Trong hơn hai thập kỷ qua, Elon Musk gần như chỉ có một đích đến duy nhất trong tham vọng không gian của mình: sao Hỏa.
Người đàn ông giàu nhất thế giới từng nhiều lần khẳng định rằng ông thành lập SpaceX vào năm 2002 với mục tiêu cốt lõi là giúp loài người định cư trên hành tinh Đỏ. Trên trang web chính thức của SpaceX, sao Hỏa luôn được đặt ở vị trí trung tâm, với những lập luận chi tiết về lý do vì sao hành tinh thứ tư tính từ Mặt Trời là lựa chọn tối ưu cho việc mở rộng sự sống của nhân loại ra ngoài Trái Đất.
Trong khi đó, Mặt Trăng, điểm đến tự nhiên và gần gũi nhất của con người trong không gian, thường xuyên bị Musk xem nhẹ. Chỉ khoảng 13 tháng trước, ông còn tuyên bố SpaceX sẽ “đi thẳng tới sao Hỏa”, đồng thời gọi Mặt Trăng là “một sự xao nhãng không cần thiết”.
Tuy nhiên, cuối tuần qua, Musk đã khiến giới quan sát bất ngờ khi công bố một sự thay đổi chiến lược quan trọng: SpaceX sẽ tập trung vào việc xây dựng một thành phố tự phát triển trên Mặt Trăng, ít nhất là trong ngắn hạn.
Trong một bài đăng trên mạng xã hội X vào chiều Chủ nhật (8/2), Elon Musk viết: “Đối với những ai chưa biết, SpaceX đã chuyển trọng tâm sang xây dựng một thành phố tự phát triển trên Mặt Trăng, bởi chúng ta có thể đạt được điều này trong vòng chưa đầy 10 năm, trong khi sao Hỏa sẽ cần hơn 20 năm”.
Theo Musk, sứ mệnh cốt lõi của SpaceX không hề thay đổi: mở rộng ý thức và sự sống của loài người ra các vì sao. Điều thay đổi nằm ở chiến lược và thứ tự ưu tiên.
Ông chỉ ra một khác biệt mang tính quyết định giữa hai điểm đến. Việc bay tới sao Hỏa chỉ khả thi khi Trái Đất và sao Hỏa nằm ở vị trí thuận lợi, xảy ra mỗi 26 tháng một lần, với thời gian hành trình khoảng 6 tháng. Ngược lại, SpaceX có thể phóng tàu lên Mặt Trăng gần như mỗi 10 ngày và chuyến bay chỉ mất khoảng hai ngày.
“Điều đó có nghĩa là chúng tôi có thể thử nghiệm, điều chỉnh và cải tiến nhanh hơn rất nhiều khi xây dựng một thành phố trên Mặt Trăng so với sao Hỏa”, Musk nhấn mạnh.
Starship và tham vọng công nghiệp hóa không gian
Thực tế, Musk đã ám chỉ sự chuyển hướng này từ đầu tháng 2, trong một bản cập nhật dài về kế hoạch vận hành một chòm sao vệ tinh trung tâm dữ liệu khổng lồ quanh Trái Đất. Phương tiện then chốt cho toàn bộ tham vọng này chính là Starship – tên lửa siêu nặng, tái sử dụng hoàn toàn, được SpaceX phát triển nhằm phục vụ mục tiêu định cư ngoài Trái Đất.
Trong bản cập nhật ngày 2/2, Musk đặc biệt nhấn mạnh tiềm năng của Starship đối với Mặt Trăng. Nhờ những tiến bộ như tiếp nhiên liệu trong không gian, Starship sẽ có khả năng hạ cánh xuống Mặt Trăng với khối lượng hàng hóa khổng lồ.
Một khi đã hiện diện thường trực trên Mặt Trăng, SpaceX có thể thiết lập các cơ sở nghiên cứu và sản xuất lâu dài. Musk hình dung những nhà máy đặt ngay trên bề mặt Mặt Trăng, tận dụng tài nguyên tại chỗ để chế tạo vệ tinh và phóng chúng sâu hơn vào không gian.
Xa hơn nữa, ông đề cập đến việc sử dụng bệ phóng điện từ và công nghệ sản xuất trên Mặt Trăng để triển khai từ 500 đến 1.000 terawatt vệ tinh trí tuệ nhân tạo mỗi năm vào không gian sâu, qua đó đưa nhân loại tiến gần hơn trên thang đo Kardashev – thước đo mức độ phát triển của các nền văn minh dựa trên khả năng khai thác năng lượng.
Thang đo Kardashev, được nhà khoa học Liên Xô Nikolai Kardashev đề xuất năm 1964, phân loại các nền văn minh theo lượng năng lượng mà họ có thể kiểm soát. Nền văn minh Loại I có thể khai thác toàn bộ năng lượng của hành tinh quê hương. Loại II có thể tận dụng toàn bộ năng lượng của ngôi sao chủ, chẳng hạn thông qua một cấu trúc kiểu Dyson. Loại III thậm chí còn kiểm soát năng lượng của cả một thiên hà.
Nhân loại hiện nay thậm chí còn chưa chạm tới Loại I. Với Musk, Mặt Trăng có thể là bàn đạp quan trọng để thay đổi thực tế đó.
Dù viễn cảnh các trung tâm dữ liệu ngoài không gian rất thu hút, Musk khẳng định đây chỉ là “yếu tố phụ”. Lý do thực sự khiến ông ưu tiên Mặt Trăng nằm ở nỗi lo mang tính sống còn.
Trong một bài đăng khác ngày 9/2, Musk viết rằng ông lo sợ một thảm họa tự nhiên hoặc do con người gây ra có thể làm gián đoạn các chuyến tàu tiếp tế từ Trái Đất, khiến một thuộc địa ngoài hành tinh bị diệt vong. Với chu kỳ phóng ngắn và khả năng thử nghiệm nhanh, một thành phố trên Mặt Trăng có thể đạt trạng thái tự duy trì trong vòng chưa đầy một thập kỷ. Sao Hỏa, vì chu kỳ 26 tháng, sẽ mất hơn 20 năm.
“Đó mới là điều quan trọng nhất”, Musk kết luận.
Dù thay đổi ưu tiên, SpaceX không hề từ bỏ giấc mơ sao Hỏa. Musk khẳng định việc định cư trên Hành tinh Đỏ chỉ bị lùi thời gian. Ông cho biết các dự án sao Hỏa có thể bắt đầu trong 5–6 năm tới và sẽ được triển khai song song với Mặt Trăng, dù Mặt Trăng là trọng tâm ban đầu.
Trong một bài đăng khác, Musk thậm chí còn dự đoán chuyến bay có người lái đầu tiên tới sao Hỏa có thể diễn ra vào năm 2031.
Artemis, NASA và cuộc đua mới lên Mặt Trăng
Thực tế, SpaceX đã theo đuổi các sứ mệnh Mặt Trăng có người lái trong khoảng năm năm qua. Tháng 4/2021, NASA chọn Starship làm tàu đổ bộ có người lái đầu tiên cho chương trình Artemis, với mục tiêu thiết lập sự hiện diện bền vững của con người trên và quanh Mặt Trăng vào cuối thập kỷ này.
Nếu mọi việc diễn ra suôn sẻ, Starship sẽ đưa phi hành gia xuống bề mặt Mặt Trăng lần đầu tiên trong sứ mệnh Artemis 3, dự kiến phóng vào năm 2028. Tuy nhiên, kế hoạch này phụ thuộc rất lớn vào thành công của Artemis 2, sứ mệnh bay vòng quanh Mặt Trăng rồi trở về Trái Đất, có thể được triển khai sớm nhất vào tháng tới.
Dù đầy tham vọng, Starship vẫn còn nhiều rào cản kỹ thuật. Tính đến nay, tên lửa này đã thực hiện 11 chuyến bay thử, tất cả đều là quỹ đạo thấp hoặc cận quỹ đạo. SpaceX vẫn cần chứng minh khả năng bay vào quỹ đạo, cũng như tiếp nhiên liệu ngoài không gian – yếu tố then chốt cho các sứ mệnh Mặt Trăng. Mỗi chuyến bay Starship lên Mặt Trăng có thể cần tới 10–12 chuyến bay “tàu tiếp dầu” để nạp đủ nhiên liệu.
Cuối năm ngoái, quyền Giám đốc NASA khi đó là Sean Duffy từng bày tỏ lo ngại về tiến độ phát triển Starship, thậm chí cân nhắc mở hợp đồng đổ bộ Mặt Trăng cho các đối thủ như Blue Origin của Jeff Bezos.
Dù Duffy không còn lãnh đạo NASA và vị trí này hiện do Jared Isaacman đảm nhiệm, cạnh tranh vẫn rất khốc liệt. Blue Origin gần đây thông báo tạm dừng các chuyến bay du lịch không gian cận quỹ đạo trong ít nhất hai năm để dồn lực cho mục tiêu đưa con người lên Mặt Trăng.
Việc Elon Musk chuyển trọng tâm sang Mặt Trăng không chỉ là một thay đổi chiến thuật, mà phản ánh cách tiếp cận thực dụng hơn trước những rủi ro tồn vong của nhân loại. Nếu sao Hỏa là giấc mơ dài hạn, thì Mặt Trăng đang nổi lên như bước đi chiến lược, nhanh hơn, an toàn hơn và có thể là chìa khóa để loài người thực sự trở thành một nền văn minh đa hành tinh.
(Theo Space, LiveScience)
