AI không làm bạn nghĩ ít hơn, mà bắt bạn nghĩ theo một cách khác
AI đang len lỏi vào mọi ngóc ngách của đời sống lao động hiện đại, từ phòng họp văn phòng đến các ngành sáng tạo, truyền thông, công nghệ.
Các công cụ trí tuệ nhân tạo giúp công việc được xử lý nhanh hơn, gọn hơn, hiệu quả hơn. Nhưng song song với đó, một áp lực mới âm thầm hình thành. Đó là áp lực phải chạy theo tốc độ của máy móc.
Khi AI nâng chuẩn con người
Ở nhiều môi trường làm việc, AI không làm giảm khối lượng công việc mà ngược lại, nâng kỳ vọng lên một mức mới. Khi một bản thảo có thể được viết trong vài chục giây, thời hạn hoàn thành cũng bị rút ngắn. Khi một ý tưởng có thể được gợi ý tức thì, yêu cầu về chất lượng và số lượng cũng tăng theo.
Theo tìm hiểu của Tuổi Trẻ Online, người sử dụng AI nhiều nhất thường là những người đa nhiệm, làm việc trí óc cường độ cao. Họ liên tục viết lệnh, chỉnh sửa đầu ra, kiểm tra độ chính xác, so sánh nhiều công cụ khác nhau. Não bộ gần như không có khoảng nghỉ.
Sự mệt mỏi vì suy nghĩ và ra quyết định liên tục trở thành trạng thái thường trực, dù bề ngoài công việc có vẻ nhẹ nhàng hơn trước.
Kiệt sức kiểu mới không dễ nhận ra
Khác với kiệt sức truyền thống, kiệt sức trong kỷ nguyên AI không đến từ lao động tay chân hay giờ làm kéo dài rõ rệt. Nó đến từ cảm giác công việc không bao giờ hoàn tất. Với AI, mọi sản phẩm đều có thể chỉnh sửa thêm, tối ưu thêm, tốt hơn thêm một chút. Điều đó khiến con người hiếm khi có cảm giác trọn vẹn khi hoàn thành công việc.
Không ít người còn đối diện với sự trống rỗng cảm xúc. Khi AI đảm nhận phần lớn quá trình tạo ra sản phẩm, cảm giác tự hào cá nhân dần phai nhạt. Thành quả trở nên vô danh, khó gắn với nỗ lực cụ thể của con người. Cùng lúc, nỗi lo bị thay thế âm ỉ tồn tại ngay trong chính nhóm người thành thạo AI nhất.
AI không thay thế khối lượng công việc, mà nâng chuẩn hiệu suất của con người
Vấn đề không nằm ở công nghệ
AI không phải là nguyên nhân duy nhất gây kiệt sức. Nó chỉ làm lộ rõ một văn hóa làm việc vốn đã tồn tại từ lâu, nơi năng suất bị xem như thước đo giá trị con người. Trong môi trường đó, công nghệ càng mạnh thì áp lực đặt lên người lao động càng lớn.
Kiệt sức vì AI là dấu hiệu của một giai đoạn chuyển tiếp. Lịch sử từng chứng kiến những cú sốc tương tự khi máy móc, máy tính hay Internet xuất hiện. Con người luôn cần thời gian để điều chỉnh nhịp sống, thiết lập lại ranh giới giữa làm việc và nghỉ ngơi.
Câu hỏi đặt ra không phải là có nên dùng AI hay không, mà là dùng AI đến đâu để công nghệ thực sự phục vụ con người, thay vì biến con người thành phần mở rộng của máy móc.
