TS. Đinh Đức Tiến - giảng viên Khoa Lịch sử, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) cho biết, mỗi vùng miền, mỗi nhóm cư dân, mỗi tộc người sẽ có sự khác biệt về món ăn trong mâm cỗ ngày Tết.
Trong đó, các món thường được chuẩn bị dựa theo yếu tố sản vật, đặc sản, mùa màng và cách chế biến của mỗi vùng miền, địa phương...
Cụ thể, mâm cỗ ngày Tết của người miền Bắc thiên về vị thanh với các món truyền thống như bánh chưng, xôi gấc, thịt gà/lợn, canh miến/măng, chả nem, dưa hành, các loại giò (giò lụa, giò thủ, giò mỡ...) và thịt đông, rau xào.
Trong đó, mâm cỗ Tết ở miền Bắc dù được chuẩn bị đơn giản hay cầu kỳ cũng đều có đủ từ món chính (món mặn) cho đến món canh, món ăn kèm và tráng miệng.
Các món được kết hợp hài hòa và cân bằng hương vị, đảm bảo cung cấp đủ dinh dưỡng và không gây cảm giác ngán. Ví dụ, món mặn kèm món muối chua, món dầu mỡ kèm món thanh đạm, giải ngấy…
Các món chính (món mặn)
Bánh chưng: Biểu tượng linh thiêng, hình vuông tượng trưng cho đất, bùi béo.
Thịt đông: Món ăn độc đáo đặc trưng cho cái rét miền Bắc, thịt lợn/gà ninh nhừ đông lại như thạch.
Gà luộc: Thường là gà trống thiến, da vàng ươm, tượng trưng cho sự khởi đầu tốt đẹp.
Giò lụa, giò thủ (giò xào): Thơm ngon, thể hiện sự giàu sang, phú quý.
Nem rán (chả giò): Vỏ giòn rụm, nhân béo ngọt, món đặc trưng không thể thiếu.
Các món canh
Canh măng khô hầm chân giò hoặc sườn: Vị đậm đà, là "linh hồn" hương vị Tết.
Canh bóng thả (còn gọi canh bóng thập cẩm): Nấu từ bóng bì, giò sống, rau củ, nước dùng ngọt thanh.
Canh miến nấu măng: Món canh truyền thống được yêu thích trong mâm cỗ ngày Tết ở miền Bắc.
Các món phụ ăn kèm
Dưa hành: Chua cay, ăn kèm bánh chưng, thịt đông chống ngán.
Xôi gấc: Màu đỏ tươi tượng trưng cho may mắn, hạnh phúc đầu năm.
Nộm (su hào, đu đủ…): Giúp kích thích và cân bằng vị giác, đồng thời có công dụng giải nhiệt, giải ngán
Tráng miệng: Hoa quả tươi, mứt
Ngày nay, mâm cỗ ngày Tết ở miền Bắc cũng được các gia đình duy trì và sáng tạo thêm nhiều món ngon miệng, lạ mắt.
Thậm chí, dù mâm cỗ được chuẩn bị đơn giản nhưng vẫn có đầy đủ các món đặc trưng mang đậm nét văn hóa ẩm thực truyền thống miền Bắc và thể hiện được sự thành tâm, lòng thành kính của gia chủ.
