Chủ trì phiên họp thứ 30 của Ban Chỉ đạo Quốc gia về chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU), được kết nối với 22 tỉnh, thành phố ven biển, Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà nhấn mạnh, chống khai thác IUU không chỉ là yêu cầu từ Liên minh châu Âu (EU) mà là nhiệm vụ chính trị của Đảng và Nhà nước Việt Nam.
Với tinh thần “nói thật, làm thật”, Phó Thủ tướng yêu cầu Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các bộ, ngành liên quan rà soát thực hiện các nhiệm vụ được giao trong Công điện số 03/CĐ-TTg của Thủ tướng, ngày 13/1, về việc tiếp tục tập trung thực hiện nhiệm vụ chống khai thác IUU, nhất là chuyển biến về quản lý, kiểm soát tàu cá; bảo đảm thông tin báo cáo của địa phương, Trung ương thông suốt, chính xác, với tinh thần chủ động, không đối phó; văn bản gửi EC phản ánh đúng tình hình thực tế.
Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà chủ trì phiên thứ 30 của Ban Chỉ đạo Quốc gia về chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU).
Khép hồ sơ dứt điểm các vụ vi phạm IUU
Phó Thủ tướng nêu rõ, số liệu về các vụ xử phạt hành chính tồn đọng tại các địa phương có đầy đủ, tuy nhiên, qua kết quả kiểm tra, thanh tra tại một số địa phương cho thấy tỷ lệ hồ sơ không điều kiện, cơ sở hoặc quá thời hiệu để khép lại không xử lý đều từ 50% trở lên.
Vì vậy, các bộ, ngành (Nông nghiệp và Môi trường, Thanh tra Chính phủ, Quốc phòng, Công an, Tư pháp, Khoa học và Công nghệ) tiếp tục lập các đoàn công tác thanh tra, kiểm tra việc các địa phương triển khai chỉ đạo của Thủ tướng, Ban Chỉ đạo; các nội dung được EC nêu; trách nhiệm của lãnh đạo tỉnh/thành phố, các sở, ngành; kiểm tra xác suất một số vụ việc mà địa phương báo cáo đã thực hiện, hoàn thành trước ngày 15/2.
Cùng với đó, các tỉnh, thành phố phải xây dựng kế hoạch, chương trình kiểm tra, thanh tra toàn diện phân công cụ thể lãnh đạo tỉnh, lãnh đạo các sở, ngành (Nông nghiệp, Sở Tư pháp, Thanh tra, Công an, Bộ đội Biên phòng), tập trung các lực lượng kiểm tra công tác xử phạt hành chính đối với các tàu cá vi phạm, chủ động rà soát hồ sơ, tiến độ xử phạt và các vụ đã khép hồ sơ; đồng thời kiểm tra tính nghiêm minh trong thực hiện, “có làm thật hay không”.
Phó Thủ tướng nhấn mạnh, tất cả vướng mắc về xử phạt hành chính đối với tàu cá vi phạm đã được giải quyết, do đó, các địa phương phải tổ chức thực hiện nghiêm, không có lý do gì khác. Các vụ vi phạm mới phát sinh phải xử lý ngay, không để phát sinh tồn đọng kéo dài.
Phó Thủ tướng đề nghị tiếp tục rà soát các quy định pháp luật liên quan, từ nghị định, thông tư đến các nội dung về liên thông dữ liệu, xử phạt hành chính, thu hồi và cấp lại giấy phép đối với tàu cá mua bán, chuyển tỉnh nhưng chưa được cấp lại số đăng ký, giấy phép khai thác.
Theo đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường có văn bản hướng dẫn xử lý, cập nhật toàn bộ số tàu này vào VNFishbase để kiểm soát, quản lý. Tàu cá chưa hoàn tất thủ tục đổi số đăng ký, cấp giấy phép khai thác mới thì vẫn thuộc trách nhiệm quản lý của tỉnh cũ.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường khẩn trương hướng dẫn giải quyết đối với số tàu đã chuyển từ tỉnh này sang tỉnh khác nhưng đang vướng mắc thủ tục chuyển đổi số đăng ký, giấy phép khai thác một cách đơn giản, thuận lợi nếu đủ điều kiện; đồng thời cần quy định rõ trách nhiệm của người mua, người bán và cách xử lý đối với các trường hợp sử dụng tàu chưa sang tên, chưa được cấp giấy phép mới.
Lãnh đạo các địa phương phải chịu trách nhiệm, có biện pháp kiểm soát chặt chẽ số tàu bị rút giấy phép khai thác do không đủ điều kiện, quy định rõ trách nhiệm đến Chủ tịch UBND xã, Trưởng Công an xã, “chỉ rõ từng tàu đang nằm ở xã, phường, địa điểm nào”, tránh tình trạng báo cáo tàu đang nằm ở địa điểm này, địa điểm kia nhưng thực tế không đúng. Đây cũng sẽ là một nội dung quan trọng của các đoàn thanh tra, kiểm tra của Trung ương khi làm việc tại địa phương.
Phó Thủ tướng cũng chỉ ra bất cập trong quản lý hơn 3.000 tàu dịch vụ hậu cần, tàu thu mua/mua bán hải sản trên biển chưa được cấp phép, quản lý, kiểm tra, kiểm soát đầy đủ. Bên cạnh đó, còn tồn tại khe hở trong hoạt động mua bán trên biển và xác nhận nguồn gốc hải sản, dẫn đến tình trạng tàu không đưa hàng về bờ, trung chuyển trực tiếp trên biển, khiến số liệu khai thác và số liệu nhập qua cảng còn chênh lệch và khó kiểm soát thực tế.
Phó Thủ tướng yêu cầu, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cần rà soát lại phương thức quản lý tàu dịch vụ hậu cần, tàu thu mua/mua bán hải sản trên biển, tổng hợp toàn bộ dữ liệu xuất bến, nhập bến, xuất cảng, nhập cảng trên phạm vi cả nước để đối chiếu, làm rõ sự chênh lệch, bởi có trường hợp tàu vào cảng này nhưng ra cảng khác.
“Bộ Nông nghiệp và Bộ Quốc phòng phối hợp ngay, rà soát quy định trách nhiệm của Bộ đội Biên phòng và cảng cá theo hướng liên thông dữ liệu, nơi nào thuận tiện thì thực hiện xác nhận, chấm dứt tình trạng chồng chéo, thiếu rõ ràng trong quản lý xuất bến, nhập bến, xuất cảng, nhập cảng”, Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà nói.
Đồng thời, Phó Thủ tướng yêu cầu các bộ, ngành, địa phương kiểm soát chặt chẽ việc xác nhận nguồn gốc hải sản khai thác nhập cảng cá để làm nguyên liệu chế biến, xuất khẩu, bảo đảm trung thực và đúng quy định xuất xứ. Bộ Công an và các địa phương tập trung xử lý các vụ việc gian lận nguồn gốc xuất xứ hải sản làm nguyên liệu chế biến xuất khẩu đã bị phát hiện, với hình thức cao nhất là xử lý hình sự.
Minh bạch dữ liệu là then chốt trong chống khai thác IUU
Biểu dương 4 địa phương, một số doanh nghiệp chế biến, xuất khẩu thủy sản đã triển khai khẩn trương, nghiêm túc việc tự rà soát, kê khai thông tin xuất xứ các lô hàng xuất khẩu sang EU, Phó Thủ tướng yêu cầu đưa vào diện tập trung thanh tra, kiểm tra các địa phương, doanh nghiệp chưa thực hiện, chưa có kết quả. Phó Thủ tướng nêu rõ, tinh thần là tự kiểm tra, tự phát hiện, doanh nghiệp tự khắc phục; trường hợp không thực hiện và có vi phạm sẽ chuyển cơ quan công an xử lý.
Phó Thủ tướng đề nghị trong báo cáo gửi EC cần phản ánh rõ tinh thần của Ban Chỉ đạo là không chỉ xử lý các vi phạm về nguồn gốc xuất xứ liên quan đến khai thác IUU mà còn Việt Nam chủ động rà soát toàn bộ các lô hàng nhập khẩu, xuất khẩu thủy sản liên quan đến châu Âu.
Các bộ, ngành tập trung rà soát hệ thống VMS, VNFishbase, eCDT kết nối với VNeID, bảo đảm dữ liệu “đúng, đủ, sạch, sống” và liên thông. Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, phối hợp với Bộ Quốc phòng và Bộ Khoa học và Công nghệ rà soát rõ Trung ương làm gì, địa phương làm gì; xây dựng văn bản phân công cụ thể trách nhiệm từng cơ quan.
Nhấn mạnh, VNFishbase là cơ sở thể hiện việc ứng dụng công nghệ và tính trung thực trong quản lý tàu cá, Phó Thủ tướng đề nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp cung cấp ứng dụng và quyền truy cập để phía EU có thể trực tiếp tham khảo dữ liệu; đưa vào báo cáo gửi EC nội dung triển khai giám sát hành trình tàu cá bằng thiết bị VMS.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì xây dựng chương trình chuyển đổi nghề cá bền vững cho các địa phương, trên cơ sở số liệu về ngư trường, khả năng cung ứng, hiện trạng nguồn lợi hải sản và năng lực khai thác. Theo đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường xây dựng kế hoạch chi tiết theo từng ngư trường, từng mùa khai thác, quy định khai thác theo ngư trường và theo mùa, gắn với Luật Thủy sản, hệ thống pháp lý và quy hoạch, làm căn cứ thống nhất cho việc chuyển đổi nghề cá, thay vì chỉ dựa vào đánh giá riêng lẻ của từng địa phương.
Trên nền tảng này, các tỉnh, thành phố phải chủ động đánh giá cụ thể số tàu không đủ điều kiện, số ngư dân có nguy cơ mất việc, cơ cấu độ tuổi và đề xuất hướng chuyển nghề. Trên cơ sở tổng hợp của địa phương và đánh giá ở quy mô quốc gia, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề xuất cụm chính sách về tín dụng, đào tạo và hỗ trợ chuyển giao công nghệ, phục vụ chuyển sang nuôi biển xa bờ, làm du lịch hoặc tìm kiếm việc làm mới.
Phó Thủ tướng nhấn mạnh việc chuyển đổi chủ yếu do địa phương triển khai với cách làm linh hoạt; riêng đối với lao động cao tuổi, không còn khả năng làm việc, cần có chính sách phúc lợi xã hội, hỗ trợ người nghèo. Phó Thủ tướng đề nghị tổng hợp các nội dung này thành tài liệu cung cấp cho EC, khẳng định Việt Nam tiếp cận vấn đề chống khai thác IUU theo hướng bền vững và thực chất.
