UAV tích hợp cáp quang (Ảnh: EP).
UAV sử dụng cáp quang từng được coi là một yếu tố làm thay đổi cục diện: Cho phép trinh sát và loại bỏ đối phương từ khoảng cách xa, lại miễn nhiễm với gây nhiễu điện tử. Nhưng rồi thời tiết ở Ukraine trở lạnh.
Khi đợt giá rét giữa tháng 1 tràn qua Ukraine, nó đã phơi bày một điểm yếu của công nghệ này. Các sợi cáp bị đóng băng ngay trên cuộn, khiến việc nhả cáp trở nên khó khăn. Các hạt băng bám vào những đoạn cáp đã triển khai, làm chúng cứng và giòn.
Theo thông cáo báo chí của trung tâm huấn luyện Dronarium tại Kiev, chừng đó cũng đủ để khiến các UAV cáp quang phải "trói cánh" ngừng hoạt động tại đây. Ở những nơi khác, vấn đề đóng băng này hạn chế đáng kể khả năng tác chiến của loại UAV này ngoài thực địa.
“Tôi đã nghe từ 10 đội UAV rằng đây là một vấn đề thực sự", một người thử nghiệm UAV quân sự ẩn danh của Ukraine cho biết.
Theo các nguồn công khai, phía Nga đang tận dụng những điều kiện thời tiết lạnh giá bằng cách “tăng cường các hoạt động tấn công trên tuyến đầu, trong khi lực lượng Ukraine vẫn tiếp tục kháng cự mạnh mẽ”, trong đó có việc sử dụng UAV cáp quang, theo ông Nazariy Barchuk, nhà phân tích của Trung tâm An ninh và Hợp tác Ukraine.
Mặc dù cả hai bên đều sử dụng số lượng lớn UAV cáp quang, Nga có khả năng sản xuất UAV với quy mô lớn hơn Ukraine. Các phi công UAV của Nga vì thế ít bị hạn chế hơn bởi tình trạng thiếu hụt nguồn cung.
Theo ông Richard Fellows, cựu giám đốc một công ty cáp quang của Mỹ đã nghỉ hưu, bản thân sợi quang không bị suy giảm chất lượng do nhiệt độ cực thấp. Thứ gây hư hại là hơi ẩm trong không khí khi bị đóng băng.
Phần lớn các UAV triển khai ngoài thực địa sử dụng công nghệ này đều có cuộn cáp không được che chắn. Việc bọc bảo vệ làm tăng khối lượng UAV, khiến nó nặng hơn dù trên thực tế vẫn có những hệ thống có vỏ bọc đang được sử dụng.
“Nước rất dễ bám vào. Nếu băng hình thành giữa hai sợi cáp, chúng có thể không nhả ra dễ dàng. Khi cố nhả cáp, điều đó có thể khiến sợi cáp bị đứt", ông Fellows cho hay.
Người thử nghiệm UAV ẩn danh nói thêm rằng những sợi cáp đã được nhả ra cũng có thể bị băng bám, khiến chúng dễ bị đứt khi chịu lực kéo. Chúng cũng dễ bị đóng băng dính vào cành cây và các vật cản khác.
Điều này không hoàn toàn ngăn cản UAV cáp quang hoạt động. Tuy nhiên, tình trạng đóng băng hạn chế mức độ mà UAV có thể quay hướng và cơ động. Để đạt hiệu quả, UAV cần có khả năng di chuyển tự do trên quãng đường dài và thực hiện các khúc ngoặt gắt khi cần thiết.
Về mặt thực tế, điều này có nghĩa là UAV không thể bay xa như trước, dễ bị bắn hạ hơn và có nguy cơ cao hơn bị mất liên kết với người điều khiển.
Một vấn đề khác là các mô-đun SFP dùng để thu và phát tín hiệu thường chỉ được thiết kế để hoạt động ổn định trong dải nhiệt độ từ 0 đến 70 độ C, theo ông Barchuk.
“Việc đóng băng của các thiết bị như vậy có thể dẫn đến suy giảm hoặc mất tín hiệu do hiện tượng ngưng tụ trong các vi mạch và sự trôi tần số, gây tổn thất từ 20–50%”, ông nói.
Những tháng lạnh giá cũng bộc lộ điểm yếu của UAV theo những cách khác. Ông Valentyn Prokopchenko, một binh sĩ thuộc Lữ đoàn Khartia số 13, nói rằng nhiệt độ thấp làm giảm hiệu suất pin, trong khi việc chống chọi với gió mạnh lại tiêu tốn thêm nhiều năng lượng.
Trong khi đó, ông Dimko Zhluktenko, một phi công UAV cho rằng dù Ukraine phụ thuộc nhiều vào máy bay không người lái, công nghệ này vẫn có những giới hạn và không thể một mình quyết định thành bại của cuộc chiến.
Theo ông, Ukraine đặc biệt cần thêm pháo binh. Các UAV trinh sát của ông tỏ ra kém hiệu quả khi ông xác định được vị trí đối phương nhưng đơn vị pháo binh không thể tấn công vì mỗi ngày chỉ có 3 quả đạn.
