Mô hình vụ thử hạt nhân tại bảo tàng của Bãi thử Semipalatinsk, một trong những địa điểm thử nghiệm hạt nhân chính của Liên Xô trước đây, ở thị trấn Kurchatov, vùng Abai, Kazakhstan (Ảnh: Reuters).
Hiệp ước New START, thỏa thuận hạn chế 2 kho vũ khí hạt nhân lớn nhất thế giới, chính thức hết hạn vào ngày 5/2, và Nga chưa nhận được bất kỳ phản hồi chính thức nào từ Mỹ về việc gia hạn.
Trong thông cáo báo chí ngày 4/2, Bộ Ngoại giao Nga cho biết, Nga sẽ sẵn sàng đáp trả một cách kiên quyết trước các mối đe dọa tiềm tàng, nhưng vẫn để ngỏ khả năng đối thoại sau khi thỏa thuận kiểm soát vũ khí chiến lược cuối cùng còn lại với Mỹ hết hiệu lực.
Tháng 9 năm ngoái, Tổng thống Nga Vladimir Putin đã công khai đưa ra một đề xuất tạm thời, đề nghị tiếp tục tuân thủ các giới hạn vũ khí của hiệp ước thêm một năm sau khi hiệp ước hết hạn vào ngày 5/2, với điều kiện Mỹ có động thái tương tự.
“Các ý tưởng của chúng tôi đã bị phớt lờ, không hồi đáp. Các bên tham gia New START không còn bị ràng buộc bởi bất kỳ nghĩa vụ hay tuyên bố mang tính đối xứng nào”, thông cáo nói thêm.
Nga chỉ trích cách tiếp cận của Mỹ là “sai lầm và đáng tiếc”. Trong khi đó, Nga khẳng định có ý định hành động một cách có trách nhiệm và cân bằng, xây dựng chính sách trong lĩnh vực vũ khí tấn công chiến lược dựa trên phân tích kỹ lưỡng chính sách quân sự của Mỹ và tình hình tổng thể trong lĩnh vực chiến lược.
Đồng thời, Moscow vẫn sẵn sàng tìm kiếm các biện pháp chính trị và ngoại giao nhằm “ổn định toàn diện tình hình chiến lược trên cơ sở đối thoại bình đẳng và cùng có lợi”, Bộ Ngoại giao Nga cho biết.
Hiệp ước New START, được ký năm 2010 và gia hạn năm 2021, đặt giới hạn số lượng đầu đạn hạt nhân chiến lược triển khai và các bệ phóng, đồng thời thiết lập các cơ chế giám sát đối với kho vũ khí của Nga và Mỹ.
Moscow đã đình chỉ các cơ chế kiểm chứng của hiệp ước vào năm 2023, với lý do các cuộc tấn công của Ukraine nhằm vào các thành phần của lực lượng răn đe hạt nhân Nga và cáo buộc phương Tây có liên quan.
Trong khi đó, việc New START hết hiệu lực sẽ khiến 2 siêu cường hạt nhân lớn nhất thế giới không còn bất kỳ “hàng rào an toàn” nào đối với kho vũ khí hạt nhân của họ.
Tuần trước, Bản tin của các Nhà khoa học Nguyên tử đã điều chỉnh “Đồng hồ Ngày tận thế” tiến gần thêm 5 giây tới thời khắc nửa đêm, đồng thời cảnh báo về nguy cơ một “cuộc chạy đua vũ trang toàn diện” giữa các cường quốc.
Phó Chủ tịch Hội đồng Nga Dmitry Medvedev mới đây cảnh báo thế giới đang ngày càng nguy hiểm. Ông nói, việc hiệp ước vũ khí hạt nhân New START hết hạn mà không có hiệp ước thay thế là điều cần cảnh giác, vì các cường quốc hạt nhân lớn nhất có lẽ không còn giới hạn nào kể từ đầu những năm 1970. Ông cũng không loại trừ nguy cơ xảy ra một cuộc xung đột toàn cầu.
Giáo hoàng Leo XIV hôm 4/2 kêu gọi Mỹ và Nga không từ bỏ các giới hạn được đặt ra trong hiệp ước. “ Tôi đưa ra lời kêu gọi khẩn thiết đừng để công cụ này hết hiệu lực ”, Giáo hoàng nói.
