Ngày 23 tháng Chạp âm lịch - Tết ông Công ông Táo - một trong những nghi lễ quan trọng, mở đầu cho mùa Tết Nguyên Đán.
Trong khi nhiều gia đình vẫn giữ truyền thống cúng cỗ mặn với xôi, gà luộc, giò chả, ngày càng có nhiều gia đình chuyển sang dâng cỗ chay thanh tịnh. Dưới góc độ dinh dưỡng và sức khỏe, lựa chọn nào là tối ưu cho gia đình bạn?
1. Tết ông Công ông Táo cúng mặn hay chay đều được
Theo phong tục truyền thống, ngày 23 tháng Chạp âm lịch là ngày chính thức để cúng tiễn ông Công ông Táo về trời. Người Việt tin rằng, vào ngày này, Táo Quân sẽ lên Thiên đình để báo cáo với Ngọc Hoàng những việc làm của gia đình trong suốt một năm qua. Về mặt tâm linh, việc cúng ông Công ông Táo cốt ở lòng thành. Tùy vào điều kiện và quan điểm của từng gia đình mà bạn có thể chọn cúng mặn hoặc chay, miễn là trang trọng và thành tâm.
Những gia đình theo văn hóa truyền thống thường chuẩn bị mâm cỗ mặn thể hiện sự sung túc, đủ đầy của gia chủ sau một năm làm ăn. Các món mặn như gà luộc, thịt luộc mang tính chất trang trọng, cổ truyền.
Tuy nhiên, xu hướng hiện nay nhiều người chọn cúng chay hoặc các món ăn nhẹ nhàng. Lý do là dịp Tết chúng ta thường nạp quá nhiều năng lượng, việc giảm bớt thịt cá trong ngày này giúp cơ thể nhẹ nhàng hơn. Việc sửa soạn cỗ chay cúng ngày ông Công ông Táo ngày càng được ưa chuộng, đặc biệt trong các gia đình chịu ảnh hưởng Phật giáo hoặc muốn giữ tâm thanh tịnh, tránh sát sinh trước thềm năm mới.
Theo quan niệm dân gian, việc cúng ông Công ông Táo (Táo Quân) vị thần cai quản bếp núc không bắt buộc phải là cỗ mặn hay cỗ chay. Điều cốt lõi là sự thành tâm và tấm lòng hướng thiện của gia chủ. Do đó, dù chọn cỗ chay hay mặn, gia đình nên dựa trên điều kiện, quan niệm và quan trọng nhất là sức khỏe của các thành viên.
Mâm cỗ cúng ông Công ông Táo dù mặn hay chay đều cần sự chu đáo và thành tâm của gia chủ.
2. Lưu ý về dinh dưỡng trên mâm cỗ mặn - cẩn thận thừa đạm thiếu xơ
Mâm cỗ mặn truyền thống thường có gà luộc, bánh chưng, nem rán, canh măng, giò chả... được bày biện đẹp mắt vừa thể hiện sự trang trọng, đầm ấm, cung cấp nhiều protein giúp cơ thể khỏe khoắn, đủ sức cho những ngày dọn dẹp nhà cửa đón Tết. Đặc biệt, thịt gà luộc (bỏ da) là món ăn rất lành mạnh.
Tuy nhiên các món như nem rán, thịt quay, các món xào nấu thường quá nhiều dầu mỡ. Ăn nhiều dễ gây đầy bụng, khó tiêu và không tốt cho người bị mỡ máu, tim mạch.
Mâm cỗ truyền thống thường nhiều đạm thiếu rau. Cuối năm tiệc tùng nhiều, nếu nạp thêm quá nhiều đạm từ thịt đỏ, nội tạng trong mâm cúng dễ làm tăng acid uric, gây đau nhức xương khớp.
Thêm vào đó, các món kho như thịt kho, cá kho thường mặn, nhiều muối, nhiều đường. Một số loại giò chả nhiều natri và có thể chứa hàn the gây độc cho cơ thể. Người cao tuổi hoặc người bị tăng huyết áp, đái tháo đường cần hạn chế ăn những loại thực phẩm truyền thống này.
3. Mâm cỗ chay giàu chất xơ nhưng coi chừng thừa tinh bột
Nhiều người nghĩ ăn chay là khỏe do có nhiều chất xơ và hạn chế lượng protein nhưng thực tế không hẳn vậy nếu bạn chọn sai món.
Nếu mâm cỗ chay có nhiều rau củ tươi, nấm, đậu phụ thì rất tốt. Các thực phẩm này giàu chất xơ, vitamin, giúp hệ tiêu hóa nhẹ nhàng, giảm tải cho gan thận. Tuy nhiên, khi mâm cỗ chay sử dụng các đồ chay "giả mặn" thì lại có thể mang đến những rắc rối. Các loại tôm chay, gà chay, giò chay bán sẵn thực chất là đồ chế biến công nghiệp chứa nhiều tinh bột, phụ gia và chất bảo quản không tốt cho sức khỏe.
Thiếu hụt protein trong bữa ăn chay sẽ khiến cơ thể nhanh đói, hạ đường huyết và dẫn đến cảm giác mệt mỏi, uể oải trong những ngày giáp Tết.
Việc chế biến cỗ chay để đảm bảo đầy đặn, đủ món, đẹp mắt thường sử dụng nhiều món chiên rán, tẩm bột. Ăn quá nhiều đồ chiên như nem chay, đậu hũ chiên, rau củ tẩm bột... cũng chứa nhiều dầu mỡ không kém gì cỗ mặn. Nếu ăn toàn món này cùng với xôi/cơm, lượng đường bột nạp vào sẽ rất cao, không tốt cho người đái tháo đường và những rối loạn chuyển hóa khác.
Mâm cỗ chay nên tự chuẩn bị với những nguyên liệu tươi, thực phẩm toàn phần thay vì chọn những loại chế biến sẵn "chay giả mặn".
4. Lời khuyên để có mâm cỗ cân bằng dinh dưỡng
Dù gia chủ lựa chọn nghi thức cúng mặn hay cúng chay, cần tuân thủ những nguyên tắc chế biến khoa học để bữa ăn thụ lộc vừa đẹp lòng các Táo, vừa bảo vệ sức khỏe gia đình trong những ngày giáp Tết bận rộn.
Đối với mâm cỗ mặn truyền thống, chú trọng giảm tải chất béo xấu và tăng cường chất xơ để trung hòa đạm động vật. Thay vì bày biện quá nhiều món chiên rán ngập dầu như nem rán hay thịt quay, nên ưu tiên các phương pháp chế biến thanh đạm như luộc, hấp hoặc chuyển sang làm nem cuốn tươi (gỏi cuốn) để giữ nguyên vitamin.
Đặc biệt, nên tránh sai lầm phổ biến của không ít gia đình khi chuẩn bị cỗ truyền thống là chỉ coi trọng món mặn mà mà quên mất rằng một mâm cỗ chuẩn vị luôn cần sự hài hòa giữa món mặn, món chay và những món canh thanh đạm để trung hòa hương vị.
