Hiệp định khí hậu Paris được 194 quốc gia cùng Liên minh châu Âu (EU) ký kết năm 2015, có hiệu lực từ 2016, hướng tới mục tiêu giữ Trái Đất nóng dưới 1,5 độ C so với thời tiền công nghiệp. Mười năm sau thời điểm đó, dữ liệu khoa học cho thấy nhiều chỉ số khí hậu liên tục lập ngưỡng mới.
"Ngân sách carbon" chỉ đủ dùng tới 2030
Ống khói của Nhà máy điện Harrison ở Haywood, tây Virginia, Mỹ, ngày 16/5/2018. Ảnh: Reuters
"Ngân sách carbon" là thuật ngữ chỉ hạn mức phát thải carbon để giữ Trái Đất nóng dưới ngưỡng 1,5 độ C so với thời tiền công nghiệp. Theo báo cáo Ngân sách Carbon Toàn cầu cập nhật, lượng khí thải CO2 từ nhiên liệu hóa thạch dự kiến sẽ tăng lên mức kỷ lục 38,1 tỷ tấn vào năm 2025, do việc sử dụng than, dầu và khí đốt ngày càng tăng.
Báo cáo do hơn 130 nhà khoa học quốc tế, khuyến nghị các quốc gia cần thải dưới mức 170 tỷ tấn CO2 những năm tới để hạn chế Trái đất nóng vượt mức 1,5 độ C. Tuy nhiên, với tốc độ phát thải như hiện tại, ngưỡng này sẽ sớm đạt trong 4 năm tới.
Theo dữ liệu từ Mạng lưới Quan sát Khí quyển Toàn cầu thuộc Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO), nồng độ CO2, methane (CH4) và N2O leo thang, kéo nhiệt độ toàn cầu tăng đột biến trong giai đoạn 2023-2025.
Nhiệt độ Trái Đất: Một thập kỷ tăng tốc
Mức tăng nhiệt độ trung bình hàng năm so với thời tiền công nghiệp. Nguồn: ECMWF
Các chuyên gia Viện Nghiên cứu Không gian Goddard (GISS) của Cơ quan Hàng không và Vũ trụ Quốc gia Mỹ (NASA) cho biết nhiệt độ bề mặt Trái Đất năm 2025 cao hơn 1,19 độ C so với mức trung bình giai đoạn 1951-1980, và ngang với năm 2023. Đây là một trong những năm nóng nhất từng được ghi nhận.
Bộ dữ liệu tổng hợp của WMO cho thấy năm 2025 cao hơn 1,44 độ C so với thời tiền công nghiệp. Đây là một trong 3 năm nóng nhất lịch sử gần 180 năm ghi nhận nhiệt độ toàn cầu.
Bắc cực: Băng biển sụt giảm chóng vánh
Báo cáo Bắc Cực năm 2025 của Cơ quan Khí tượng và Hải dương học Quốc gia Mỹ (NOAA) xác nhận giai đoạn tháng 10/2024 đến tháng 9/2025 là thời kỳ nóng nhất kể từ 1900. Trong đó, tốc độ nóng lên của Bắc Cực nhanh hơn gấp đôi so với mức trung bình toàn cầu.
Diện tích băng biển cực đại mùa đông hồi tháng 3/2025 được ghi nhận ở mức thấp nhất, khoảng 14,47 triệu km2, theo Trung tâm Băng quốc gia Mỹ.
Bản đồ cho thấy sự suy giảm băng biển Bắc Cực giai đoạn 2015-2025. Nguồn: Copernicus/C3S/CDS
Đại dương: Hấp thụ nhiệt kỷ lục và mực nước biển dâng cao
Theo NOAA và Berkeley Earth, năm 2025, đại dương đã hấp thụ lượng nhiệt cao chưa từng thấy, phá vỡ mọi kỷ lục trước đó ở tầng nước mặt. Hệ quả là mực nước biển tiếp tục dâng cao.
Năm ngoái, dữ liệu từ NASA cho thấy mực nước biển toàn cầu tăng ở mức 0,59 cm theo năm, dù trước đó dự báo ở mức 0,43 cm. Ủy ban Liên chính phủ về Biến đổi Khí hậu (IPCC) dự báo đến 2050, mực nước biển sẽ tăng thêm 29-29 cm so với giai đoạn 1995-2014.
Dù mực nước biển toàn cầu chỉ tăng vài cm mỗi năm, nhiều quốc gia có các thành phố thấp trũng đều đối mặt nguy cơ chìm nhanh. Tại Đông Nam Á, Bangkok (Thái Lan) được dự báo ngập sâu, ở mức 73 cm vào năm 2050.
Trong khi đó, các quốc đảo Thái Bình Dương như Tuvalu, Kiribati và Fiji đối mặt với mực nước biển dâng cao trong nhiều năm nay. NASA dự báo mức này sẽ tiếp tục dâng thêm 15 cm trong ba thập kỷ tới, ngay cả khi lượng khí thải nhà kính được kiểm soát.
Một phần dự án bờ biển thích ứng khí hậu tại Funafuti, Tuvalu. Ảnh: Dự án bờ biển thích ứng Tuvalu
Năm ngoái, Tuvalu trở thành quốc gia đầu tiên di cư vì nước biển dâng. Theo hiệp ước với Australia, nước này sẽ tiếp nhận 280 người dân Tuvalu mỗi năm. Họ được cấp thường trú nhân (thẻ xanh) trước khi lên máy bay, cũng như tiếp cận với dịch vụ y tế, giáo dục và các dịch vụ khác như một công dân Australia ngay khi đặt chân đến vùng đất mới.
(theo Reuters, WEF)
