Sau thời gian dài gián đoạn, dự án “Giải quyết ngập do triều khu vực TP.HCM có xét đến yếu tố biến đổi khí hậu - giai đoạn 1” đang được tái khởi động, trong đó cống ngăn triều Bến Nghé là hạng mục đặc biệt, giữ vai trò quan trọng trong hệ thống kiểm soát ngập cho khu vực nội đô.
Cống Bến Nghé là một trong 6 cống kiểm soát triều lớn của dự án chống ngập 10.000 tỷ đồng. Đây là công trình duy nhất được thiết kế với hệ thống cửa van chìm và lối đi nội bộ ngầm dưới lòng kênh Bến Nghé, phục vụ công tác vận hành, bảo trì.
Cống ngăn triều Bến Nghé nằm trên kênh Bến Nghé, gần khu vực cầu Mống, ranh giới giữa phường Xóm Chiếu (Quận 4 cũ) và phường Sài Gòn (Quận 1 cũ). Với vị trí nằm trong lõi trung tâm TP.HCM, công trình được thiết kế theo hướng hài hòa cảnh quan, hạn chế tối đa ảnh hưởng đến không gian kiến trúc và giao thông thủy.
Điểm nhấn nổi bật của cống là hệ thống cửa van chìm có trọng lượng hơn 434 tấn. Khi không vận hành, cửa van nằm ẩn dưới mặt nước, bảo đảm mỹ quan đô thị và cho phép tàu thuyền lưu thông bình thường.
Khi mực nước triều trên sông Sài Gòn dâng cao, cửa van sẽ được nâng lên để ngăn triều xâm nhập vào hệ thống kênh rạch nội đô. Ngược lại, khi mực nước ngoài sông thấp hơn phía trong, cửa van hạ xuống để thoát nước, duy trì dòng chảy và giao thông thủy. Trong mùa mưa, cống còn đóng vai trò điều tiết, hỗ trợ tiêu thoát nước khi điều kiện thủy văn cho phép.
Cống Bến Nghé gồm nhiều hạng mục kỹ thuật quan trọng như cửa van siêu trọng, dầm đỡ van, cừ chống thấm, hệ thống van điều tiết, đường vận hành nội bộ, trung tâm điều khiển tự động, cùng các hạng mục nạo vét kênh.
Trang thiết bị tại công trình được đầu tư theo tiêu chuẩn hiện đại, đáp ứng yêu cầu vận hành tự động và kiểm soát mực nước theo thời gian thực.
Theo ông Nguyễn Tâm Tiến, Tổng giám đốc Trung Nam Group - nhà đầu tư dự án, hệ thống công trình thuộc dự án chống ngập TP.HCM có ba chức năng chính là ngăn triều, duy trì môi trường nước và hỗ trợ bơm tiêu giảm ngập.
Riêng cống Bến Nghé được thiết kế theo dạng cống âm, với toàn bộ hệ thống cửa van bố trí chìm dưới mặt nước. Công trình hoạt động như một “lớp phòng tuyến”, vừa ngăn triều từ bên ngoài, vừa hỗ trợ bơm nước ra sông, tạo điều kiện tiếp nhận và tiêu thoát nước mưa từ nội đô.
Sau hơn 5 năm tạm dừng, cống ngăn triều Bến Nghé đã được tái khởi động và vận hành thử nghiệm từ đầu tháng 2/2026. Đây được xem là bước tiến quan trọng trong quá trình hoàn thiện hệ thống chống ngập cho khu vực trung tâm TP.HCM. Hiện nay, công trình đang tập trung hoàn thiện các hạng mục cuối cùng, gồm nạo vét lòng kênh và hoàn thiện hệ thống điều khiển tự động SCADA.
Đại diện nhà đầu tư cho biết, đến nay toàn dự án chống ngập giai đoạn 1 đã hoàn thành khoảng 94% khối lượng. Phần còn lại chủ yếu là kiểm tra, hiệu chỉnh thiết bị, kết nối hệ thống, vận hành thử và nghiệm thu. Theo kế hoạch, dự án sẽ hoàn thành và đưa vào vận hành trong năm nay. Nhà đầu tư cam kết chịu trách nhiệm bảo hành, vận hành toàn bộ hệ thống trong thời gian 5 năm sau khi bàn giao.
Khi đi vào hoạt động ổn định, cống ngăn triều Bến Nghé cùng các hạng mục khác của dự án được kỳ vọng sẽ góp phần giảm thiểu tình trạng ngập do triều cường, từng bước cải thiện môi trường nước và điều kiện sống cho khu vực trung tâm TP.HCM.
Dự án giải quyết ngập do triều khu vực TP.HCM giai đoạn I được khởi công giữa năm 2016, dự kiến hoàn thành năm 2018.
Dự án có ý nghĩa rất quan trọng trong việc kiểm soát ngập do triều cường và chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu cho vùng diện tích 570 km² với khoảng 6,5 triệu dân thuộc khu vực bờ hữu sông Sài Gòn và Trung tâm TP.HCM.
Dự án giải quyết ngập do triều khu vực TP.HCM có quy mô gồm 6 cống ngăn triều (cống ngăn triều Tân Thuận, Bến Nghé, Phú Xuân, Mương Chuối, Cây Khô và cống ngăn triều Phú Định) và xây kè ven sông dài 7,8km từ Vàm Thuật đến Sông Kinh. Dự án khởi công ngày 26/6/2016.
