Cúng hóa vàng, còn được gọi là lễ tạ, là một trong những nghi thức truyền thống quan trọng của người Việt trong dịp Tết Nguyên đán. Sau những ngày sum họp đầu xuân, nghi lễ này mang ý nghĩa tiễn đưa gia tiên và thần linh trở về cõi âm, đồng thời gửi gắm ước nguyện về một năm mới bình an, may mắn và tài lộc cho cả gia đình.
Trong đời sống văn hóa tâm linh của người Việt, cúng hóa vàng không chỉ đơn thuần là một thủ tục, mà là sự tiếp nối mạch nguồn đạo lý “uống nước nhớ nguồn”. Con cháu chuẩn bị mâm cơm tươm tất dâng lên tổ tiên để bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc, đồng thời làm lễ tiễn đưa các cụ sau thời gian “về ăn Tết” cùng gia đình. Đây cũng được xem là nghi thức khép lại chuỗi ngày Tết truyền thống, đưa nhịp sống trở lại quỹ đạo thường nhật.
Tiền vàng và các vật dụng bằng giấy mã được dâng cúng trong những ngày Tết sẽ được hóa đi sau lễ tạ. Tục đốt vàng mã được hiểu là hình thức chuyển giao vật chất từ thế giới trần gian xuống cõi âm theo quan niệm dân gian, với mong muốn tổ tiên có cuộc sống sung túc nơi cõi khác và tiếp tục phù hộ cho con cháu mạnh khỏe, làm ăn phát đạt.
Tết Bính Ngọ 2026 cúng hóa vàng ngày nào, giờ nào đẹp. (Ảnh: Nhật Thùy)
Tết Bính Ngọ 2026 cúng hóa vàng vào ngày nào?
Năm Bính Ngọ 2026, khoảng thời gian đẹp để thực hiện lễ hóa vàng là từ mùng 3 đến mùng 5 Âm lịch. Đây là những ngày được nhiều gia đình lựa chọn để hoàn tất nghi lễ tiễn đưa gia tiên, khép lại không khí Tết.
Mùng 3 Tết Bính Ngọ (tức ngày 19/2/2026 Dương lịch) là một trong những thời điểm được xem là thuận lợi để thực hiện lễ hóa vàng. Các khung giờ tốt trong ngày gồm:
- Giờ Mão (5h – 7h)
- Giờ Ngọ (11h – 13h)
- Giờ Thân (15h – 17h)
- Giờ Dậu (17h – 19h)
Mùng 4 Tết Bính Ngọ (tức ngày 20/2/2026 Dương lịch) cũng là ngày phù hợp để thực hiện nghi thức này. Các khung giờ đẹp gồm:
- Giờ Mão (5h – 7h)
- Giờ Tỵ (9h – 11h)
- Giờ Thân (15h – 17h)
Mùng 5 Tết Bính Ngọ (tức ngày 21/2/2026 Dương lịch) là lựa chọn cuối trong khoảng thời gian hóa vàng đầu năm. Các giờ đẹp trong ngày gồm:
- Giờ Thìn (7h – 9h)
- Giờ Tỵ (9h – 11h)
- Giờ Mùi (13h – 15h)
Tùy vào điều kiện sinh hoạt, công việc và phong tục riêng của từng gia đình, gia chủ có thể linh hoạt lựa chọn ngày và giờ phù hợp trong khoảng từ mùng 3 đến mùng 5 Âm lịch để thực hiện nghi lễ, miễn sao bảo đảm sự trang nghiêm và thành tâm.
Mâm cỗ hóa vàng Tết Bính Ngọ đầy đủ, chi tiết
Việc chuẩn bị mâm cúng hóa vàng phụ thuộc vào điều kiện kinh tế và phong tục của từng vùng miền. Tuy nhiên, dù quy mô lớn hay nhỏ, điều quan trọng nhất vẫn là sự thành kính và chu đáo trong khâu chuẩn bị.
Lễ vật cơ bản
Một mâm lễ hóa vàng thường bao gồm:
- Mâm ngũ quả
- Tiền vàng mã (mỗi loại một ít)
- Hoa tươi
- Hương
- Trầu cau
- Bánh kẹo
- Rượu
Tại một số địa phương, gia đình còn chuẩn bị thêm hai cây mía. Theo quan niệm dân gian, hai cây mía tượng trưng cho đòn gánh để ông bà tổ tiên gánh vàng bạc mang về cõi âm; đồng thời, đó cũng được xem là “vũ khí” để chống lại những thế lực có ý định cướp tiền vàng.
Mâm cỗ cúng hóa vàng
Mâm cỗ hóa vàng có nét riêng so với mâm cỗ tất niên hay mâm cơm những ngày đầu năm. Dù cách bày biện có thể khác nhau giữa các vùng, về cơ bản mâm cỗ vẫn đảm bảo sự đầy đủ, trang trọng.
Theo quan niệm truyền thống, mâm cỗ hóa vàng thường có đủ các món “giò – nem – ninh – mọc” cùng với bánh chưng xanh, gà luộc, xôi… Đây là những món ăn quen thuộc trong mâm cỗ Tết, tượng trưng cho sự no đủ, tròn đầy.
Đặc biệt, gà luộc dâng cúng phải là gà trống to, chắc nịch, chân đẹp và được bày biện cẩn thận. Gà trống được xem là biểu tượng của sự cường thịnh, khởi đầu mới và dương khí mạnh mẽ. Nếu gia chủ cầu kỳ hơn, có thể chế biến thêm món cá chép nấu bỗng.
Theo quan niệm dân gian, cá chép là loài cá vượt vũ môn hóa rồng. Việc dâng cúng cá chép vào dịp đầu năm được cho là mang lại may mắn, thịnh vượng cho gia chủ trong năm mới.
Trong quá trình làm lễ hóa vàng, ngoài mâm cỗ mặn, gia chủ cần chuẩn bị đầy đủ mâm ngũ quả, trầu cau, nhang đèn, giấy tiền vàng mã và hoa tươi. Sau khi hoàn tất phần khấn lễ, gia chủ sẽ tiến hành đốt giấy tiền, vàng mã và một số vật dụng khác. Thời điểm hóa vàng thường được thực hiện khi nén nhang trên bàn thờ tổ tiên gần cháy hết, thể hiện sự trọn vẹn của nghi thức.
Gợi ý mâm lễ cúng hóa vàng Tết Bính Ngọ 2026. (Ảnh: Tạ Thùy Giang)
Văn khấn cúng hóa vàng Tết Bính Ngọ
Bên cạnh việc sắp sửa lễ vật, các gia đình cũng cần chuẩn bị bài văn khấn hóa vàng để nghi lễ được tiến hành đầy đủ, trang nghiêm. Bài văn khấn thể hiện lòng biết ơn đối với gia tiên, thần linh đã về sum họp cùng con cháu trong những ngày Tết, đồng thời cung kính tiễn đưa các ngài trở về.
Dưới đây là bài văn khấn hóa vàng dưới đây theo sách "Văn khấn cổ truyền Việt Nam" - NXB Văn hóa Thông tin.
Nam mô A Di Đà Phật!
Nam mô A Di Đà Phật!
Nam mô A Di Đà Phật!
Con kính lạy chín phương trời, mười phương chư Phật, chư Phật mười phương
Con kính lạy Hoàng thiên, Hậu thổ, Long mạch, Táo quân, chư vị tôn thần
Con kính lạy ngài Đương niên hành khiển, ngài Bản cảnh Thành hoàng, các ngài Thổ địa, Táo quân, Long mạch tôn thần.
Con kính lạy các cụ Tổ khảo, Tổ tỷ, nội ngoại tiên linh.
Hôm nay là ngày... tháng… năm Bính Ngọ
Chúng con là... tuổi...
Hiện cư ngụ tại...
Thành tâm sửa biện hương hoa phẩm vật, phù tửu lễ nghi, cung bày trước án. Kính cẩn thưa trình: Tiệc xuân đã mãn, Nguyên đán đã qua, nay xin thiêu hóa kim ngân, lễ tạ tôn thần, rước tiễn âm linh trở về âm cảnh.
Kính xin lưu phúc, lưu ân, phù hộ độ trì dương cơ âm trạch, mọi chỗ tốt lành, con cháu được bách sự như ý, vạn sự bình an, tài lộc song toàn, gia đạo hưng vượng.
Lòng thành kính cẩn, lễ bạc tiến dâng, lượng cả xét soi, cúi xin chứng giám.
Nam mô A Di Đà Phật!
Nam mô A Di Đà Phật!
Nam mô A Di Đà Phật!
Người dân hóa vàng tại vỉa hè. (Ảnh: Đắc Huy)
Những lưu ý quan trọng khi cúng hóa vàng
Dù là phong tục lâu đời, việc cúng hóa vàng cần được thực hiện một cách tiết chế, văn minh và an toàn. Không nên lạm dụng đốt quá nhiều vàng mã. Giá trị của nghi lễ không nằm ở số lượng lễ vật, mà ở sự thành tâm, trang trọng trong quá trình chuẩn bị và thực hiện.
Chỉ cần trong ba ngày Tết, gia đình hoàn tất đầy đủ các nghi thức theo truyền thống là đã thể hiện được ý nghĩa trọn vẹn của phong tục. Việc đốt quá nhiều vàng mã không chỉ gây lãng phí mà còn làm gia tăng ô nhiễm môi trường, từ khí thải cho đến việc khai thác tài nguyên sản xuất giấy. Đồng thời, hành vi này cũng tiềm ẩn nguy cơ cháy nổ, đặc biệt tại các khu dân cư đông đúc.
Khi hóa vàng, gia chủ cần chọn vị trí phù hợp, bảo đảm sạch sẽ, thoáng đãng và tách biệt khỏi khu vực sinh hoạt. Cần tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc phòng cháy chữa cháy: loại bỏ vật liệu dễ cháy xung quanh, chuẩn bị sẵn nước hoặc bình chữa cháy để xử lý kịp thời nếu có sự cố.
Cúng hóa vàng là một nét đẹp văn hóa truyền thống của người Việt trong dịp Tết Nguyên đán. Khi được thực hiện đúng mực, tiết chế và an toàn, nghi lễ này không chỉ thể hiện lòng hiếu kính mà còn góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc trong đời sống hiện đại.
