Vụ sập app giao dịch vàng Jie Wo Rui (JWR) với quy mô thiệt hại lên tới 10 tỷ nhân dân tệ (khoảng 1,4 tỷ USD) đang khiến cả Trung Quốc chao đảo. Người ta bắt đầu tò mò tìm hiểu về mô hình hoạt động của nền tảng này, với hy vọng chí ít có thể rút ra chút kinh nghiệm cho những lần đầu tư kế tiếp.
JWR là nền tảng giao dịch vàng trực tuyến có trụ sở tại Thâm Quyến, Trung Quốc. Theo các báo cáo, ban đầu đây chỉ là nhà buôn nguyên liệu vàng tại khu Shuibei, thu mua và tái chế vàng từ thượng nguồn rồi cung cấp cho các tiểu thương hạ nguồn, hưởng chênh lệch giá-mô hình phổ biến trong ngành vàng.
Nền tảng này sau đó mở rộng sang hoạt động giao dịch vàng “định giá trước” kết hợp cả tiền mặt và giao nhận vàng vật chất cho nhà đầu tư cá nhân. Người mua có thể đặt cọc một khoản tiền để mua một lượng vàng nhất định ở mức giá đã định trước và mô hình này trông giống như một dạng “giao dịch tương lai”, vốn quen thuộc trong các thị trường tài chính.
Tuy nhiên, khác với các thị trường vàng chính thức như Shanghai Gold Exchange, các giao dịch trên JWR không được thực hiện qua thị trường hợp pháp, mà diễn ra bên trong hệ thống nội bộ của JWR. Người dùng thực hiện giao dịch trực tiếp với nền tảng, và lợi nhuận hoặc lỗ đều do hệ thống tự ghi nhận trong tài khoản cá nhân.
Vấn đề bắt đầu xuất hiện khi giá vàng giao ngay tăng cao đột biến những tuần gần đây, khiến một làn sóng khách hàng ồ ạt yêu cầu rút tiền để chốt lời xuất hiện. Khủng hoảng thanh khoản bất ngờ khiến JWR không thể đáp ứng các yêu cầu.
Do không phòng ngừa đầy đủ và giữ đủ vốn dự trữ, rủi ro thanh toán leo thang nhanh chóng. Chính quyền Trung Quốc đã cảnh báo các nhà đầu tư cá nhân về rủi ro khi cố gắng tận dụng đợt tăng giá vàng trong những tháng gần đây, với một số sự cố tương tự đã xảy ra ở Thâm Quyến liên quan đến giao dịch kim loại quý trực tuyến và các mô hình định giá trước.
Hiện một tổ công tác đặc biệt đã được thành lập để điều tra các hoạt động kinh doanh bất thường tại JWR, theo hãng tin tài chính Yicai. Ước tính do các nhà đầu tư tổng hợp và được Yicai dẫn lại cho biết, số tiền mà công ty chưa thanh toán có thể vượt quá 10 tỷ nhân dân tệ.
Trước đó, vào tháng 10, Hiệp hội Vàng và Trang sức Thâm Quyến đã phát đi cảnh báo rủi ro khi cho biết một số nhà cung cấp nguyên liệu vàng tại địa phương hoạt động dưới vỏ bọc giao dịch vàng thực chất đang tham gia “đặt cược vàng không giao nhận vật chất” thông qua các nền tảng trực tuyến. Cảnh báo nêu rõ: “Một số doanh nghiệp, nhằm trục lợi bất hợp pháp dưới danh nghĩa giao dịch vàng vật chất, đã lôi kéo khách hàng tham gia các giao dịch đặt cược với đòn bẩy cao. Về bản chất, đây là hoạt động đánh cược vào việc giá tăng hay giảm”.
Luật sư Deng Ping, làm việc tại Quảng Châu và từng xử lý nhiều vụ tranh chấp huy động vốn tư nhân cho biết thị trường đang chờ đợi cuộc điều tra chính thức từ phía chính quyền. “Gần đây, sự sụp đổ của các nền tảng đầu tư tư nhân như vậy đã trở nên thường xuyên hơn đáng kể…Hai năm trước là tiền điện tử, và giờ thì là kim loại quý”, bà cho biết.
“Đây là vụ sụp đổ lớn nhất mà tôi từng chứng kiến”, ông Huang Jian, luật sư chuyên xử lý các tranh chấp đầu tư liên quan đến vàng, nói. Theo ông, nhiều nền tảng tương tự đã gặp vấn đề trong những tháng gần đây, với tổng thiệt hại vô cùng lớn. “Nhiều nạn nhân là các bà mẹ trẻ hoặc người đang thất nghiệp, với mong muốn đổi đời nhanh chóng. Gửi tiền hay đầu tư sản phẩm ngân hàng chỉ mang lại vài phần trăm mỗi năm, trong khi vàng có thể tăng 1% hoặc hơn chỉ trong chớp mắt”.
Thực tế, nhiều nền tảng không vận hành như các sàn giao dịch được cấp phép, không chịu yêu cầu khắt khe về dự trữ vốn, quản trị rủi ro hay bảo vệ nhà đầu tư. Khi thị trường thuận lợi, mô hình này gần như vô hình; nhưng khi biến động xảy ra, rủi ro lập tức dồn hết về phía nhà đầu tư cá nhân. Reuters từng cảnh báo rằng tại Trung Quốc, nhu cầu đầu tư vàng tăng nhanh hơn khả năng giám sát của cơ quan quản lý, tạo ra khoảng trống dễ bị khai thác trong các giai đoạn giá biến động mạnh.
Trên phạm vi toàn cầu, Financial Times nhiều lần nhấn mạnh rằng vàng không sinh ra dòng tiền như cổ phiếu hay trái phiếu, khiến việc định giá và nắm giữ dài hạn phụ thuộc nhiều vào kỳ vọng hơn là hiệu quả kinh tế thực. Trong giai đoạn lãi suất thay đổi nhanh, giá vàng có thể biến động mạnh chỉ trong thời gian ngắn, gây thua lỗ đáng kể cho những nhà đầu tư vào sau, đặc biệt là những người sử dụng đòn bẩy tài chính hoặc tham gia qua các sản phẩm phái sinh phức tạp.
Theo: SCMP, Tiger Brokers
