Chính phủ Canada đang đối mặt với làn sóng phản đối trong nước sau khi Thủ tướng Mark Carney ký thỏa thuận thương mại với Trung Quốc, trong đó cho phép xe điện (EV) sản xuất tại Trung Quốc được vào thị trường Canada với thuế suất ưu đãi.
Theo thỏa thuận, Canada cho phép nhập khẩu 49.000 xe điện Trung Quốc mỗi năm với thuế suất 6,1%, thấp hơn rất nhiều so với mức 100% mà Canada và Mỹ áp đặt từ năm 2024 nhằm phản đối những chính sách mà họ cho là trợ cấp và bán phá giá của Bắc Kinh.
Mức trần nhập khẩu xe điện Trung Quốc dự kiến được Canada tăng lên 70.000 chiếc trong vòng 5 năm. Đổi lại, Trung Quốc cam kết giảm thuế với nhiều mặt hàng nông nghiệp và hải sản của Canada.
Một phần hạn ngạch nhập khẩu được dành cho các mẫu xe điện có giá từ 35.000 CAD (khoảng 25.500 USD) trở xuống. Đến năm 2030, nhóm xe này sẽ chiếm 50% hạn ngạch nhập khẩu dành cho Trung Quốc, theo Bộ Ngoại giao Canada.
Ottawa cho rằng đây là bước đi chiến lược để giảm giá xe điện, tăng cạnh tranh và thu hút đầu tư. Thủ tướng Carney nhấn mạnh Canada không muốn bám vào ngành ôtô của thập niên 2000 mà phải cạnh tranh trong thị trường tương lai, do đó cần tăng cường hợp tác với các doanh nghiệp Trung Quốc.
Một chiếc Tesla đang sạc tại Bắc Kinh (Trung Quốc) ngày 24/3/2025. Ảnh: Reuters
Trong khi đó, chính quyền tỉnh Ontario cùng các nghiệp đoàn ôtô lo ngại nguy cơ xe giá rẻ sẽ "tràn ngập" thị trường nước này, dẫn đến cắt giảm việc làm sau thỏa thuận với Trung Quốc. Thủ hiến Ontario Doug Ford cảnh báo thỏa thuận này trước mắt có thể đóng sập cánh cửa thị trường Mỹ, vốn là điểm đến xuất khẩu lớn nhất, đối với ngành ôtô Canada.
Ontario là thủ phủ sản xuất ôtô lớn thứ hai thế giới sau Michigan, Mỹ, cung cấp khoảng 1,3 triệu xe ra thị trường trong năm 2024. Trong đó, vùng Windsor-Essex, nằm ở cực nam Ontario, là nơi đặt nhà máy của Ford, một trong những hãng xe lớn của Mỹ.
Ford đặt nhà máy tại Windsor vào năm 1896, rồi đến Stellantis vào năm 1928. Sau đó, hàng chục nhà máy, công ty cung ứng khác như Toyota, Honda, GM cũng có mặt tại khu vực. Theo ước tính của BBC, có khoảng 24.000 người đang làm việc trong ngành ôtô ở Windsor-Essex.
Thủ hiến Ontario kêu gọi người dân tẩy chay xe điện Trung Quốc, nhấn mạnh: "Công nhân Canada không thể nuôi gia đình bằng những cam kết đầu tư trên giấy".
Những chiếc xe mới tại cảng Zeebrugge của Bỉ năm 2024, trong đó có các mẫu xe điện do BYD sản xuất tại Trung Quốc. Ảnh: Reuters
Unifor, nghiệp đoàn lớn trong ngành ôtô Canada, gọi thỏa thuận nhập khẩu xe điện Trung Quốc là hành động "tự bắn vào chân mình". Bà chỉ ra thực tế ở Anh và Brazil cho thấy khi Trung Quốc bước vào thị trường ôtô một nước, họ thường nhanh chóng chiếm giữ thị phần.
Theo giới phân tích, các mẫu xe đầu tiên được nhập khẩu trong thỏa thuận giữa Canada và Trung Quốc nhiều khả năng là của Tesla, Volvo hay Buick, vốn đã đáp ứng tiêu chuẩn Bắc Mỹ. Các thương hiệu Trung Quốc như BYD, Nio hay Chery có thể cần thêm thời gian để điều chỉnh cho phù hợp với quy định của Canada.
Tuy nhiên, ông Daniel Ross, quản lý cấp cao tại hãng phân tích thị trường ôtô Canadian Black Book, cảnh báo các thương hiệu Trung Quốc sẽ không mất nhiều thời gian để gia nhập thị trường Canada do có sẵn khả năng thích ứng tốt.
Giá bán dự kiến của xe nhập khẩu từ Trung Quốc thấp hơn xe điện hiện có trên thị trường Canada khoảng 10-15%. Mức giá này khó cạnh tranh với xe xăng giá rẻ, nhưng đủ để gây áp lực lên các nhà sản xuất Bắc Mỹ.
Ngành ôtô Canada còn đang chịu ảnh hưởng từ các mức thuế của Mỹ, trong bối cảnh Tổng thống Donald Trump từng tuyên bố Washington không cần xe hơi sản xuất tại Canada.
Chính phủ Canada cho biết đã thông báo trước về thỏa thuận cho Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer. Dù Tổng thống Trump công khai hoan nghênh Canada đạt được thỏa thuận với Trung Quốc, ông Greer cảnh báo Ottawa "có thể phải hối tiếc trong dài hạn".
(Theo Canadian Press, The Globe and Mail, CBC)
