Theo CNN, Tòa án Tối cao Mỹ ngày 20/2 ra phán quyết cho rằng Tổng thống Donald Trump đã vi phạm luật liên bang khi đơn phương áp đặt các mức thuế quan quy mô lớn trên phạm vi toàn cầu, đánh dấu một thất bại đáng chú ý đối với chính sách vốn là trọng tâm trong chương trình kinh tế và đối ngoại của ông. Đây được xem là thất bại pháp lý lớn nhất mà chính quyền Trump nhiệm kỳ hai phải đối mặt tại Tòa án Tối cao.
Với tỷ lệ bỏ phiếu 6-3 do Chánh án John Roberts chấp bút, các thẩm phán giữ nguyên quyết định của tòa cấp dưới, cho rằng việc ông Trump sử dụng đạo luật năm 1977 đã vượt quá thẩm quyền của tổng thống.
“Tổng thống đang tự cho mình quyền lực đặc biệt để đơn phương áp đặt thuế quan với quy mô, thời hạn và phạm vi không giới hạn. Xét tới phạm vi, tiền lệ lịch sử và bối cảnh hiến pháp của quyền lực này, tổng thống phải chỉ ra sự cho phép rõ ràng từ Quốc hội để thực thi" , ông Roberts viết thay mặt đa số thẩm phán.
Hiến pháp Mỹ quy định quyền ban hành thuế và thuế quan thuộc về Quốc hội, không phải tổng thống. Tuy vậy, ông Trump đã viện dẫn Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) - đạo luật cho phép tổng thống điều tiết thương mại trong tình trạng khẩn cấp quốc gia - để áp thuế lên gần như toàn bộ đối tác thương mại của Mỹ mà không cần sự phê chuẩn của Quốc hội.
Tổng thống Donald Trump giơ biểu đồ khi phát biểu tại sự kiện công bố chính sách thương mại “Make America Wealthy Again” ở Vườn Hồng Nhà Trắng, Washington D.C. (Nguồn: Reuters)
Tòa án nhận định cách chính quyền Trump diễn giải IEEPA đã xâm phạm quyền lực của Quốc hội và vi phạm nguyên tắc pháp lý mang tên “học thuyết vấn đề lớn” (major questions doctrine).
Theo học thuyết này, các quyết định hành pháp có ý nghĩa kinh tế và chính trị đặc biệt lớn phải được Quốc hội trao quyền rõ ràng.
Donald Trump là tổng thống đầu tiên sử dụng IEEPA nhằm áp thuế. Trước đây, đạo luật này chủ yếu được dùng để trừng phạt các quốc gia thù địch hoặc phong tỏa tài sản, chứ không nhằm đánh thuế nhập khẩu.
Chính quyền Trump lập luận rằng quyền “điều tiết” thương mại trong tình trạng khẩn cấp bao gồm cả việc áp thuế, nhưng Tòa án Tối cao bác bỏ cách diễn giải này.
Các chuyên gia thuộc mô hình ngân sách Penn-Wharton ước tính số tiền thu được từ thuế quan dựa trên IEEPA đã vượt 175 tỷ USD và có thể phải hoàn trả sau phán quyết của tòa.
Thuế quan là trụ cột trong chính sách kinh tế và đối ngoại của ông Trump. Sau khi bắt đầu nhiệm kỳ tổng thống thứ hai, ông đã phát động một cuộc chiến thương mại toàn cầu, khiến nhiều đối tác xa lánh, thị trường tài chính biến động và làm gia tăng bất ổn kinh tế thế giới.
Vụ kiện được khởi xướng bởi các doanh nghiệp chịu ảnh hưởng từ thuế quan cùng 12 bang của Mỹ (đa số do đảng Dân chủ lãnh đạo), phản đối việc ông Trump đơn phương áp thuế mà không thông qua Quốc hội.
