Trong bối cảnh tội phạm công nghệ cao ngày càng tinh vi, những cuộc gọi nhấc máy nhưng không có tiếng trả lời (silent calls) không còn đơn thuần là sự cố kỹ thuật. Đây hiện được xác định là một công cụ quan trọng trong quy trình thu thập dữ liệu và chiếm đoạt tài sản bằng trí tuệ nhân tạo (AI).
Cơ chế hoạt động của hệ thống gọi tự động
Về bản chất, các cuộc gọi im lặng thường được vận hành bởi hệ thống quay số tự động (Auto-dialer). Khi người dùng bắt máy, hệ thống này sẽ thực hiện các nhiệm vụ ngầm sau:
Xác minh trạng thái thuê bao: Hệ thống ghi nhận số điện thoại nào có người nhấc máy để phân loại vào danh sách "số điện thoại thực". Dữ liệu này sau đó được bán lại cho các tổ chức lừa đảo chuyên nghiệp để thực hiện các cuộc gọi rác hoặc tấn công có chủ đích.
Phân tích hành vi người dùng: Thời gian bắt máy và phản ứng của người nghe sẽ giúp kẻ gian xác định được khung giờ hoạt động và mức độ "dễ tiếp cận" của nạn nhân để thiết kế kịch bản lừa đảo phù hợp.
Nguy cơ từ việc đánh cắp dữ liệu âm thanh định danh
Rủi ro lớn nhất của cuộc gọi im lặng không nằm ở thiệt hại tài chính ngay lập tức mà nằm ở việc thu thập thông tin sinh trắc học giọng nói. Chỉ với vài giây phản hồi của người nghe, kẻ gian có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng.
Mạo danh qua công nghệ Deepfake: Với sự hỗ trợ của AI, tin tặc chỉ cần một đoạn ghi âm ngắn để tạo ra bản sao giọng nói của nạn nhân. Giọng nói này sẽ được sử dụng để gọi điện lừa đảo người thân hoặc đồng nghiệp của nạn nhân nhằm mục đích chuyển tiền khẩn cấp.
Chiếm đoạt quyền xác thực tài chính: Đây là mối nguy hiểm tiềm tàng vừa được các chuyên gia cảnh báo. Kẻ gian cố gắng ghi âm các câu trả lời mang tính xác nhận như "Có", "Đúng" hoặc "Vâng". Những mẫu âm thanh này có thể được sử dụng để vượt qua các lớp xác thực bằng giọng nói (Voice ID) của ngân hàng, thẻ tín dụng hoặc các dịch vụ tiện ích nhằm mục đích thay đổi thông tin cá nhân hoặc thực hiện giao dịch trái phép.
Phương pháp phòng ngừa và xử lý an toàn
Để bảo vệ danh tính và tài sản trên không gian mạng, người dùng cần xây dựng các thói quen an toàn sau:
Áp dụng quy tắc "Giữ im lặng": Khi nhận cuộc gọi từ đầu số không quen biết, người dùng nên giữ im lặng và đợi đối phương lên tiếng trước. Phần lớn hệ thống gọi tự động sẽ tự ngắt kết nối nếu không nhận diện được tín hiệu âm thanh phản hồi từ con người trong 3-5 giây đầu tiên.
Tránh các từ khóa khẳng định: Tuyệt đối không trả lời "Có" hoặc "Vâng" đối với các câu hỏi nghi vấn từ người lạ qua điện thoại nhằm ngăn chặn việc bị ghi âm giọng nói cho mục đích giả mạo xác thực.
Tăng cường lớp bảo vệ kỹ thuật: Kích hoạt tính năng "Lọc cuộc gọi rác" (Silence Unknown Callers) có sẵn trên điện thoại. Đồng thời, nên ưu tiên các phương thức xác thực đa nhân tố (như mã OTP qua ứng dụng hoặc khóa vật lý) thay vì chỉ dựa vào nhận diện giọng nói.
Tuyệt đối không gọi lại: Việc gọi lại các số máy lạ, đặc biệt là đầu số quốc tế, có thể khiến người dùng sập bẫy cước phí viễn thông cao hoặc tiếp tục bị thu thập thông tin cá nhân.
Việc nhận diện đúng bản chất của các cuộc gọi lạ không chỉ giúp cá nhân tránh được những phiền phức không đáng có, mà còn là bước then chốt để bảo vệ dữ liệu sinh trắc học và an toàn tài chính trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo.
