Dấu tích về thời kỳ gần 250 năm từng thuộc về Đan Mạch đến giờ vẫn hiện hữu trên ba đảo chính St. Thomas, St. Croix, St. John và loạt đảo nhỏ hiện thuộc quần đảo Virgin thuộc Mỹ.
Tên nhiều đô thị, tuyến phố vẫn được đặt theo tiếng Đan Mạch. Những tòa nhà được xây bằng gạch đỏ vàng đặc trưng và những bức tường đá của các đồn điền mía đường từ thời kỳ nô lệ vẫn hiện diện.
Một tàu du lịch cập cảng St. Thomas, quần đảo Virgin thuộc Mỹ, hồi tháng 10/2025. Ảnh: Reuters
Các dấu hiệu của nền văn hóa Caribe đầy sức sống, như các vũ công trong trang phục rực rỡ hay những giai điệu rộn ràng tiếng trống, xen lẫn cùng các cửa hàng McDonald's hay Home Depot của Mỹ, phản ánh thực tế rằng đây là vùng lãnh thổ hải ngoại của Washington suốt hơn một thế kỷ qua.
Khi Tổng thống Donald Trump thương thảo với Đan Mạch về "khuôn khổ cho một thỏa thuận tương lai" đối với Greenland, một số người dân tại quần đảo Virgin thuộc Mỹ cho biết họ cảm thấy như quá khứ đang lặp lại.
"Lịch sử không bao giờ tái hiện theo cách cũ, nhưng sẽ xuất hiện dưới một hình thái khác", nhà sử học Stephanie Chalana Brown, người có gốc gác từ quần đảo Virgin, nói.
Brown cho biết tổ tiên của bà nằm trong số những người đầu tiên bị thực dân Đan Mạch nô dịch và nhóm của bà đang nỗ lực yêu cầu Đan Mạch bồi thường thiệt hại cho quá khứ nô lệ đó.
Theo lời Brown, từ thân phận nô lệ cho đến khi trở thành cư dân vùng lãnh thổ mà Đan Mạch chuyển giao cho Mỹ, tổ tiên của bà đã bị mua bán mà không hề được hỏi ý kiến. Một thế kỷ sau, bà lo ngại người dân Greenland đang đối mặt mối đe dọa tương tự, khi họ không có tiếng nói trong những quyết định về tương lai vùng đất của chính mình.
"Tôi thấu hiểu điều đó bởi người thân của tôi từng trải qua hoàn cảnh như vậy", Brown nói. "Tôi không muốn thấy nó lặp lại ở bất kỳ nơi nào khác".
Cách đây hơn một thế kỷ, tổng thống Mỹ Woodrow Wilson đã chi 25 triệu USD để mua lại quần đảo Virgin từ Đan Mạch, khi đó mang tên Tây Ấn Đan Mạch, sau khi đe dọa sẽ dùng vũ lực để giành quyền kiểm soát vùng lãnh thổ trên biển Caribe.
Lúc bấy giờ, chiến tranh đang bùng nổ tại châu Âu và Mỹ tìm cách khẳng định vị thế ở Mỹ Latin. Sử dụng nhiều luận điểm giống như cách ông Trump đang dùng để giành quyền kiểm soát Greenland hiện nay, tổng thống Wilson cho biết ông muốn sở hữu quần đảo này vì các lý do chiến lược như đảm bảo những tuyến giao thương mới và ngăn chặn các đối thủ thống trị khu vực.
Đối thủ của Mỹ khi đó không phải Trung Quốc hay Nga mà là Đức. Thế chiến I đã làm gia tăng nỗi lo sợ rằng Đức sẽ thâu tóm Đan Mạch cùng các vùng lãnh thổ hải ngoại của nước này, tạo ra mối đe dọa tiềm tàng đối với Mỹ.
Sau khi thương vụ mua bán hoàn tất vào năm 1917, quần đảo Virgin trở thành tiền đồn chiến lược đối với quân đội Mỹ tại Caribe và là trung tâm của các hoạt động hải quân suốt nhiều thập kỷ. Tuy nhiên, căn cứ không quân của hải quân Mỹ tại đây đã đóng cửa vào năm 1948, và quần đảo này chưa bao giờ trở thành một tài sản quân sự quan trọng như những gì người ta từng hình dung.
Khoảng 26.000 cư dân sinh sống rải rác trên các đảo St. John, St. Croix và St. Thomas vào năm 1917 đã không được lên tiếng về thương vụ, dù Đan Mạch có tổ chức trưng cầu dân ý cho người dân ở chính quốc. Sau khi quần đảo được chuyển giao cho Mỹ, người dân ở đây phải hơn một thập kỷ mới được cấp quyền công dân Mỹ.
Người dân trên đảo được trao quyền bầu thống đốc từ năm 1970. Tuy nhiên, tương tự cư dân tại các vùng lãnh thổ hải ngoại khác của Mỹ, công dân quần đảo Virgin ngày nay vẫn không được bỏ phiếu bầu tổng thống và không có nghị sĩ đại diện được quyền biểu quyết tại quốc hội.
Felipe Ayala, thành viên Quỹ Bảo tồn Di tích Lịch sử St. Thomas, cho biết ông đã nghe được những cuộc bàn luận về số phận Greenland, nhưng chủ yếu là thảo luận kín. Theo ông, người dân quần đảo hiện tập trung nhiều hơn vào các diễn biến đang diễn ra ngay tại lãnh thổ của mình.
Hai tàu sân bay của hải quân Mỹ là USS Gerald R. Ford và USS Iwo Jima đã cập cảng quần đảo Virgin hồi tháng 12 năm ngoái nhằm hỗ trợ các chiến dịch trấn áp ma túy do chính quyền Trump phát động và sau đó là cuộc đột kích bắt Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro.
Đây là lần đầu tiên hải quân Mỹ hiện diện với quy mô lớn như vậy ở quần đảo Virgin sau nhiều thập kỷ. Ayala cho hay một số cư dân hoan nghênh các tàu này cùng lực lượng thủy thủ vì đã mang lại cú hích kinh tế cho địa phương, trong khi những người khác lại cảm thấy sợ hãi.
Vị trí ba đảo St. Thomas, St. John và St. Croix (màu vàng) thuộc quần đảo Virgin của Mỹ. Đồ họa: Britannica
Brown cho biết thêm nếu Washington tăng cường hiện diện quân sự tại Greenland, bà lo ngại hòn đảo này có thể trải qua quá trình "Mỹ hóa" như quần đảo Virgin, điều mà bà không bao giờ mong muốn.
"Bạn có thể thấy bản sắc của con em chúng tôi đang dần bị mai một khi chúng tiếp nhận văn hóa Mỹ qua truyền hình hay radio", bà nói. "Chúng tôi đang đánh mất dần bản sắc Caribe".
"Tôi hy vọng điều đó không diễn ra với họ", Brown nói, đề cập đến Greenland.
(Theo USA Today, AFP, Reuters)
