Đình Bắc sở hữu danh hiệu Vua phá lưới Giải U23 châu Á 2026 - Ảnh: AFC
Từng là một cậu bé còi cọc, thể lực yếu nhất đội, Nguyễn Đình Bắc đã có cú bứt phá chiều cao ngoạn mục từ 1,5m lên 1,8m chỉ sau 5 năm. Anh vừa đi vào lịch sử bóng đá Việt Nam khi là cầu thủ đầu tiên giành danh hiệu Vua phá lưới tại U23 châu Á.
Tận dụng tối đa "giai đoạn vàng" cuối cùng
Chia sẻ với Tuổi Trẻ Online, ThS.BS Nguyễn Thái Dương - phòng khám nhi khoa y học cổ truyền Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM (cơ sở 3) - cho hay trong quá trình thăm khám, theo dõi sự phát triển của thanh thiếu niên, ông thường nhận được câu hỏi từ phía phụ huynh: “Bác sĩ ơi, con tôi qua tuổi dậy thì rồi có cao thêm được không?”.
Theo bác sĩ Dương, trường hợp của Đình Bắc là kết quả của việc tận dụng tối đa “giai đoạn vàng cuối cùng” trước khi các sụn tiếp hợp ở đầu xương (nơi giúp xương dài ra) đóng hoàn toàn. Giai đoạn này thường kéo dài đến khoảng 18-25 tuổi.
Bác sĩ Phan Vương Huy Đổng - Chủ tịch Hội Y học thể thao TP.HCM - cho biết thêm chiều cao của con người được quyết định bởi ba nền tảng chính gồm: gene di truyền, dinh dưỡng và luyện tập thể thao.
Trong đó, gene di truyền là yếu tố nền tảng, mang tính mặc định, quyết định khung tiềm năng chiều cao của mỗi người và không thể thay đổi.
Luyện tập thể thao đóng vai trò là yếu tố kích thích, giúp tăng tuần hoàn, điều hòa nội tiết và thúc đẩy các hormone tăng trưởng, từ đó góp phần làm thay đổi thể chất và tạo ra sự phát triển vượt trội nếu được tập luyện phù hợp và bài bản.
Dinh dưỡng là yếu tố có thể tác động, đặc biệt quan trọng trong các giai đoạn tăng trưởng nhanh. "Cơ thể con người cũng giống như một cái cây, chỉ khi được cung cấp đầy đủ nước và dưỡng chất trong giai đoạn phát triển thì mới có thể vươn cao tối đa", bác sĩ Huy Đổng ví dụ.
Bên cạnh ba nền tảng trên, bác sĩ Huy Đổng cho biết thêm, tuổi xương và tình trạng sụn tăng trưởng mới là yếu tố then chốt quyết định một người còn cao được hay không. Tuổi xương không hoàn toàn trùng với tuổi sinh học.
Có những trẻ 14-15 tuổi nhưng sụn tăng trưởng vẫn còn dày, chưa bước vào giai đoạn tăng trưởng nhanh, được gọi là tuổi xương phát triển chậm. Những trường hợp này vẫn còn dư địa tăng chiều cao mạnh mẽ, dù chiều cao hiện tại chưa nổi bật.
Ngược lại, có những trẻ dậy thì sớm, sụn tăng trưởng phát triển nhanh và đóng sớm. Dù ở tuổi 15 đã cao 1,65 - 1,7m nhưng khi sụn tăng trưởng đã đóng thì chiều cao gần như không thể cải thiện thêm.
“Việc một thiếu niên cao khoảng 1,5m ở tuổi 14 - 15 nhưng sau 4 - 5 năm đạt chiều cao 1,8m là hoàn toàn bình thường dưới góc độ khoa học, nếu tuổi xương phát triển chậm và sụn tăng trưởng còn tốt. Ngược lại, chiều cao vượt trội ở giai đoạn đầu không đồng nghĩa với việc sẽ duy trì ưu thế về tầm vóc ở tuổi trưởng thành”, bác sĩ Huy Đổng kết luận.
Làm gì để phát triển chiều cao giai đoạn cuối dậy thì?
Từ câu chuyện của cầu thủ Đình Bắc, bác sĩ Dương cho biết việc phát triển chiều cao ở giai đoạn cuối tuổi dậy thì vẫn còn cơ hội nếu được tiếp cận đúng cách.
Các bạn trẻ từ 17-20 tuổi không nên vội vàng từ bỏ hy vọng khi thấy chiều cao chững lại, mà cần đi kiểm tra sức khỏe, đặc biệt là đánh giá tình trạng sụn tăng trưởng. Khi sụn chưa đóng hoàn toàn, khả năng tăng trưởng vẫn còn.
Bên cạnh đó, cần tránh những thói quen sinh hoạt không lành mạnh có thể "cướp đi" tiềm năng chiều cao như thức khuya kéo dài, lạm dụng nước ngọt có gas, dùng chất kích thích, hay ngồi học và sinh hoạt sai tư thế. Xây dựng nền tảng vững chắc từ dinh dưỡng khoa học, thể thao đều đặn và ngủ sớm.
Bác sĩ Huy Đổng cũng khuyến cáo phụ huynh không nên vội lo lắng khi thấy con mình chưa cao ở tuổi dậy thì, mà cần kiểm tra tuổi xương và tình trạng sụn tăng trưởng.
Nếu sụn vẫn còn mở, việc đảm bảo dinh dưỡng hợp lý và tạo điều kiện cho trẻ vận động, luyện tập thể thao phù hợp sẽ giúp tối ưu tiềm năng phát triển chiều cao trước khi sụn tăng trưởng đóng hoàn toàn.
Áp dụng y học cổ truyền, chăm sóc toàn diện cho vận động viên
Cũng theo bác sĩ Dương, các vận động viên thường được chăm sóc một cách toàn diện, trong đó có thể lồng ghép các nguyên lý của y học cổ truyền một cách khoa học và hợp lý.
Dưới sự chỉ định của bác sĩ, một số bài thuốc bồi bổ nhằm cải thiện thể trạng nền tảng, hỗ trợ hấp thu dinh dưỡng và tăng sức bền của hệ xương khớp. Nhiều nghiên cứu cũng cho thấy việc sử dụng y học cổ truyền đúng cách có thể mang lại lợi ích cho sự phát triển chiều cao của trẻ.
Bên cạnh đó, chế độ ăn uống được điều chỉnh cân bằng, phù hợp với thể chất hàn hay nhiệt của từng người giúp cơ thể hấp thu dưỡng chất hiệu quả hơn.
Các biện pháp xoa bóp, day ấn huyệt sau tập luyện còn góp phần giảm căng cơ, thúc đẩy lưu thông khí huyết, hỗ trợ giấc ngủ sâu - yếu tố then chốt đối với quá trình tăng trưởng.
