Sợ AI thay thế, nhiều học sinh đổi hướng chọn ngành trước kỳ tuyển sinh

'Dù đã chọn nghề em yêu thích, nhưng nếu nghề đó bị tác động bởi AI thì chắc em phải cân nhắc đến tình huống AI thay thế hoàn toàn con người trong công việc đó, mình khó có sự ổn định lâu dài', Trà My, học sinh lớp 12 Trường THPT Thái Phiên (Hải Phòng), chia sẻ.

Từ lo âu đến thay đổi lựa chọn

Trà My chia sẻ không chỉ "nghe đồn" mà đã tìm hiểu khá nhiều và thấy những ngành đang bị AI tác động mạnh là các ngành liên quan tới kỹ thuật số, tự động hóa, dịch vụ có áp dụng AI để tiết kiệm chi phí, tăng năng suất. Điều đó đồng nghĩa với nhu cầu nhân lực sẽ giảm. Thậm chí việc cắt giảm nhân lực xảy ra ngay với những người đã có vị trí làm việc chính thức.

Tại chương trình tư vấn tuyển sinh - hướng nghiệp do báo Tuổi Trẻ và các đơn vị phối hợp tổ chức cũng có nhiều câu hỏi của học sinh liên quan tới nỗi lo bị AI chiếm chỗ. Từ nỗi lo mơ hồ, nhiều học sinh đã thay đổi hướng lựa chọn của mình. Một số học sinh ở Nghệ An, Thanh Hóa chia sẻ đã phải điều chỉnh lựa chọn để né các ngành ngôn ngữ hay các ngành kế toán - vốn là ngành "hot" trong hàng thập kỷ qua.

Trong khi đó Khải Hưng (Trường THPT Thái Phiên, Hải Phòng) đang tìm các ngành mà AI không thể thay thế cho nguyện vọng xét tuyển mà em ưu tiên hơn. Vân Hà, học sinh Trường THCS&THPT Nguyễn Tất Thành (Hà Nội), chia sẻ sau khi tìm hiểu thì tin tưởng các ngành nhóm y tế hay giáo dục trong tương lai ít bị AI chiếm chỗ nên có hướng lựa chọn nhóm ngành này. 

Còn Trà My, một học sinh cũng đang học Trường THCS&THPT Nguyễn Tất Thành (Hà Nội), "chốt" luôn sẽ không ưu tiên những ngành liên quan tới kinh tế hay quản lý dữ liệu vì nghĩ các ngành này có khả năng bị AI thay thế trong tương lai. Trà My nói muốn tìm các ngành gắn liền với con người vì có những giá trị AI không thay thế được.

Kim Ngân, một học sinh tham dự chương trình tư vấn tuyển sinh - hướng nghiệp tại Thanh Hóa, tiết lộ đã thu hẹp danh mục nghề sẽ chọn trong nhóm các ngành "đòi hỏi sự linh động và tinh tế về mặt cảm xúc của con người". Vì đó là các ngành vai trò của con người không dễ bị AI xâm lấn...

Tìm cách thích ứng

Hà Linh, hiện đang làm chuyên viên truyền thông và chiến lược tại Hà Nội đã có kinh nghiệm làm việc gần 10 năm, cũng từng lo lắng và tìm cách thích ứng với thời đại AI. Linh chia sẻ: Đúng là AI sẽ có tác động mạnh hơn ở những công việc mang tính tác vụ, có quy trình rõ ràng, đơn giản, lặp đi lặp lại, đầu ra dễ kiểm soát (soạn thảo cơ bản, tổng hợp thông tin, nhập liệu, báo cáo định kỳ...).

"Để khó bị đào thải, đừng nên cạnh tranh với AI về tốc độ hay số lượng mà nên đầu tư vào những năng lực AI khó thay thế hoàn toàn như là khả năng hiểu con người, hiểu bối cảnh, linh hoạt trong ra quyết định với các tình huống khác nhau. Những thứ AI không thay thế được là năng lực giao tiếp, thuyết phục, xây dựng niềm tin, dẫn dắt đội nhóm" - Hà Linh phân tích.

Ông Hoàng Anh Dũng - Giám đốc quan hệ đối tác chiến lược của Công ty cổ phần Tư vấn và dịch vụ công nghệ kinh doanh mạng lưới công nghệ cao (BNH) - cho biết ông từng học một ngành công nghệ, sau đó chuyển sang học ngành ngôn ngữ, rồi khi tốt nghiệp đại học lại làm việc ở một công ty về công nghệ. 

Hành trình "nhảy ngành học" và "nhảy nghề" cho ông trải nghiệm để có thể thích ứng trong mọi thay đổi, trong đó có sự tác động bởi AI. Ở bất cứ nghề nào người trẻ cũng cần chuẩn bị cho mình những năng lực, kỹ năng cốt lõi như tính chủ động, sáng tạo, năng lực làm việc nhóm, năng lực giải quyết vấn đề và dĩ nhiên là tư duy công nghệ, ngoại ngữ.

Ông Dũng cho rằng càng được nhúng vào môi trường làm việc, có nhiều trải nghiệm từ trong quá trình học tập thì năng lực, kỹ năng càng được tích lũy dày hơn. Chưa kể ở mỗi môi trường công việc, tùy theo đặc thù nghề nghiệp cần có những năng lực, kỹ năng khác nhau. Khi có những năng lực "chỉ con người mới có được" thì AI không phải là nỗi sợ mà chỉ là công cụ để ta làm tốt hơn công việc của mình.

PGS.TS Phạm Mạnh Hà - chuyên gia tâm lý hướng nghiệp (ĐH Bách khoa Hà Nội) - cho rằng thay vì cố tìm một nghề "vừa vặn" với mình một cách thụ động, các bạn trẻ nên chủ động tạo dựng một sự nghiệp có ý nghĩa với chính mình thông qua quá trình thiết kế liên tục với các kỹ năng cần thiết. Vì trong kỷ nguyên AI, kỹ năng còn quan trọng hơn cả bằng cấp.

"Từ trong quá trình học tập ở trường đại học, sinh viên đã cần có nhiều kỹ năng như ứng dụng công nghệ, sự linh hoạt, chủ động giải quyết các vấn đề, được trải nghiệm qua việc tham gia các dự án, thực tập ngắn, dài hạn để xây dựng hồ sơ cá nhân có sức thuyết phục. 

Đặc biệt các bạn trẻ cũng cần có năng lực tự học, tự nâng cấp bản thân khi đối diện với những thay đổi của nghề nghiệp và xã hội", PGS.TS Phạm Mạnh Hà chia sẻ và cho rằng các trường đại học cũng cần thay đổi thì mới "nâng cấp" được giá trị cho sản phẩm đào tạo.