3 cụm đảo bảo tồn biển của Cà Mau: Khi ngư dân trở thành "vệ tinh giữ biển"

Cà Mau đang chọn cách tiếp cận ít ồn ào nhưng trực diện, trao vai trò "người giữ biển" cho ngư dân. Đó không chỉ là câu chuyện bảo tồn, mà là bài toán sinh kế, ý thức cộng đồng và áp lực mưu sinh ven bờ đang giao nhau trong một vùng biển có khu bảo tồn rộng 27.000 ha.

ẢNH: G.B

Khu bảo tồn biển cấp tỉnh được thành lập, bao trùm vùng biển quanh Hòn Khoai, Hòn Chuối và Hòn Đá Bạc. Trước đó, những giải pháp kỹ thuật đã được đầu tư, trong đó nổi bật là dự án thả 900 khối rạn nhân tạo hình lập phương, cao khoảng 1 m bằng bê tông cốt thép tại vùng biển Tây. Đây được xem là bước đi có tác động tích cực rõ rệt trong phục hồi đa dạng sinh học.

ẢNH: G.B

Ngư dân Huỳnh Văn Kiệt (xã Đá Bạc) cho biết, sự thay đổi đã nhìn thấy được bằng mắt thường. Theo ông, từ khi rạn nhân tạo được thả, cá tôm và nhiều loài thủy sản quay về sinh sản nhiều hơn. Nhưng niềm vui ấy đi kèm nỗi lo quen thuộc, nếu không có sinh kế thay thế, ngư dân ven bờ rất khó rời bỏ thói quen đánh bắt trong vùng bảo tồn.

Ông Kiệt kiến nghị cần có chính sách khuyến khích bà con tham gia hợp tác xã nuôi trồng thủy hải sản, tạo việc làm để ổn định đời sống, từ đó hạn chế vi phạm. "Làm sao người dân đừng vào đánh bắt nữa", mong muốn ấy phản ánh rõ ràng áp lực mưu sinh đang đè lên bài toán bảo tồn.

ẢNH: CHI CỤC BIỂN, HẢI ĐẢO VÀ KIỂM NGƯ CUNG CẤP

Song song với rạn nhân tạo, các thiết bị dẫn dụ cá được lắp đặt tại khu vực thả rạn. Giải pháp này vừa tạo nơi trú ngụ cho thủy sinh, vừa góp phần ngăn tàu cá hành nghề lưới kéo hoạt động trái phép vùng ven bờ. Những cấu kiện bê tông dưới đáy biển vì thế không chỉ là "ngôi nhà" cho sinh vật biển, mà còn là "hàng rào mềm" cho công tác quản lý.

Vai trò "người giữ biển"

Ở xã Đá Bạc, một tổ đồng quản lý bảo vệ và khai thác khu vực thả rạn nhân tạo với 15 ngư dân đã được thành lập. Chính quyền giao quyền quản lý cho cộng đồng, một bước chuyển đáng chú ý trong cách làm bảo tồn.

ẢNH: CHI CỤC BIỂN, HẢI ĐẢO VÀ KIỂM NGƯ CUNG CẤP

Ông Lê Chiến Lũy, Trưởng phòng Kinh tế xã Đá Bạc, cho biết hoạt động tuyên truyền được duy trì thường xuyên để chủ tàu và ngư dân nắm rõ tọa độ khu bảo tồn, từ đó tự giác chấp hành quy định môi trường biển. 

Theo ông Lũy, đồng quản lý đã góp phần phục hồi đa dạng sinh học, tăng sản lượng và giúp người dân hướng tới sinh kế bền vững, đồng thời hỗ trợ thực hiện các quy định về chống khai thác IUU và chỉ thị của Tỉnh ủy Cà Mau về không khai thác hủy diệt nguồn lợi thủy sản.

ẢNH: G.B

Thực tế vẫn còn khoảng trống. Ông Nguyễn Quốc Trọng, thành viên tổ đồng quản lý tại ấp Kinh Hòn Bắc, thừa nhận hoạt động của tổ chủ yếu dừng ở vận động, tuyên truyền. Khi áp lực kinh tế vẫn còn, việc thuyết phục người vi phạm rời khỏi khu bảo tồn không phải lúc nào cũng hiệu quả. 

Tuần tra dày hơn, thông điệp rõ hơn

Để lấp khoảng trống đó, lực lượng chức năng tăng cường tuần tra kiểm soát. Thống kê cho thấy, đã có 15 chuyến tuần tra tại các phân khu chức năng và 73 chuyến tuần tra liên ngành được thực hiện. Hơn 2.212 tàu cá với trên 9.355 lượt ngư dân đã được tiếp cận, tuyên truyền và cấp phát tờ rơi nhằm nhận diện rõ ranh giới các phân khu bảo tồn.

ẢNH: G.B

Các con số cho thấy nỗ lực không chỉ dừng ở kỹ thuật hay cộng đồng, mà là sự phối hợp nhiều lớp: rạn nhân tạo - tổ đồng quản lý - tuần tra liên ngành.

Trong giai đoạn tới, Cà Mau tiếp tục triển khai kế hoạch phát triển nuôi trồng hải sản trên biển và ven biển giai đoạn 2023 - 2025, định hướng đến 2030; đồng thời thực hiện quy hoạch bảo vệ và khai thác nguồn lợi thủy sản thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn 2050.

Những giải pháp nâng cao ý thức cộng đồng sẽ tiếp tục song hành với các dự án kỹ thuật. Mục tiêu không chỉ là bảo vệ hệ sinh thái, mà còn mở ra hướng sinh kế bền vững cho ngư dân, cho người dân ven biển, nơi bảo tồn và mưu sinh đang buộc phải đi cùng nhau.