Vốn điều lệ chưa tới 1.000 tỷ đồng khiến VEC lỡ nhịp cao tốc Bắc – Nam, sau tăng gấp 40 lần lên 40.000 tỷ lập tức "vào guồng" với 3 dự án lớn

Tại Tọa đàm “Để Kinh tế Nhà nước dẫn dắt, mở đường trong kỷ nguyên mới” do báo Tiền Phong tổ chức sáng ngày 6/2, ông Lê Quang Vũ - Ủy viên HĐTV Tổng Công ty Đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam (VEC) cho biết: "Tôi đặc biệt tâm đắc với định hướng 'kinh tế nhà nước phải giữ vai trò tiên phong, mở đường, dẫn dắt phát triển' trong Nghị quyết 79. Tuy nhiên, để làm rõ hơn tinh thần này, theo tôi cần nhấn mạnh thêm một khái niệm quan trọng: doanh nghiệp nhà nước phải thực sự có năng lực thực chất, chứ không chỉ mang tính hình thức về vai trò".

Từ thực tiễn của VEC, ông Vũ nhận thấy điều này rất rõ. Theo chia sẻ của ông Vũ, VEC được thành lập từ năm 2004, đã triển khai nhiều dự án cao tốc trọng điểm quốc gia. Tuy nhiên, trong một thời gian dài, doanh nghiệp rơi vào tình trạng có thể gọi là "tắc nghẽn về thể chế và nguồn lực".

Đến giai đoạn 2021-2022, vốn điều lệ của VEC chưa đến 1.000 tỷ đồng, trong khi tổng tài sản ghi nhận lên tới khoảng 108.000 tỷ đồng (trước điều chỉnh là 125.000 tỷ đồng). Cơ cấu vốn như vậy khiến doanh nghiệp gặp rất nhiều khó khăn trong huy động vốn để triển khai dự án mới, dẫn tới việc VEC bị lỡ nhịp trong một số dự án cao tốc Bắc - Nam.

Bước ngoặt chỉ thực sự đến khi Quốc hội thông qua chủ trương tăng vốn điều lệ cho VEC. Sau khi hoàn tất thủ tục, vốn điều lệ của VEC đã tăng lên gần 40.000 tỷ đồng. Ngay lập tức, năng lực triển khai dự án được cải thiện rõ rệt.

Chỉ trong đầu năm 2025, VEC đã đồng loạt triển khai 3 dự án lớn, bao gồm: Mở rộng cao tốc TPHCM - Long Thành - Dầu Giây; Mở rộng cao tốc Nội Bài - Lào Cai (đoạn Yên Bái - Lào Cai); Tham gia đầu tư theo phương thức PPP ở một số dự án vành đai, cao tốc mới.

Dự kiến năm 2026, doanh nghiệp sẽ tiếp tục triển khai thêm nhiều dự án khác. Điều này cho thấy khi được trao đủ nguồn lực, doanh nghiệp nhà nước hoàn toàn có thể tăng tốc, đảm nhận khối lượng công việc rất lớn.

Từ thực tiễn đó, ông Vũ rút ra ba vấn đề quan trọng. Thứ nhất, vai trò của kinh tế nhà nước hiện nay không chỉ là "chủ đạo", mà phải tiên phong, mở đường, dẫn dắt phát triển. Muốn vậy, cơ chế phải tạo điều kiện để doanh nghiệp nhà nước có đủ năng lực cạnh tranh thực sự.

Thứ hai, lĩnh vực hạ tầng giao thông, đặc biệt là cao tốc, là "đòn bẩy" trực tiếp cho tăng trưởng hai con số. Tác động thể hiện ở cả hai chiều: Trực tiếp thông qua hiệu quả đầu tư, quản lý, khai thác cao tốc; gián tiếp thông qua thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội vùng, liên kết vùng.

Thứ ba, doanh nghiệp nhà nước cần chuyển từ tư duy "quản lý" sang "kiến tạo phát triển".

Tuy nhiên, quá trình triển khai thực tế cũng đặt ra nhiều áp lực: tiến độ, chất lượng, chi phí dự án ngày càng cao. Vì vậy, yêu cầu cấp thiết là: Cơ chế phân cấp, phân quyền rõ ràng hơn; Chủ động hơn về vốn và công tác chuẩn bị đầu tư; Ứng dụng công nghệ quản trị hiện đại trong quản lý dự án.

Từ đó, ông Vũ đưa ra kiến nghị một số nội dung: Doanh nghiệp nhà nước không cần giữ vai trò ở mọi lĩnh vực, mà tập trung vào các ngành, lĩnh vực then chốt, trụ cột của nền kinh tế. Bảo đảm quyền tự chủ của doanh nghiệp nhà nước trong cơ chế thị trường, đi kèm minh bạch và trách nhiệm giải trình. Thu hẹp lĩnh vực Nhà nước cần duy trì vốn, đẩy mạnh sắp xếp, cổ phần hóa, hoàn thiện thể chế để doanh nghiệp nhà nước dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm; tin tưởng giao nhiệm vụ lớn cho các doanh nghiệp nhà nước nòng cốt, có vai trò xương sống trong các ngành chiến lược.