Ukraine đang bù đắp năng lực thiếu hụt của bộ binh bằng máy bay không người lái (Ảnh: Reuters).
Tầm nhìn của Mỹ trong chiến lược chấm dứt cuộc chiến Nga - Ukraine khá đơn giản: Kiev từ bỏ lãnh thổ vốn là nền tảng phòng thủ của nước này trước Moscow trong hơn một thập niên qua. Đổi lại, Kiev được hứa hẹn về một lá chắn quân sự của phương Tây, điều mà Moscow kịch liệt phản đối.
Các cuộc đàm phán do Mỹ làm trung gian giữa Nga và Ukraine tại Abu Dhabi, Các Tiểu vương quốc Ả rập Thống nhất (UAE) vào cuối tuần qua diễn ra lạc quan, tích cực và mang tính xây dựng, theo các quan chức Mỹ. "Hai phái đoàn thể hiện sự tôn trọng lẫn nhau, nhường nhịn và hòa hợp tốt đến mức có lúc họ gần như là bạn bè", các quan chức Mỹ cho biết.
Tuy nhiên, diễn biến trên chiến trường vẫn không có dấu hiệu hạ nhiệt. Vì vậy, câu hỏi đặt ra là liệu cuộc chiến dài nhất ở châu Âu kể từ sau Thế chiến II có đang tiến gần đến một thỏa thuận hòa bình như các đặc phái viên của Tổng thống Donald Trump là Steve Witkoff và Jared Kushner hy vọng?
Hay 2026 sẽ lại là một năm chiến tranh tiêu hao khốc liệt, trong đó Moscow và Kiev coi nỗ lực hòa giải của Mỹ như một chiến tuyến khác? Các chuyên gia quân sự đã đưa ra 3 kịch bản khả thi cho năm 2026.
Tiếp tục chiến sự, tiếp tục đàm phán
Đây là thực tế có khả năng xảy ra nhất khi các cuộc đàm phán loanh quanh không lối thoát.
Các binh sĩ Ukraine gần tiền tuyến ở Donbass đi bộ dưới lưới chống máy bay không người lái (Ảnh: Reuters).
“Có nhiều hoài nghi trong lòng người dân Ukraine về các cuộc đàm phán do Mỹ dẫn đầu", ông Andriy Zagorodnyuk, cựu Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine, nói. Vấn đề không phải vì người dân Ukraine không muốn chiến tranh kết thúc, mà vì mọi diễn biến quân sự, công nghiệp và chính trị đều báo hiệu rằng chiến sự sẽ tiếp diễn trong năm 2026.
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky phản đối việc để Nga nắm quyền kiểm soát toàn bộ Donbass và nói rằng bất kỳ thỏa thuận nào về lãnh thổ đều phụ thuộc vào các đảm bảo an ninh, bao gồm việc thiết lập các trung tâm quân sự châu Âu tại Ukraine và điều quan trọng nhất là vai trò hỗ trợ của Mỹ.
Nga, vốn phản đối bất kỳ sự hiện diện quân sự nào của phương Tây, đang gây sức ép lên Nhà Trắng để Ukraine rút quân khỏi Donbass, tuyên bố rằng thỏa thuận về vấn đề này đã đạt được giữa Tổng thống Vladimir Putin và người đồng cấp Trump khi họ gặp nhau ở Anchorage, Alaska hồi tháng 8/2025.
Hội nghị thượng đỉnh ở Anchorage đã làm nổi bật một vấn đề đối với lý thuyết "Đổi Donbass lấy hòa bình". Mặc dù ông Trump ủng hộ việc nhượng bộ lãnh thổ và một số yêu cầu khác của Nga, Tổng thống Putin lại không chấp nhận câu trả lời "có". Cả hai lúc đó đã bùng nổ căng thẳng.
“Cả Nga và Ukraine vẫn còn nguồn lực - nhân lực, vũ khí, tiền bạc - để tiếp tục chiến đấu", ông Alexander Gabuev, Giám đốc Trung tâm Carnegie Nga-Á-Âu, một viện nghiên cứu ở Berlin, cho biết.
Nhưng cả hai bên cũng lo ngại Mỹ có thể gây tổn hại cho họ nếu Tổng thống Trump nổi giận về tình trạng bế tắc hiện nay. Ukraine vẫn cần thông tin tình báo và các hỗ trợ khác từ Mỹ trong khi Nga dễ bị tổn thương trước các lệnh trừng phạt khắc nghiệt hơn.
Ukraine nhượng bộ trước
Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là tình trạng bế tắc sẽ tiếp tục. Đối với Ukraine, rủi ro lớn nhất là quân đội của họ cuối cùng sẽ kiệt sức.
Các phái đoàn tham gia cuộc đàm phán cuối tuần trước tại Abu Dhabi (Ảnh: Reuters).
Các binh sĩ đã chiến đấu không nghỉ ngơi trong nhiều năm, và những tân binh thiếu nhiệt huyết với tỷ lệ đào ngủ ngày càng cao. Quân đội đang bù đắp cho sự thiếu hụt bộ binh bằng cách liên tục cải thiện năng lực của máy bay không người lái.
Nhưng Nga gần đây đã bắt kịp và có nhiều tiến triển trong cuộc chiến máy bay không người lái. Các chuyên gia quân sự cho rằng, mô hình chiến đấu tiêu hao sẽ không thay đổi trong năm nay. Cuộc tấn công gần như liên tục của Nga ở Donbass kể từ cuối năm 2023 là một trong những bước tiến chậm nhất và tốn kém nhất trong lịch sử quân sự. Bầu trời đầy máy bay không người lái đã khiến các cuộc tấn công quy mô lớn gần như không thể thực hiện được.
Nhưng việc Ukraine thiếu hụt lực lượng dự bị có nghĩa là chiến lược củng cố phía đông vào năm ngoái đã phải trả giá khi Nga đang tiến sâu hơn về phía nam, bao gồm cả các vùng Dnipro và Zaporizhzhia.
Theo các chuyên gia, quân đội Ukraine đang dần trở nên giống một tấm ga trải giường quá ngắn, để lộ phần cổ hoặc phần chân.
“Chiến tranh tiêu hao có thể kết thúc dần dần, rồi đột ngột”, ông Gabuev nói. Các nhà sử học quân sự chỉ ra sự kiệt sức của quân đội Đức vào cuối Thế chiến I, mặc dù họ có ưu thế chiến thuật trong phần lớn cuộc xung đột.
Nếu sức lực của Ukraine cạn kiệt, nước này có thể phải chấp nhận một thỏa thuận khó chấp nhận nhưng tốt hơn so với lựa chọn khác. Điều đó có thể bao gồm việc đáp ứng các yêu cầu của Moscow về lãnh thổ, hạn chế quân đội Ukraine và khôi phục ảnh hưởng của Nga đối với đời sống trong nước, với chỉ những đảm bảo an ninh yếu ớt từ phía Mỹ.
Nga mệt mỏi
Tình hình chiến sự kéo dài nên nền kinh tế Nga đang có dấu hiệu trì trệ. Nhiều ngành công nghiệp phi quân sự đang thu hẹp và lãi suất tăng cao. Giá dầu thấp cùng với các cuộc tấn công tầm xa của Ukraine nhằm vào các nhà máy lọc dầu đang gây áp lực lên ngành năng lượng, nguồn thu chính của Nga.
Nhiều chuyên gia cho rằng, điều này khiến Nga khó có thể duy trì cuộc chiến vô thời hạn.
Nếu Nga, hoặc cả hai bên, tính toán rằng họ không thể tiếp tục tình hình chiến sự lâu hơn nữa, thì các cuộc đàm phán có thể trở nên khả thi hơn để ít nhất có một thỏa thuận tối thiểu có thể chấp nhận được đối với Ukraine và Nga.
