Mới đây, tạp chí Cầu Thị - cơ quan lý luận của Đảng Cộng sản Trung Quốc - có bài đăng trích đoạn từ phát biểu của Tổng Bí thư - Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình về con đường phát triển tài chính mang đặc trưng và thúc đẩy sức mạnh tài chính của nước này.
Tham vọng của Trung Quốc
Theo đó, nhà lãnh đạo Trung Quốc yêu cầu nước này cần xây dựng một "tiền tệ mạnh" có thể được sử dụng rộng rãi trong thương mại quốc tế, đầu tư và thị trường ngoại hối, và đạt được vị thế dự trữ toàn cầu.
Trung Quốc không ngừng thúc đẩy quốc tế hóa nhân dân tệ
ẢNH: REUTERS
Từ lâu, giới lãnh đạo Trung Quốc đã tìm cách thúc đẩy quốc tế hóa CNY, nhưng bình luận mới đây của Chủ tịch nước Tập Cận Bình đánh dấu định nghĩa rõ ràng nhất về mục tiêu một "tiền tệ mạnh", cũng như các nền tảng tài chính rộng lớn hơn mà Bắc Kinh sẽ cần xây dựng để hỗ trợ nó. Nền tảng này bao gồm một "ngân hàng trung ương hùng mạnh" có khả năng quản lý tiền tệ hiệu quả, các tổ chức tài chính cạnh tranh toàn cầu và các trung tâm tài chính quốc tế có khả năng "thu hút vốn toàn cầu và gây ảnh hưởng đến giá cả toàn cầu".
Hơn 10 năm qua, Trung Quốc đã không ngừng thúc đẩy việc quốc tế hóa CNY, thể hiện qua nhiều động thái khác nhau, bao gồm cả việc tăng cường các thỏa thuận thương mại quốc tế thanh toán bằng CNY. Trung Quốc cũng đẩy mạnh phát triển hệ thống thanh toán quốc tế CIPS của nước này.
Kể từ khi Nga tiến hành chiến dịch quân sự đặc biệt nhằm vào Ukraine hồi tháng 2, CNY đến nay đã trở thành tiền tệ tài trợ thương mại lớn thứ 2 trên thế giới. Nhưng CNY vẫn đóng vai trò hạn chế trong dự trữ chính thức. Ước tính đến quý 3/2025, USD chiếm khoảng 57% dự trữ toàn cầu, giảm từ 71% vào năm 2000, trong khi euro đứng ở mức khoảng 20%, theo dữ liệu từ IMF. Còn CNY xếp thứ 6 khi chỉ ở mức 1,93%.
Trong năm qua, CNY nhìn chung đã mạnh lên so với USD, mặc dù các ngân hàng đầu tư quốc tế cho rằng CNY vẫn thấp hơn giá trị hợp lý dài hạn của loại tiền tệ này.
Kịch bản nào khả dĩ ?
Trong phân tích gửi đến Thanh Niên, Eurasia Group (Mỹ), đơn vị tư vấn và nghiên cứu rủi ro chính trị hàng đầu thế giới, đặt vấn đề: "Với việc CNY chiếm chưa đến 2% dự trữ tiền tệ toàn cầu, tham vọng của Trung Quốc có thực tế không?".
Theo đó, thời gian qua có nhiều nhìn nhận về việc liệu vị thế của USD có đang bị đe dọa hay không. Đến nay, giá trị của USD đã giảm khoảng 12% kể từ khi Tổng thống Mỹ Donald Trump bắt đầu nhiệm kỳ thứ 2. Tỷ trọng của USD trong dự trữ ngân hàng trung ương đang ở mức thấp nhất trong 2 thập niên qua. Và một số quốc gia đang quay lưng lại với USD trong giao dịch hàng hóa, mua dầu Nga bằng tiền tệ không phải USD.
USD cũng mất ảnh hưởng do chính sách thuế quan và chính sách đối ngoại của Nhà Trắng. Thêm vào đó là sự phân cực ngày càng gia tăng ở Mỹ, vượt ra ngoài tiền tệ khi giá vàng tăng vọt vì giới đầu tư tìm cách "trú ẩn".
Tuy nhiên, thực tế là USD vẫn giữ vai trò "khổng lồ" khi chiếm đến 57% dự trữ tiền tệ toàn cầu. USD vẫn rất cần thiết cho giao dịch ngoại hối và phát hành trái phiếu bằng ngoại tệ. Các nền kinh tế thị trường mới nổi - ngoài Trung Quốc - phụ thuộc rất nhiều USD. Từ các thực tế trên, chuyên gia Rob Kahn, thuộc Eurasia Group, cho rằng "USD sẽ không ngừng là tiền tệ dự trữ của thế giới", nên vẫn là tiền tệ thanh khoản chính.
Tuy nhiên, cũng không thể loại bỏ khả năng USD tiếp tục trượt dốc, tạo ra không gian trong dài hạn cho CNY trở thành tiền tệ dự trữ mới trên toàn cầu. Như thế, Trung Quốc sẽ phải làm gì để đạt mục tiêu và sự phân nhánh sẽ là gì?
Theo chuyên gia Kahn, Bắc Kinh phải mở tài khoản vốn, có nghĩa là chấm dứt các hạn chế đối với đầu tư nước ngoài và cho phép các hộ gia đình Trung Quốc chuyển tiền ra nước ngoài. Trung Quốc cũng sẽ phải làm cho CNY dễ dàng chuyển đổi thành vàng hoặc các loại tiền tệ khác. Muốn vậy, Trung Quốc cần phải để CNY tăng giá, điều mà nước này tìm cách hạn chế vì sợ gây hại cho xuất khẩu.
Nhưng điều đó khó có thể xảy ra vì Bắc Kinh không sẵn sàng từ bỏ quyền kiểm soát tiền tệ như hiện nay, nhất là khi nền kinh tế Trung Quốc vẫn phụ thuộc lớn vào xuất khẩu.
Thế nhưng, nỗ lực của Trung Quốc nhằm tăng cường quốc tế hóa CNY vẫn có thể tạo ra một số thay đổi trong dài hạn. Đó là thế giới tiến tới hệ thống tiền tệ đa cực hơn, CNY dù không thể thay thế USD nhưng vẫn đóng vai trò bổ sung lớn hơn. Tất nhiên, điều này cần thêm nhiều thời gian và Trung Quốc phải cải cách thể chế đáng kể trước khi các nhà đầu tư và ngân hàng trung ương các nước bắt đầu xem CNY là một giải pháp thay thế thực sự an toàn, thanh khoản và đáng tin cậy hơn USD.
Nếu điều đó xảy ra, sự phân nhánh sẽ rất lớn. Lâu nay, Mỹ hưởng lợi lớn từ việc có USD là tiền dự trữ toàn cầu như hạn chế khả năng khủng hoảng tiền tệ, giúp giảm chi phí vay cho người Mỹ, mang lại sức mạnh địa chính trị đáng kể khi Washington có thể thực thi các biện pháp trừng phạt bằng cách ngăn chặn các quốc gia sử dụng các hệ thống thanh toán quốc tế như SWIFT. Cho nên, nếu CNY tăng cường vai trò hay thay thế USD thì Trung Quốc sẽ chiếm dần các lợi ích mà Mỹ hiện có. Bởi vậy, nhiều nhà phân tích tài chính đã chỉ trích chính quyền Tổng thống Trump làm suy yếu USD.
