Nhà đầu tư trên thị trường chứng khoán có thể đã khép lại năm 2025 với nỗi lo về mức định giá “bong bóng” của các công ty AI tạo sinh. Nhưng ở thị trường tư nhân, mọi thứ dường như vẫn diễn ra trong một “vũ trụ song song”.
Năm 2025, ngành vốn đầu tư mạo hiểm (VC) đã rót khoảng 150 tỷ USD vào các startup AI quy mô lớn như OpenAI và Anthropic, nhiều hơn rất xa so với những doanh nghiệp hưởng lợi từ cơn sốt VC trước đó vào năm 2021. Niềm tin của giới đầu tư lớn đến mức OpenAI, nhà phát triển ChatGPT tin rằng riêng họ có thể huy động từ nhà đầu tư tư nhân tới 100 tỷ USD trong năm 2026. Con số này gần gấp bốn lần lượng vốn huy động được trong thương vụ niêm yết lớn nhất lịch sử thị trường chứng khoán.
Tuy vậy, ngay cả nhà đầu tư tư nhân cũng có thể sẽ bắt đầu đặt ra những câu hỏi khó. OpenAI, Anthropic và các startup AI khác tại San Francisco có thể đã thể hiện mức tăng trưởng doanh thu thuộc nhóm nhanh nhất trong lịch sử doanh nghiệp. Nhưng đồng thời, họ cũng “đốt tiền” với tốc độ như một “ngọn tháp bốc cháy”, do phải chi mạnh cho chip và hạ tầng điện toán đám mây nhằm huấn luyện và vận hành mô hình.
Cả OpenAI lẫn Anthropic sẽ chịu áp lực ngày càng lớn trong việc làm rõ con đường đi tới lợi nhuận, đặc biệt khi họ cân nhắc lên sàn vào năm 2026 hoặc ngay sau đó. Với toàn ngành AI, đây sẽ là một trải nghiệm vừa “lạnh gáy” vừa phơi bày nhiều điều.
Có nhiều yếu tố sẽ khiến giới đầu tư chú ý tới thực tế thiếu vắng lợi nhuận. Thứ nhất là bảng cân đối kế toán khổng lồ của các “gã khổng lồ” công nghệ mà các phòng lab AI đang phải đối đầu. Những “cỗ máy bơm tiền” như Google có nguồn lực dồi dào để đổ vào các mô hình ngôn ngữ lớn, bao gồm cả chip tự phát triển và hạ tầng đám mây, giúp mô hình của họ hiệu quả hơn trong huấn luyện và vận hành so với OpenAI hay Anthropic, đồng thời ít phụ thuộc hơn vào các nhà đầu tư vốn có thể “dao động” bất cứ lúc nào. Điều này ít quan trọng hơn khi Gemini của Google còn chật vật để bắt kịp năng lực của các hãng mô hình độc lập. Nhưng giờ đây, họ đã bắt kịp.
Điều đó kéo theo vấn đề thứ hai. Hơn ba năm kể từ khi ChatGPT ra mắt, cú hích năng suất mà AI được ca tụng là sẽ mang lại cho doanh nghiệp vẫn chưa thực sự xuất hiện. Ở một số lĩnh vực có tín hiệu tích cực như lập trình và chăm sóc khách hàng, cuộc chơi ngày càng chật chội khi OpenAI, Anthropic, Microsoft và cả các ứng dụng “đo ni đóng giày” chạy trên mô hình riêng hoặc mô hình bên thứ ba cùng lao vào. Không phòng lab AI nào sở hữu “hào lũy” đủ sâu để giữ lợi thế lâu dài, khiến doanh thu trở nên dễ tổn thương.
Vấn đề thứ ba là chi phí tăng nhanh ngang bằng, thậm chí nhanh hơn doanh thu. Khác với các công ty phần mềm truyền thống, nơi quy mô càng lớn biên lợi nhuận càng cải thiện, các doanh nghiệp AI lại đối mặt với chi phí càng cao khi càng mở rộng.
Một phần lớn đến từ năng lực tính toán cần thiết để huấn luyện các mô hình tiên phong. Vận hành mô hình để suy luận (inference) cũng không hề rẻ, đặc biệt khi nhiều người dùng không trả phí thuê bao. Điều này buộc các công ty phải đối mặt với những quyết định khó. Họ có thể giảm chi phí suy luận bằng cách trả lời ngắn, hoặc bù chi phí bằng cách bán quảng cáo. Nhưng cả hai đều có nguy cơ làm suy giảm trải nghiệm người dùng. Nếu tăng giá, họ có thể khiến tốc độ phổ cập bị chững lại.
Lịch sử từng chứng kiến nhiều công ty chuyển mình từ “ngốn tiền” sang “in tiền”. Từ Netflix đến Uber, không ít startup chịu lỗ kéo dài trước khi tạo ra lợi nhuận khổng lồ. AI tạo sinh thậm chí có thể đem lại mức chi trả lớn hơn, nhất là nếu siêu trí tuệ xuất hiện. Nhưng nhà đầu tư sẽ không chờ vô thời hạn, và những ngôi sao của ngành cần bắt đầu phác thảo rõ ràng hơn mô hình kinh doanh của mình.
Riêng OpenAI càng cần cảnh giác với sự tự mãn. Một nhà đầu tư mạo hiểm cho biết, tại công ty này, bàn về mức độ “đốt tiền” là điều gần như cấm kỵ, dù các số liệu rò rỉ cho thấy họ có thể “thiêu rụi” hơn 115 tỷ USD đến năm 2030.
Sam Altman, lãnh đạo OpenAI, gần đây nói rằng một lý do ông muốn đưa OpenAI niêm yết là để chứng kiến những người hoài nghi bán khống cổ phiếu. “Tôi rất muốn thấy họ bị ‘cháy túi’ vì chuyện đó”, ông nói. Nhiều nhà đầu tư dường như sẵn sàng đặt cược: Cả thị trường cổ phiếu đại chúng lẫn thị trường nợ đều đã trừng phạt các công ty có mức độ “phơi nhiễm” đáng kể với doanh nghiệp của ông.
Theo: The Economist
