tế nhất để bảo vệ sức khỏe cho cả gia đình.
