Phát hiện mới về Trần Hưng Đạo từ Trần triều sự tích ở chùa Thắng Nghiêm - Khúc Thủy

Những thông tin mới được các nhà sử học, nhà nghiên cứu Hán Nôm đưa ra tại tọa đàm khoa học "Chùa Thắng Nghiêm - Khúc Thủy với thời tuổi trẻ của Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn", do Hội Khoa học lịch sử Việt Nam phối hợp Chùa Thắng Nghiêm tổ chức ngày 26-1 tại Hà Nội.

Giải mã khoảng trống lịch sử thời niên thiếu của Trần Hưng Đạo?

PGS. TS Đinh Quang Hải - nguyên Viện trưởng Viện Sử học, cho biết lâu nay vẫn tồn tại một "khoảng trống" đáng chú ý trong chính sử liên quan đến cuộc đời Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn.

PGS.TS Nguyễn Minh Tường (Viện Sử học) khẳng định đến nay không có bộ chính sử nào của ta cho chúng ta biết về giai đoạn đầu đời của Trần Quốc Tuấn từ khi sinh đến năm 1251 Trần Quốc Tuấn lấy Công chúa Thiên Thành. Cũng không có tài liệu chính sử ghi Trần Quốc Tuấn sinh năm nào.

Nhưng bản Trần triều sự tích hiện lưu giữ tại chùa Thắng Nghiêm - Khúc Thủy (xã Bình Minh, Hà Nội) đã cung cấp những cứ liệu quan trọng, góp phần làm sáng tỏ giai đoạn tuổi trẻ của Trần Quốc Tuấn, gắn với thời gian ông ẩn cư, học tập và tu luyện tại ngôi chùa Thắng Nghiêm.

Qua phân tích bản thần tích về triều Trần kể trên cũng như đối chiếu với Đại Việt sử ký toàn thư, ông Minh Tường cho rằng có thể tạm thời ghi nhận Trần Quốc Tuấn sinh ngày mùng 10 tháng 3 năm Tân Mão (1231).

Thứ hai, khoảng 6-7 tuổi, sau sự việc cha ông là Trần Liễu nổi loạn chống triều đình năm 1237, ông được mẹ nuôi là Công chúa Thụy Bà (cô ruột) đưa về ẩn cư tại chùa Thắng Nghiêm (Khúc Thủy). Trần Quốc Tuấn ẩn cư và học tập dưới sự che chở của sư thầy trụ trì ngôi chùa và của mẹ nuôi, trong khoảng 12, 13 năm (1237 - 1250).

Một số nhà sử học khác cũng đưa ra kết luận bước đầu rằng thông tin mới - Trần Quốc Tuấn đã từng ẩn cư học tập, tu luyện ở chùa Thắng Nghiêm - là rất có cơ sở.

GS. TS Đinh Khắc Thuân (Viện Nghiên cứu Hán Nôm) gọi Trần triều sự tích - bản thần tích, được chép lại vào cuối thế kỷ 19, là "tài liệu đặc biệt", "có cốt lõi lịch sử nhất định", và ngôi chùa mà Trần Quốc Tuấn ẩn cư có thể là chùa làng Khúc Thủy.

Nhà sử học Dương Trung Quốc đánh giá "đây sẽ là một phát hiện mới, góp phần làm rõ thêm một khoảng trống của lịch sử Đại Việt thế kỷ XIII".

Tài liệu "tương đối đáng tin cậy"?

Tuy nhiên, PGS.TS. Trần Thị Vinh (Viện Sử học) đưa ra cảnh báo các bản thần tích hiện còn nói chung cần phải được thẩm định kỹ về nội dung và xác định rõ về niên đại mới đảm bảo độ tin cậy.

"Hiện nay phần nhiều di tích đều bị mất thần tích và nhiều địa phương đang tìm cách để khôi phục lại. Song đã có khá nhiều chuyện "râu ông nọ cắm cằm bà kia", thậm chí làm méo mó lịch sử bởi bệnh "sính" sự tích nhân thần có công với nước", bà Vinh giải thích.

Theo bà, tư liệu thần tích có vai trò quan trọng đối với việc nghiên cứu, bảo tồn và tái tạo di tích. Song cũng cần thận trọng khi sử dụng các tài liệu này. 

Bản thần tích Trần triều sự tích được lưu giữ từ lâu tại Chùa Thắng Nghiêm là tài liệu quý nhưng "chưa được kiểm chứng" nên chưa có độ tin cậy.

Ông Nguyễn Minh Tường "tạm ghi nhận" những thông tin từ Trần triều thần tích về Trần Quốc Tuấn thời trẻ, đồng thời cũng đưa ra cảnh báo: "Những sử liệu ghi chép trong Trần triều sự tích là những tài liệu quý để nghiên cứu về Trần Quốc Tuấn, nhưng trước khi sử dụng, ta cần thận trọng phê phán sử liệu và có đối chiếu với tài liệu ghi chép trong chính sử.

Cũng thừa nhận tính "không đáng tin" về mặt nguyên lý của các thần tích, song hai Phó Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam là ông Dương Trung Quốc và giáo sư Vũ Minh Giang cùng đặt niềm tin vào "phát hiện mới" của các nhà khoa học liên quan tới quãng đời niên thiếu của Trần Hưng Đạo.

Hai ông cùng khẳng định Trần triều sự tích là một tài liệu "tương đối đáng tin cậy" và ít nhất giả thiết mà các nhà khoa học vừa đưa ra về thời niên thiếu của Trần Hưng Đạo đã lấp một khoảng trống của chính sử, và hiện chưa có một phản đề nào chống lại giả thiết này.